მაიკლ პალმერი ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ამერიკელი პოეტია. კონცეპტუალური ლექსების კვალდაკვალ ის მძაფრ სოციალურ სატირასაც იყენებს, როგორც სამყაროში არსებულ უსამართლობასთან ბრძოლის იარაღს. არაერთი ლიტერატურათმცოდნე მას ე.წ. Language-ის სკოლის პოეტად მიიჩნევს, თუმცა, ამის შესახებ მისი აზრი ამავე ინტერვიუში შეგიძლიათ იხილოთ. პალმერი, არაერთ სხვა პრემიასთან ერთად, არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი, ამერიკის პოეტთა აკადემიის ჯილდოს მფლობელი.


დავიწყოთ დასაწყისით: რომელმა პოეტებმა იქონიეს გავლენა დასაწყისში? და ასევე: როდის დაიწყეთ წერა და რამ გიბიძგათ ამისკენ?

გაუბედავად წერა დავიწყე სკოლის წლებში.  ვკითხულობდი ამერიკელ მოდერნისტებს: H.D.-ს (ჰილდა დულითლი - ინდიგო), პაუნდს, ელიოტს, გერტრუდ სტაინს, უილიამ კარლოს უილიამსს, კამინგსს (რაღაც პერიოდში), და როგორც კი ესენი აღმოვაჩინე - მათი რადიკალი წინამორბედები, როგორებიც არიან რემბო და ნერვალი, მათგან განსხვავებულები, როგორებიც არიან ვაილონი და, მომდევნო წლებში, დიდი რუსი ავანგარდისტები, შემდეგ დანტე და მისი წრე, პროვანსელი პოეტები და მინეზინგერები - ყველაფერმა, რაც შემომხვდა, როგორც ჩანს, გამიხსნა კარი, რომელმაც გამომიწვია და განმანათლა, მომცა წინააღმდეგობის უნარი.

რატომ ლექსები? მგონი, la vita nuova-ს ვეძებდი, მინდოდა საკუთარი თავის გარდაქმნა, გადაპროგრამება კარიერული მოლოდინისგან, რაც იმ დროს აუცილებლად დაკავშირებული იყო საშუალო კლასის ახალგაზრდა წარმომადგენელთან. ინტუიციურად ვიყავი ჩაძირული ყველანაირ ხელოვნებაში, რომელიც, ჩემი გადმოსახედიდან, იყო გარანტია, აღმომეჩინა „ნამდვილი“ დაფარული არსი, რომელსაც ფარავდა „სინამდვილე“.

წერის მკაცრი, გაწერილი გრაფიკი გაქვთ?

არა, თუ არ ჩავთვლით ისეთ შემთხვევებს, როცა ლექცია მაქვს ან ტექსტს ვწერ ცეკვებისთვის.   სხვა შემთხვევაში, ვცდილობ, ვიყო დაუგეგმავი, რათა აზრები გაჩნდნენ  მაშინ, როცა თავად აზრებს მოუნდებათ. გარდა ამისა, ბევრს ვკითხულობ და ამას მივიჩნევ წერის განუყოფელ ნაწილად. ყოველდღე ვკითხულობ და, ძირითადად, გვიან ღამით.

ზოგი მწერალი რიტუალებითაც ისე ცნობილია, როგორც წერით. თქვენ შემთხვევაში, ასე არ უნდა იყოს, მაგრამ მაინც ჩაგეკითხებით: წერის წინ რამე სპეციფიკური რიტუალები ხომ არ გაქვთ?

არა, თუმცა, ხანდახან მაინტერესებს, შემიძლია თუ არა გამოვიძახო ზარატუსტრას სული მზის ამოსვლის მსგავსად, და რა გზავნილი შეიძლებოდა, მიმეღო? გონებისმიღმური, ცხადია. თუმცა, ახლა უკვე დაგვიანებულია, ზედმეტად ცხადი ვარ ასეთი გაურკვევლობისთვის.

სარა როზენტალთან ინტერვიუში ამბობთ, რომ არ ხართ პოლიტიკური პოეტი. მაგრამ არც აპოლიტიკური პოეტი ხართ, ხომ ასეა?

არა, აპოლიტიკური - არც ერთ შემთხვევაში და პოლიტიკური - მით უმეტეს. პოლისის ხმაური და ქაოსი, ყოველდღიური დისკურსის პრიმიტიული ყაყანის ჭეშმარიტება და სიცრუე, უსამართლობის საშინელება, ადამიანური წესრიგისა და თავისუფლების შეურაცხყოფა - ამ ყველაფერს შეუცვლელი ადგილი აქვს ჩემს შემოქმედებაში. სარასთან ვამტკიცებდი, რომ ჩემი შემოქმედება არ არის პოლიტიკის "ინსტრუმენტი", ისე, როგორც ესაა ედრიენ რიჩის, ამირი ბარაკას და სხვათა ნაშრომებში. პოეზია, რომელიც მიყვარს, სხვადასხვა გზით ეწინააღმდეგება ავტორიტარიზმს, ფანატიზმს და ჰიპერნაციონალიზმს, როცა ის ცდილობს, გამოავლინოს ენის შინაგანი ენა; ენა, რომელიც ზოგჯერ რთულია გააცნობიერო, რადგან მრავალ ინტერპრეტაციაშია გადაღვრილი, და, რაც მთავარია, მუტაციას განიცდის.

თქვენ ასოცირდებით Language-ის სკოლასთან, მაგრამ ზოგჯერ მეჩვენება, რომ ამას მაინცდამაინც არ ეთანხმებით. მიზეზი რა არის? და რომელი პოეტური მოძრაობა ან მიმდინარეობა მიგაჩნიათ თქვენთვის საკვანძოდ?

ამ კონკრეტულ მომენტში საერთოდ არ მაღელვებს პოეტური მოძრაობები და მიმდინარეობები. კულტურის ქურაში უსწრაფესად ცხვება და ქრება ბევრი მიმდინარეობა,  რომელიც იმიტირებს ვიზუალური ხელოვნების სამყაროს, სადაც ტერმინი „ახალი“ ფუნდამენტურად გაუფასურებულია.

Language-ის სკოლის პოეზია, ისტორიულად, გაჩნდა მაშინ, როცა ევროპელმა და ამერიკელმა ნეოავანგარდისტებმა გადაწყვიტეს, აღედგინათ მეოცე საუკუნის ექსპერიმენტებისა და კვლევების ენა, რომელიც ხშირად დაკავშირებული იყო ამა თუ იმ პოლიტიკურ დღის წესრიგთან, ან თეორეტიკულ მატრიცებთან. ისიც უნდა აღვნიშნოთ, რომ Language-ის მიმდინარეობა თავისთავად არაერთგვარია, განსხვავებული მიდგომებით ბუნების თუ პოეტური პრაქტიკის მიზნებისადმი (მაგალითვისთვის ვნახოთ ამ დაჯგუფების დისკუსიები, რომლებიც ჩნდება Grand Piano-ს სერიებში). რა დასამალია და, არასოდეს მიმიჩნევია თავი Language-ის სკოლის პოეტად. თუმცა, წლებია, ახლო ურთიერთობა მაქვს მათთან, ისევე როგორც სხვებთან, რომლებიც არ არიან ამ მიმდინარეობის წევრები. ამერიკული პოეზია ბევრ სფეროს მოიცავს და მისი მიმდინარეობებში გამოკეტვა არაა იოლი საქმე, რაც კარგია. 

უცნაური კია, რომ ამერიკულ პოეზიას არც მემარცხენეებისგან და არც მემარჯვენეებისგან ოფიციალური მხარდაჭერა არ აქვს, საზოგადოების დიდი ნაწილიც ინდიფერენტულია, და მაინც ამდენი ადამიანია ამ სფეროში დაკავებული.

პრინციპში, ჩვენთანაც ასეა. და მაინც, მიუხედავად იმისა, რომ პოეზია მასობრივად მიმზიდველი აღარაა, ახალგაზრდები მაინც წერენ. ახალგაზრდა, დამწყებ ამერიკელ პოეტებზე რას გვეტყვით?

რამდენიმე კვირაში 76 წლისა გავხდები. მახსოვს, სტუდენტობისას ეზრა პაუნდთან რომ ჩავწერე ინტერვიუ. ამ ინტერვიუში მან მითხრა, პოეტი როცა 50 წლის გახდება, უნდა დატოვოს პოეტის სტატუსი და ადგილი დაუთმოს ახალგაზრდებსო. ვფიქრობ, ის მართალი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ვკითხულობ ახალგაზრდა პოეტებს (სხვადასხვა კულტურის წარმომადგენლებს) და ვსწავლობ მათგან, დასახელებების ინიციატივას სხვებს დავუტოვებ.

ზოგი პოეტი ამბობს, რომ ის არ არედაქტირებს თავის ლექსებს, ასე ვთქვათ, „პირველად“ ინსტინქტებს ენდობა. სხვები პირიქით - ასწორებენ და მხოლოდ ასე გამოაქვთ სააშკარაოზე. თქვენთან როგორ არის? და ბარემ, ამ მხრივ რამე რჩევასაც ხომ ვერ მისცემდით ახალგაზრდა პოეტებს? 

ჩემი ნაწერების დიდი ნაწილი მოიცავს დროთა განმავლობაში დაგროვებული ვერსიების ლამის პალიმფსესტურ შრეებს. მაგრამ ეს არაა შესწორება, რათა ტექსტი უფრო „სწორი“ გახდეს. მე იმედი მაქვს, ჩემი შემოქმედება დარჩება არასწორი, არასრულყოფილი. ასე რომ, მე ხშირად ვიჩხრიკები იმაში, რაც დევს ჩვენი ჩვევების, აზრების, ფიქრებისა და ქმნადობის მიღმა, ვეძებ „სხვა ადგილს“, რომლის გახილულების იმედი მაქვს, ვეძებ არსებითს. არის მომენტები, როცა ცხოვრობ ტექსტში, რომელიც გადაგეხსნება, რათა ნახო მისი მასშტაბი, მოისმინო მისი სიჩუმე. რა თქმა უნდა, ზოგჯერ ღმერთები კეთილები არიან და მთელი ლექსი გადაგეშლება სრული სახით. ეს დიდებულია.

რჩევა ახალგაზრდა პოეტებს? მე მინდა რილკე და რობერტ კრილი მოვიხმო: არ მისცე რჩევა არავის, თუ ეს გარდაუვალი არაა!

შესაძლოა, კარგი პოეტი საშინელი ადამიანი იყოს? ალბათ წაიკითხავდით ბოლოდროინდელ დისკუსიებს მაიკლ ჯექსონის შესახებ. რაღაც მსგავსი თქვენ თვითონაც გამოგიცდიათ, როცა, მაგალითად, თქვენი ფავოროტი პოეტები - პაუნდი და ელიოტი - მთლად სანაქებო ხალხი ვერ გამოდგნენ. უნდა განვაცალკეოთ პოეზია პოეტისგან?

ან მოცეკვავე ცეკვისგან? უდიდესი პოეტების ნაწილი - და ფილოსოფოსების, მხატვრების, არქიტექტორების და ა.შ. - იყო აბსოლუტური ნაძირალა, ფანატიკოსი და ბნელი, როგორც ადამიანთა მსუყე ნაწილი. ჯეკ სპაისერის პერიფრაზით გიპასუხებთ: „ზოგჯერ ლექსი მართალია, პოეტი კი - არა“. მე ცხოვრებამ ისიც მასწავლა, რომ საშინელი პოეტიც შეიძლება იყოს კარგი ადამიანი, თუმცა, არა - ყოველთვის. ბოლოში რჩება ნაწერი, ნახატი, მარმარილო და მტვერი.

გაქვთ საყვარელი ადგილი, სადაც სიამოვნებით წერთ?

როგორც წესი, სახლში, საკუთარ წიგნებთან, სურვილებსა და სინანულებთან ახლოს. მე დღემდე ხელით ვწერ ლექსებს, ფურცელზე, რათა მუდმივად შევახსენო ჩემს თავს სხეულისა და მატერიის შესახებ. დღის განმავლობაში, ოთახში ვიცვლი ადგილებს, დღის სინათლის  დახრის მიხედვით.

რაკი საჯაროდაც კითხულობთ ლექსებს, გკითხავთ, რა განსხვავებაა (ან იქნებ მსგავსება) თქვენს დაწერილ და წაკითხულ ტექსტებს შორის? ცვლის კითხვა დაწერილს?

მე მაინცდამაინც არ ვარ ორიენტირებული პერფორმანსზე (გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ტექსტს ვწერ თანამედროვე ცეკვებისთვის, რასაც 40 წელია, ვაკეთებ). ასე რომ, კითხვისას ვცდილობ, მკითხველს წარვუდგინო ის, რაც ფურცელზეა, ზედმეტი შემკობისა და თეატრალიზების გარეშე. პერფორმანსის საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს, ბევრი ჩემი საყვარელი პოეტი ძალიან თეატრალურია ორალური რეპრეზენტაციისას, აუდიტორიას სხვა განზომილებასა და ინტერპრეტაციას სთავაზობენ, რაც კარგია, თუ კარგადაა მოწოდებული.

ბოლო კითხვა ეს იყოს: დაწერეთ უკვე თქვენი მაგნუმ ოპუსი?

თქვენ უკვე დაწერეთ?