ქალაქი იმ ადამიანების ბედისწერის გადაკვეთად შეიძლება იქცეს, ვისაც ერთმანეთთან არაფერი აკავშირებთ. როცა პირადი თუ სხვა მიზეზების გამო, ადამიანები დროებით, ან ვეღარასდროს, ვერ შეძლებენ თავიანთ მშობლიურ ქალაქში დაბრუნებას, გამოჩნდებიან მაცნეები, რომლებიც ახალ ნაცნობებს მიტოვებულ სახლებზე მოუყვებიან, რის გამოც გაჩნდება მეგობრობა. ქალაქი გახდება მათი შეხვედრის და კავშირის მთავარი მიზეზი.

ჩემს სახლში პატარა, სამკუთხოვანი ერკერია, სამივე მხრიდან გრძელი ფანჯრები აქვს. ფანჯრებს თუ ზურგით მიეყრდნობი, მოპირდაპირე მხარეს ორ მაღალ თაროს დაინახავ, სადაც წიგნებთან ერთად, პატარა ზომის, თითქოს არაფრით გამორჩეული სურათი დევს  ზეთის საღებავებით დახატული ქალაქი და მისი სანაპირო. ჩანს ზღვის ფრაგმენტი და შენობები, რომლებიც მთელ სანაპიროს მიჰყვება გრძივ ზოლად. ამბობენ, რომ ამ შენობებიდან ერთი წითელი აგურის სახლი ყოფილი საროსკიპოა, რომელიც, სხვა ყველაფერთან ერთად, ნახატზე პორტის მხრიდან მოჩანს. სავარაუდოდ, ამ წითელი სახლის ყველაზე ხშირი სტუმრებიც პორტიდან შემოდიოდნენ – მეზღვაურები, რომლებიც გავლით იყვნენ ქალაქში. ეს პატარა ნახატი ბიძაჩემმა 2015 წლის ზაფხულში მაჩუქა. სურათი მის მეგობარ მხატვარს ეკუთვნის.

როდესაც ბიძაჩემი სოხუმსა და ახალგაზრდობაზე (მათ შორის, მეგობარ მხატვარზე) მიყვება, ემოციები და შეგრძნებები ერთმანეთს ცვლის. რაღაც დროს ამბავს წყვეტს, უიმედოდ ჩაიქნევს ხელს, ბორგვას იწყებს, უცებ რაღაც საქმეს გამოიჩენს. მისი ხელის ჩაქნევა და სიჩუმე ჩემთვის გზაა, მივწვდე უფრო მნიშვნელოვანს. ამ დროს ვამჩნევ ხოლმე, რომ მის ფიქრებს თავისი გზა აქვთ  ჯერ ახალგაზრდობის გახსენებით იწყება, მერე ცნობიერი თუ არაცნობიერი ნაკადით ცოცხლდება გაწყვეტილი ურთიერთობები, დანგრეული და მიტოვებული სახლები, ქალაქიდან სამუდამოდ წასული და გაგდებული ახლობლების სახეები, მეგობრობა, იმედგაცრუება. თითქოს შუქზე მიშვერილ ფოტოფირებს ვხედავდე და იმას ვირჩევდე, რაც მომწონს. თვითონ ამბებს კი ვერასდროს ვიმახსოვრებ, თანაც ამ ისტორიებს ბიძაჩემი ისე მოულოდნელად წყვეტს, როგორც შეიძლება გაქრეს კავშირი საკუთარ ქალაქთან.

როდესაც თავის ახალგაზრდობაზე მელაპარაკება, ვზივარ ბიძაჩემის სახლში და კედელზე გაკრულ მის ფერწერულ პორტრეტს ვაკვირდები. ვხედავ მას ახალგაზრდას, მოცისფრო ფონზე, წაგრძელებული სახით, უკან გადაწეული თმით და შეკრული კიკინით, წვერით, დიდი, სივრცეში გაშტერებული თვალებით, ღილებიანი ხაკისფერი პერანგით. ამ პორტრეტის მიღმაც ქალაქი ჩანს, სადაც ის ამბები ხდებოდა, ბიძაჩემი მოყოლისას ხელის გამწარებული ჩაქნევით რომ ამთავრებს. იქვე მეორე, საშუალო ზომის, ღია ფერებში დახატული მომნუსხველი სურათია, რომელზე დახატული თეთრი გემიც იმხელაა, გეგონება, საცაა ჩარჩოდან გადმოვა, პორტში შემოვა, მის გვერდზე მიდგმული კიბიდან მეზღვაურები დაეშვებიან და ხმაურიანი ლაზღანდარობით შეაბოტებენ იმ ნახატის საროსკიპოში, რომელიც ჩემი თბილისის სახლში კიდია. ამ დიდმა გემმა ერთ დღეს მართლა წამოიყვანა ადამიანები აქედან, თუმცა ისინი მეზღვაურები არ ყოფილან.

ნეტა რას ფიქრობდა ჩემი ერთი მეგობარი, რომელსაც, ერკერში მოსაწევად გასულს, თავისი მასწავლებლის ნახატი დახვდა თაროზე, მისთვის ძალიან ნაცნობი ქალაქის სანაპიროს ხედით, სავარაუდოდ, ზუსტად იმ ქალაქისა, რომელიც ბავშვობიდან ახსოვდა? რა მოგონებები დაატყდა მოულოდნელად თავს, რა გაახსენდა, როგორი სუნი დატრიალდა, რა ხმები ჩაესმა? ნეტავ რამდენჯერ მოჰკიდა ხელი და ნახა წარწერა ნახატის მეორე მხარეს? რა სამწუხაროა, რომ ამ დროს სხვა ოთახში ვიყავი და ვერც კი წარმოვიდგენდი, რომ სიგარეტის მოსაწევად გასული ჩემი მეგობარი ჩემს სახლში თავის ქალაქს ხვდებოდა.

ბიძაჩემს რამდენიმე ქუჩის სახელს ვეკითხები, დიდ ნაწილს სახელი გადარქმეული აქვს, თუმცა ძველი მისამართები მისთვის ძნელი გასახსენებელი არ არის, ჩემი მშობლების თაობა ისევ ძველი მისამართებით იცნობს ნახევრად დაცარიელებულ ქალაქს. ვხვდები, უნდა, რომ წამომყვეს. მარტო მირჩევნია, მაგრამ უარს არ ვეუბნები, მგონია, რომ ჩემთან ურთიერთობა მისთვის თავიდან ამოგდებული წარსულის გახსენებაა, მეხსიერების სავარჯიშო. თითქოს მარტო მე დავრჩი, ვისთანაც მოყოლა შეუძლია.

მანქანით ერთ გრძელ ქუჩაზე მივყავარ. გზა დანგრეულია, თითქმის სულ კერძო სახლებია.

ერთი შეხედვით, ყველაფერი ჩვეულებრივია, მაგრამ ადამიანები ერთი ან ორი სახლის გამოტოვებით ცხოვრობენ, ზამთრის მიუხედავად, მზე ანათებს, დასახლებულ სახლებს შორის რაღაც დროს ხასხასა ლაქებს, მკვეთრ სიმწვანეებს და მათ მიღმა ნანგრევებს ვამჩნევ. ვხვდები, რომ ეს სიმწვანე ნასახლარში ამოსული ხეებია. თითქოს ჩემი მეგობრების ბავშვობის სახლებს მცველებად ხეები ჰყავთ.

მწვანე ტოტები და ველური მცენარეები ფანჯრებსა და ბზარებშია ამოზრდილი, იქაურობა მანდარინის სუნითაა გაჟღენთილი, ამდენი დაუკრეფავი მანდარინი არასოდეს მინახავს, ბოტიჩელის ფორთოხლის ხეები მახსენდება, ნუთუ არავის არ დაუხატავს მანდარინის ხეები? ან მეზობლები თუ კრეფენ მანდარინებს? ანდა გაცოცხლებულ მეხსიერებასთან, წარსულის მბორგავ და აყვავებულ ძეგლებთან როგორ თანაარსებობენ? რას ფიქრობენ, როდესაც საღამოს შინ ბრუნდებიან და მეზობლების ლაპარაკის მაგივრად ფოთლების შრიალი ესმით? როგორ უნდა გადავიღო ეს სახლები? რა მოგონებებს გავაღვიძებ ამ ფოტოების სახლში გაგზავნით, რამხელა ტკივილს თუ სიხარულს გავუზიარებ ჩემს ახლობლებს ჩემი აქ ყოფნით? ვეხმარები თუ ხელს ვუშლი? აქ დარჩენილებს და სხვაგან მყოფებს.

უკანა გზაზე ისევ ბიძაჩემის ამბავს ვუსმენ ცარიელ სახლებზე, რომლებშიც ადრე მისი მეგობრები და მეზობლები ცხოვრობდნენ. მის მონაყოლში ამჯერად ადამიანების მოძრაობის ტრაექტორიით ძველი ქალაქის გეოგრაფია ცოცხლდება. ველოდები, როდის შეწყვეტს მოყოლას, მალევე დუმდება. სიჩუმე ახლაც საშუალებაა, რომ მივხვდე, რა მიზიდავს აქ, რა მითრევს მის სრულყოფილებამდე ერთნაირ უტოპიურობასა და დისტოპიურობაში. სინამდვილეში, შეიძლება, ეს ქალაქი აღარც არსებობს.

ის, რასაც აქ ვეძებ, მარტო მეხსიერებაა  ჩემთვის მნიშვნელოვანი ადამიანების მოგონებები და მათი წარმოდგენები, რომლებიც ხშირად ერთმანეთს კვეთს. მნიშვნელობა არ აქვს, სად ცხოვრობენ ეს ადამიანები დღეს  ამ ქალაქში თუ სხვაგან; მთავარია, რომ ასეთი ადგილები რჩება გადარჩენილ ოაზისებად დღევანდელ სამყაროში, რადგან მხოლოდ ადამიანების მეხსიერებაში აღდგენილი ქალაქი შეიძლება ჩაითვალოს გადარჩენილ ქალაქად.