ლინდა მარია ბაროსი: „გამოიწრთო გულში ძრავის უფრო დიდი ცილინდრი“

ჩაწერილია ჟურნალ „ინდიგოსთვის“ ბაჩანა ჩაბრაძის მიერ

 

ბაჩანა ჩაბრაძე: ლექსების 6 კრებულის ავტორი, ფრანგულად და რუმინულად 40 წიგნის მთარგმნელი, სორბონის უნივერსიტეტის შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობის დოქტორი, „მალარმეს აკადემიის“ მუდმივი წევრი, აპოლინერის პრემიის ლაურეატი, ჟურნალ „ტრადიუქტიერის“ რედაქტორი, ფრანგულ-ინგლისური პოეზიის ფესტივალის დირექტორი, ფრანგული პენკლუბის ვიცე-პრეზიდენტი, რუმინეთსა და მოლდოვაში ფესტივალის „პოეტების გაზაფხული“ დამფუძნებელი... თქვენი ბიოგრაფია შთამბეჭდავია! ასევე, მონაწილეობა მიიღეთ 80-ზე მეტ პოეზიის ფესტივალსა და 1000-ზე მეტ საჯარო კითხვაში! შეკითხვაც ბუნებრივად მომდის: როგორ ახერხებთ? საიდან იღებთ მსგავსი პროდუქტიულობისთვის საკმარის ენერგიასა და შთაგონებას? ერთი რამ ცხადია - მოგზაურობა გიყვართ!

ლინდა მარია ბაროსი: ენერგიასა და შთაგონებას ზოგი ღმერთის რწმენიდან იღებს, ზოგი - ათეიზმიდან, ზოგიც - ამა თუ იმ მოწოდებიდან - ყველა დარგის ჩათვლით. მე კი ერთგვარი პოეტური ბიგ-ბენგის მჯერა. სხვათა შორის, ეს თემა გასდევს ჩემს ერთ კრებულს. ხოლო სადაც ბიგ-ბენგია, იქ აფეთქებაა, განვრცობა, კვაზარი და სხვა ორომტრიალი. შესაბამისად, არ არის გასაკვირი, რომ ჩემი ცხოვრებაც გრიგალს ჰგავს.

ბ.ჩ.: თქვენი ლექსები ორმოცამდე ქვეყანაში გამოიცა. თარგმანი არის თითქმის იმავეს თქმა, ვინაიდან სრულყოფილი რეკონსტრუქცია შეუძლებელია. თქვენ, თავად მთარგმნელი, როგორ ფიქრობთ, თქვენი ტექსტები ბევრს კარგავენ თარგმანში?

ლ.მ.ბ.: საზღვარგარეთ გამოცემული 15 კრებული, ასევე 6 ახალი წიგნი, რომელიც წელს გამოვა და 38 ენაზე თარგმნილი და გამოცემული ჩემი ლექსები, ბუნებრივია, ძალიან მახარებს. ეს ჩემი ცხოვრების წესია. და ვინაიდან მთარგმნელიც ვარ, ასევე წესად მექცა მთარგმნელებთან თითოეულ ჩემს ლექსზე ხანგრძლივად და გამოწვლილვით მუშაობა, ცხადია, შესაძლებლობების ფარგლებში, რადგან ბევრი ენა, სამწუხაროდ, არ მესმის. ხოლო როცა ჩემთვის ნაცნობ ენებს ეხება საქმე, მთარგმნელებთან ერთად ვვითარდები ბინარულ სამყაროში, სადაც თარგმნილი ლექსი ისევ ის ველური ნადირია სხვა ტყავში. ჩვენ არ ვკავდებით ცხვრისებრებით, ძროხისებრ-წყვილჩლიქოსნებითა თუ სხვა ცხოველებით.

ბ.ჩ.: არის თუ არა თქვენთვის ფრანგული ენა რუმინულზე (ან პირიქით) უფრო ნიუანსური და მოსახერხებელი ზოგი კონკრეტული იდეის გამოსახატავად? ამ ორი, საკმაოდ მსგავსი ენიდან რომლის სინტაქსი გვაძლევს მეტ თავისუფლებას?

ლ.მ.ბ.: ჩემი გადმოსახედიდან, პოეტი, რომელიც კრავს და ხსნის ერთდროულად ორი ენის კვანძებს (როგორც ერთ ჩემს წიგნში დავწერე), არის ორთავა მოტოციკლისტი, რომელიც შეუწყვეტლივ მიჰქრის ერთსა და იმავე ავტომაგისტრალ A4-ზე (A4 ფორმატის ფურცელზე). ამგვარად, ორენოვნების ლაბირინთი არანაირ აღმასვლას არ გულისხმობს, არც არანაირ ღალატს.

ბ.ჩ.: და აი, საქართველოც დაემატა იმ ქვეყნების გრძელ სიას, რომლებშიც ითარგმნა და გამოქვეყნდა თქვენი ლექსები. სულ მალე თბილისის საერთაშორისო ფესტივალში მიიღებთ მონაწილეობას. როგორია თქვენს წარმოდგენაში ეს ქალაქი, ეს ქვეყანა? 

ლ.მ.ბ.: თავისი მღელვარე ისტორიით, თავისი გამორჩეული ადგილით მსოფლიოში და თავისი ლიტერატურით (მახსენდება ახალგაზრდა ქართველი პოეტების ტექსტები, რომელთა ინგლისურ თარგმანს გავეცანი), საქართველო ჩემთვის წარმოადგენს ქვეყანას, რომელსაც შეუძლია მანძილის გაქრობა და მდუმარების წვრილად აკეპვა. 

ბ.ჩ.: თქვენი ლიტერატურული დებიუტი 6 წლის ასაკში შედგა - დასტური იმისა, რომ წერისთვის ასაკი არ არსებობს და რომ პოეზია ბუნებრივად მოვიდა თქვენთან. ფიქრობთ, რომ პოეტური ხელწერის გასავითარებლად და ცხოვრების წესად მის გადასაქცევად არ არის აუცილებელი თეორიული ცოდნის მიღება?

ლ.მ.ბ.: პასუხი მარტივია: წერისთვის, საჭიროა კითხვა, სხვანაირად რომ ვთქვა - უცოდინრობის წინააღმდეგ პოზიციის დაჭერა. ყველაფერი, რასაც ვკითხულობთ, ჩვენში ფენებად ილექება. ყველაფერი, რასაც ვკითხულობთ, გვაწრთობს. ცხადია, მხოლოდ იმ სტრიქონების კითხვა არ გვიწევს, რომლებიც სიტყვას ხილვად აქცევენ. ძალიან ხშირად, ჩვენს თაროებზე, მაგიდაზე, ლოგინთან თუ სხვენზე უხეირო ტექსტები გროვდება, ისეთებიც კი, გადაშლამდე სანაგვეზე რომ მოვისვრიდით, როგორც ამბობდა მეოცე საუკუნის ერთი დიდი პოეტი. სამწუხაროდ, არ ვიცი, ყრიდა თუ არა ის მათ თავად. ყოველ შემთხვევაში, მიუხედავად ჩემი სურვილისა, მას დავეთანხმო, არასდროს ვყრი წიგნებს. უხეირო, ზოგჯერ აბსოლუტურად უსახური ნამუშევრების კითხვა ყოველთვის სასარგებლოა. ისინი თავისდა უნებურად გვეუბნებიან, რა არ უნდა შევქმნათ, როგორც ავტორებმა. პოეტი-მოტოციკლისტი, რასაკვირველია, სისწრაფეს ვერ განავითარებს, თუ სხვათა ორმოებში ვარდნით დაბრკოლდა.

ბ.ჩ.: თქვენ კომუნისტურ რუმინეთში დაიბადეთ. თქვენმა ბავშვობამ დიდი პოლიტიკური ცვლილებების ფონზე ჩაიარა. დატოვა თუ არა კვალი ამ გარემოებამ თქვენს შემოქმედებაზე, რომელიც, მინდა ვთქვა, მთლიანად „ევროპულია“? 

ლ.მ.ბ.: რა თქმა უნდა, რუმინეთში მახსოვს სიყალბის ენა, რომელიც პარალიზებას იწვევს. იქ გადავაწყდი წნეხის ფაქტორს. იქ ვისწავლე კედლებში გამოკეტვა, ამოძირკვა, განმარტოება. დღესაც ბევრს ვსწავლობ მის კულუარებში - ჩამოხრჩობილზე უკეთ არავინ იცნობს ვერტიკალობას. სწორედ ამ გვირაბის ეფექტის წინააღმდეგ, ამ ფალოსურად მოძრავი ტანკებითა და ზარბაზნების ლულებით გამოძერწილი სიტყვების წინააღმდეგ დავწერე „სნაიპერები შენს შუბლს შორიდან ეფერებიან“ და რამდენიმე ლექსი კრებულიდან „ძვალგამოცლილი მცურავი ქალი. ფრანგული ლეგენდები“, რომელიც 2020 წლის გაზაფხულზე გამოიცემა.

ბ.ჩ.: ერთგან ამბობთ, რომ თქვენ იმ „პოეტური თაობისა ხართ, რომელშიც ქალს თავისი ადგილი აქვს და ის აღარ არის პოეტესა, არამედ პოეტი, მამაკაცის თანასწორი“. თუმცა, ავტორი ქალები, მიუხედავად კაცებზე არანაკლებ მნიშვნელოვანი წვლილისა, კვლავ ნაკლებად არიან წარმოდგენილი ანთოლოგიებსა და ლიტერატურულ მიმდინარეობებში. ქალებს, იმ ადგილის დასაკავებლად, რომლებსაც იმსახურებენ, დღესაც და ევროპაშიც, მუდმივად უწევთ დომინანტ მასკულინურ მოდელზე მორგება.

ლ.მ.ბ.: უკეთ განვმარტავ ჩემს ნათქვამს: ქალი, რომელიც წერს, არ არის პოეტესა, არამედ პოეტი, რომელიც ორად აპობს ჰორიზონტს თავისი სტრიქონების ჯაჭვური ხერხით. თუ მას გზაზე დაბრკოლება გადაეღობა, გააცამტვერებს. ისევე, როგორც კაცი, რომელიც წერს.

ბ.ჩ.: თქვენ მიიღეთ აპოლინერის პრესტიჟული პრემია კრებულისთვის „სამართებლების სახლი“. იქნებ სიურრეალიზმის წინამორბედის სახელი აქ მთლად შემთხვევითი არ არის? თქვენი სხვა კრებულიც „ავტომაგისტრალი A4 და სხვა ლექსები“ (რომელსაც ცოტა ხნის წინ საფრანგეთის პატარა ქალაქ კლისონის მედიათეკაში გადავაწყდი), თავისი მეტაპოეტური განზომილებით, ხომ არ ენათესავება სიურრეალისტურ ლიტერატურას? ეს კრებულები ერთი პროექტის ნაწილი ხომ არ არის? ისინი ავანგარდის სახეებითაა გამოძერწილი, რომლებიც ზოგჯერ ტრისტან ცარას გვახსენებს. შეგიძლიათ, გამოყოთ პოეტური მიმართულება, რომელთანაც სტილისტურ სიახლოვეს გრძნობთ?

ლ.მ.ბ.: აქ პარალაქსურ უზუსტობას აქვს ადგილი. ყველა ჩემს ლექსში რეალიზმია, თუნდაც ყველაზე მახვილ მეტაფორაში ამოვლებული. ჩემი ლექსები არის, ძალიან სინთეტურად რომ ვთქვა, ჰიპერრეალისტური. შესაბამისად, მათთვის უცხოა სიურრეალიზმი, რომელსაც პარადოქსული, არარაციონალური მეტაფორა მართავს. სხვაგვარად, სამწუხაროც კი იქნებოდა, გარდასულ ლიტერატურულ მიმდინარეობაში რომ ვთავსდებოდე. არაფერია იმ ლექსზე სავალალო, რომელიც ახალ პოეტურ ფორმულას არ გვთავაზობს.

ბ.ჩ.: თქვენი ტექსტები გვაკვირვებენ, გვარყევენ. მათ წინასწარ ვერ განჭვრეტ, ისინი ერთდროულად მეოცნებე და ბასრია. როგორ ირჩევთ თემებს? შეგიძლიათ, წერის პროცესზე გველაპარაკოთ?

ლ.მ.ბ.: დიდი ხანია, გადავწყვიტე სიღრმისეულად იკონოკლასტური პოეტური პენტალოგიის დაწერა, რომელიც სამყაროს ახალ მითოლოგიას წარმოადგენს. პირველი კრებული, „მაიმუნებისა და ჩრდილების წიგნი“(ვოკასიონის პრემია, „შენი“, 2004), რომელიც ამ მთლიანობის ნაწილია, ბიგ-ბენგის თემას ავითარებს. შემდეგ, მაკროკოსმოსიდან მიკროკოსმოსზე გადავედი კრებულში „სამართებლების სახლი“ (აპოლინერის პრემია, „შენი“, 2006), სადაც ინტიმური სივრცე და პოეტური „მე“ ურთიერთმოქმედებენ. „ავტომაგისტრალი A4 და სხვა ლექსები“ („შენი“, 2009), მთლიანობის მესამე ნაწილი, ხელახლა ააქტიურებს გზა-ლაბირინთის, nexus-ის მოტივს, რომელიც ყველაფერს აერთიანებს, კრავს მიკრო- და მაკროკოსმოსებს. შემდეგ მოდის კრებული „ძვალგამოცლილი მცურავი ქალი. ფრანგული ლეგენდები“, რომელსაც მზის შუქზე გამოჰყავს touchscreen სინამდვილე და ურბანული სივრცე, რომელიც ადამიანის სამყაროში ინტეგრირებას ხდის შესაძლებელს ან პირიქით, უსასრულო სისასტიკით ამოგლეჯს მას ამ სინამდვილიდან. რაც შეეხება ბოლო კრებულს, ის მთლიანად ადამიანსა და მისი სხეულებრივ-ფსიქიკური ანდერგრაუნდის კვლევას დაეთმობა. სხვანაირად რომ ვთქვა, საქმე ეხება ადამიანური მიკროკოსმოსისა - სხეულის, სახლის, ქალაქის - და მაკროკოსმოსის დაკავშირებას პოეზიის საშუალებით. საქმე ეხება ადამიანის სიმაღლეზე მდგარ პოეზიას, ოღონდ - მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ადამიანი დგას კოსმოსის სიმაღლეზე. 

ბ.ჩ.: როგორ მოქმედებთ, როცა პოეზიით „ლაბირინთებსა და მანძილებს კეპავთ“, როგორც თავად ამბობთ?

ლ.მ.ბ.: ვცდილობ, გავხსნა ახალი პერსპექტივა, რომელიც გულში ძრავისუფრო დიდ ცილინდრს გამოაწრთობს.

ბ.ჩ.: თქვენი ტექსტები უზარმაზარ შენობებზე იქნა პროექტირებული, ისინი დააწერეს კაბებზე, მაისურებზე, ქოლგებზე, ფეხსაცმელებსა და ფოლადის სკამებზე, რომლებიც 2011 წელს რემბოს მუზეუმმა დაუკვეთა... შეიძლება, ერთგვარ პოეტურ სტრიტ-არტზე ვილაპარაკოთ, რომლის მიზანი ფართო მასებამდე პოეზიის მიტანაა?

ლ.მ.ბ.: როცა მონაწილეობ საჯარო კითხვებში, როგორც ავტორი, როცა აქვეყნებ, როგორც ჟურნალის გამომცემელი, როცა ორგანიზებას უკეთებ ფესტივალს, როცა თარგმნი, რათა სიტყვებმა A4 ავტომაგისტრალზე თავისუფლად მოძრაობა შეძლონ, სურვილი გიჩნდება, ქალაქის გულში გააცოცხლო პოეზია. და თუ პოეზიის დაშვება ყოველდღიურობაში ზოგჯერ უჩვეულო დისციპლინათაშორის განზომილებას გვიხსნის, ეს მხოლოდ მახარებს. თუ საკუთარ თავს ჩაუბრუნდება, პოეზიამ არჩევანი სტერეოტიპების პულვერიზაციაზე უნდა გააკეთოს, არა მხოლოდ საკუთარი ლექსიკისა და სახეების განახლებით, არამედ საბაზისო ელემენტების რეკონფიგურაციითაც.

ბ.ჩ.: სამომავლო გეგმებზეც გვითხარით. მალე იხილავენ თუ არა თქვენი მკითხველები ლინდა მარია ბაროსის ახალ კრებულს? გმადლობთ და თბილისში არაჩვეულებრივ ვიზიტს გისურვებთ!

ლ.მ.ბ.: 2020 წელი, როგორც აღვნიშნე, ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იქნება. გამოვა ჩემი კრებული „ძვალგამოცლილი მცურავი ქალი. ფრანგული ლეგენდები“. ერთმა ჩემმა მეგობარმა, რომელიც დიდი ფრანკოფონი პოეტია, ახლახან მითხრა, რომ როცა ამ ახალ კრებულს გავუგზავნი, კარგი იქნება, ამანათში პისტოლეტიც ჩავუდო, რომ წაკითხვის შემდეგ ტყვიის დახლა შეძლოს. როგორც უკვე ვთქვი, ეს ჰიპერრეალისტური ამბავია. ისე კი ძალიან პრაგმატული ადამიანია... და არც კი იცოდა, რომ იმავე დროს გამოვცემდი კრებულს „სნაიპერები შენს შუბლს შორიდან ეფერებიან“...