არ ვიცი, ამდენი წლის შემდეგ თავად თუ მიცნო. მე მაინც წამსვე ვიცანი, – ყაჯარული ფერწერის შედევრების წინ მდგარი და, სავარაუდოდ, შემდეგზე დაფიქრებული: – კი მაგრამ, იმ დროს მსოფლიო ომებით და გარდატეხებით არ ზანზარებდა?! ჰოდა, როგორ მოხდა, რომ ამ ნამუშევრებში ქალები დაირით და თუთიყუშებით იწონებენ თავს, ყმაწვილს შევარდენი ჰყავს, შეყვარებულები ერთმანეთს ეხვევიან, ვარდები ყვავის, სავარცხლებს ლექსები აწერია და მოცეკვავეები ინით შეღებილ ტერფებს გვიჩვენებენ?! საიდან ეს ფერადოვანი ფაქტურა? საიდან სექსუალობის ასეთი ხედვა? საიდან სილამაზის ეს სტანდარტი?

ეს ის დრო იყო, თბილისში ყველა ბუჩქის უკან ანანისტი ბიჭი რომ იდგა. სასქესო ორგანო ხელში ეჭირა და შენი ყურადღების მისაქცევად რაღაცას მოგაძახებდა ხოლმე. თუ დაუყვირებდი, გაიქცეოდა. თუ შეშინდებოდი, უკან გამოგყვებოდა. თბილისში სამოქალაქო ომი ახალი დასრულებული იყო. ქვეყნის ყველაზე ლამაზი ზღვისპირა მხარე კი ახალ ომში ჩასართველად ემზადებოდა.

ჩვენ მაინც ვაგრძელებდით ცხოვრებას: ვსწავლობდით, ვკითხულობდით, ელექტროენერგია როცა გვქონდა, ორკასეტიანი მაგნიტოფონის საშუალებით სასურველ კრებულს ვამზადებდით და მუსიკას ვუსმენდით. ჩვენი ქუჩის ბოლოს, ჩიხში, თბილისურ ეზოში ნონას კოსმეტოლოგიური კაბინეტი ჰქონდა მოწყობილი. ელექტრომანქანით, რომელიც ფეხის პედალზე მუშაობდა, ნონა ეპილაციას აკეთებდა. ნონას მოცლილობა და დენი ერთმანეთს თუ ემთხვეოდა, გოგონები მასთან მივდიოდით, რომ სასტიკად მწარე პროცედურა, ნემსის ეპილაცია, გაგვეკეთებინა. ზოგი ხელზე მუქი ფერის თმას უჩიოდა, ზოგი – ღაწვების ღინღლს. ზოგიც ტუჩზე დაფენილ ბალანს იშორებდა.

ნონას ორი თინეიჯერი ბიჭი ჰყავდა. ვცდილობდით, ისე შევსულიყავით და გამოვსულიყავით კაბინეტიდან, მათ არ დავენახეთ. გვერიდებოდა.

ისაა ეს. უფროსი ძმა. მახსოვს, ქართულ ცეკვაზე დადიოდა. მინდა, მივიდე და გამოვეცნაურო, დედა მოვიკითხო, მაგრამ მერიდება.

ვიცი, ჩემნაირი მორიდებულები ნორმალურები არ არიან. ბაგა-ბაღში სიმორცხვისაგან ხშირად გული მერეოდა. არც მოზრდილობაში გავთამამებულვარ. 1990 წლის 12 ოქტომბერს დეიდაჩემის დაბადების დღიდან რომ წამოვედით, ამჟამინდელი პაოლო იაშვილის ქუჩიდან ლადო ასათიანის ქუჩისკენ გავედით. აქეთ-იქით მდგარი დედა და მამა ერთდროულად დაეცნენ ტროტუარზე და ორივემ გონება დაკარგა. ყვირილი მომერიდა მაშინ, როცა ბოლო ხმაზე უნდა მეყვირა. უცხო ხალხი მოგვეხვია, სასწრაფო მოვიდა და ყველანი საავადმყოფოში გავცვივდით.

მე შემეშინდა ჩემი მორიდებულობის. მერე კი ჩემი მშობლებისთვის დასმული დიაგნოზის: თითქმის ნახევარი წლის წინ, საქართველოს დამოუკიდებლობის მოთხოვნით გამართული 9 აპრილის დემონსტრაციის დროს, რუსულმა ჯარმა მხოლოდ ნიჩბებით კი არ დახოცა გოგონები და ბიჭები, დემონსტრანტთა დასარბევად აკრძალული მომწამვლელი ნივთიერებაც გამოიყენა. უმეტესობა იმ დღეებშივე აღმოჩნდა საავადმყოფოში. ზოგი რამდენიმე თვის შემდეგ. ჩემს მშობლებსაც ასე დაემართათ.

მამა მალევე გარდაიცვალა საავადმყოფოში. დედა ოთხი თვის შემდეგ.

თოთხმეტი წლის ვიყავი. სკოლაშიც მხოლოდ ამ ამბის გამო დავამახსოვრე თავი კლასელებს. დეიდასთან მიკედლებულმა ხელოვნებათმცოდნეობის ფაკულტეტზე ჩავაბარე უნივერსიტეტში. იქაც აუდიტორიიდან აუდიტორიაში ბუმბულივით შეუმჩნევლად მიმოვდიოდი.

არ ვიცი, მაქვს თუ არა იუმორის გრძნობა. სხვის კარგ ხუმრობაზე კი ვიცინი. მაგრამ ჩემი ხუმრობა არ მახსენდება.

აი, ორმოცი წლის რომ გავხდი, ეგ მეგონა ჩემი ხუმრობა. ვერაფრით შევეგუე ამ ასაკის მოახლოებას.

ა, კიდევ ერთხელ რუს მუშტარს გავეხუმრე. ჩემი პირველი სამსახური ხალიჩების მაღაზია იყო. არც ისე დიდი სივრცე კავკასიურ ყაიდაზე ნაქსოვი ნამუშევრების გარდა, ახლოაღმოსავლურ ხალიჩებსაც ეკავათ. ხის თაროებზე გვეწყო თუშური, კახური, სვანური ხალიჩები. ასევე, აზერბაიჯანული, დაღესტნური, ირანული. გვქონდა ფარდაგები და სუზანები. ჰოდა, ასეთი არჩევანის მქონე მაღაზიაში, რუსმა კაცმა ყველა ხალიჩა და ფარდაგი რომ გამაშლევინა, ყველას ისტორია რომ გამომკითხა და არცერთი არ იყიდა, გავბრაზდი. მაღაზიიდან გასულს გავეკიდე, მოვატრიალე და ვუთხარი, ერთი ხალიჩის ჩვენება დამავიწყდა-მეთქი. კაცმა ზრდილობიანად მომიშორა, არა, ახლა მეჩქარება, სხვა დროს იყოსო. ასეთი ხალიჩა არსად აღარ შეგხვდებათ-მეთქი, არ მოვეშვი. რატოო? თითქოს ინტერესი დაეტყო. მე კი სიბრაზისგან პირგამშრალმა სასტიკი ირონიით მივახალე, იმიტომ რომ მფრინავია ის ხალიჩა-მეთქი. გატრიალდა და სწრაფად გამეცალა.

ამის შემდეგ ცოტა ხანს ბოტანიკურ ბაღში ბილეთების გამყიდველად ვმუშაობდი. მიყვარდა გზა ჩემს ჯიხურამდე. აღმართი. სხვების სახლების ფანჯრებში შეხედვა. წელგამწყდარ ჭიქებში ჩაის რომ სვამდნენ თხელი აღნაგობის ფეხმორთხმული თათარი კაცები. მუსლიმანთა სასაფლაოს თვალის მოვლება მიყვარდა. ამ ადგილს გორხანას უწოდებდნენ. აქ მარხავდნენ ყველა თბილისელ მუსლიმანს. საბჭოთა პერიოდში საფლავთა უმეტესობა ტრაქტორებით მოასწორეს და გორხანაზე მხოლოდ რამდენიმე გამოჩენილი მუსლიმანი მოღვაწის საფლავი დატოვეს.

ჯიხურში მარტო ვიყავი. ჩემს გემოზე მქონდა მოწყობილი იქაურობა. სივრცე მყოფნიდა. მთელი ბავშვობა ვოცნებობდი ასეთ ჯიხურში ცხოვრებაზე. ელექტრორადიატორზე პლედი მქონდა გადაფარებული და ზამთარში ფეხებს ასე ვითბობდი. ელექტრომადუღარაც მქონდა, ყავაც და ორცხობილა ჯემით. თხილი მქონდა. უბრალოდ, გატეხვა მერიდებოდა. მრცხვენია მონოტონური მოძრაობების. ეგ კი არა, სიარულისას ტემპს ვცვლი ხოლმე.

არ ვიცი, იმ დამპალი ძაღლის გამო, ერთ-ერთ მისვლაზე ზუსტად ჩემს ჯიხურთან რომ გამომიხტა, მეცა ბარძაყში და ხორცი გამომგლიჯა თუ რაიმე სხვა მიზეზით, ფაქტია, რომ მკურნალობის და აცრის შემდეგ იქ დაბრუნება აღარ მიფიქრია.

ძაღლების შიშს დიდხანს ვებრძოლე. თუმცა, მალე დეიდაჩემი გარდაიცვალა და ძაღლის კი არა, ტელეფონის ზარის ხმისაც მეშინოდა. სრულიად მარტო დავრჩი დიდ, აივნიან, ძველ სახლში, რომელსაც მაღალი ჭერი და გერმანელების აშენებული გულისგამაჩერებელი სილამაზის ბუხარი ჰქონდა. ვეებერთელა ფანჯრებიდან მზე იღვრებოდა. მზე ამ სახლში სულ იყო. წელიწადის ყველა დროს. მაგრამ მაინც ძალიან დავიბენი, დეიდაჩემისთვის შეკვეთილი კუბო რომ მოიტანეს და ოთახში შემოსულმა ჩვეულებრივზე მეტად დაბალმა კაცმა, საოცრად სწრაფად რომ მოძრაობდა, სხარტად მკითხა – დაიკო, აქ მზე საიდან ამოდისო. 

არა, ასეთი განწირულიც არ ყოფილა ჩვენი ოჯახი, პანაშვიდზე მარტო მჯდომი რომ წარმომიდგინოთ. დეიდას დიდი სანაცნობო წრე ჰყავდა. ორმოცი წლის მანძილზე მუშაობდა კინოსტუდიაში მხატვრის ასისტენტად და ეპოქის შემქმნელი მხატვრების გვერდით გაატარა ნახევარი ცხოვრება. ბავშვობაში მის ოთახში ნანახი 1930-40-50-იანი წლების გულისმომკუჭველი ესკიზები ისეთ შთაბეჭდილებას ახდენდა ჩემზე, მინდოდა, ხელი შემეყო ამ ერთდროულად დამაჯერებელ და გროტესკულ სამყაროში, ფეხით დავმდგარიყავი მრგვალ მაგიდაზე. ისე ჩამეცვა, როგორც დიდთვალება გოგონებს ეცვათ. მათსავით მეტირა. მეც მეძებნა მარილი მთაში. მაგრამ მერიდებოდა. მხოლოდ დაკვირვება შემეძლო. ჰოდა, ვაკვირდებოდი ყველაფერს, რაც მომწონდა. შემდეგ სასიყვარულო სამკუთხედში აღმოჩენილმა დეიდამ თავად არ მოისურვა კინოსტუდიაში გაჩერება, სადაც ყველასგან ალმაცერ მზერას გრძნობდა. სამსახური შეიცვალა და ავლაბრის სტამბის დირექტორის მოადგილე გახდა. მეტრო „300 არაგველის“ მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე ამ სტამბას ბოლშევიკური სიტყვის ფაბრიკასაც ეძახდნენ.

ქართველ ბოლშევიკთა ავლაბრის კონსპირაციულ სტამბას უზარმაზარი ჭა აქვს, რომლის ფარულ გასასვლელს მიწისქვეშეთში, იდუმალებით სავსე შავბნელ ტერიტორიამდე მივყავართ.

1903 წლიდან 1906 წლამდე ამ უჩვეულო ლაბირინთის საშუალებით ბოლშევიკებმა ათასობით სამენოვანი (ქართული, რუსული, სომხური) პროკლამაცია-ბროშურა დაბეჭდეს და გაავრცელეს როგორც კავკასიის, ისე ევროპისა და რუსეთის მასშტაბით.

ბევრჯერ შემომთავაზეს იმ ჭაში ჩასვლა, მაგრამ მერიდებოდა.

სამაგიეროდ, არ მომრიდებია ეროვნულ მუზეუმში გასაუბრებაზე მისვლა – საგამოფენო სივრცის მეთვალყურეს ეძებდნენ.

საკუთარი თავის პრეზენტაცია გამიჭირდა, მაგრამ სამსახურში მაინც ამიყვანეს. ეჭვი მაქვს, იმიტომ, რომ ჩემი პასუხი შეკითხვაზე – რა გგონია საქართველოს ღირსება დანარჩენი მსოფლიოსთვისო – მათთვის ძალიან მოსაწონი აღმოჩნდა. ვთქვი, საუკუნეების განმავლობაში რა გაჭირვებაც გაიარა საქართველომ, მეტწილად მარტომ, ყველასგან მივიწყებულმა. მთელი მსოფლიოსთვის უნიკალური საგანძურის შენახვა მაინც შეძლო-მეთქი.

სიჩუმე ჩამოვარდა. მეორე დღეს შევიტყვე, რომ სამსახურში ამიყვანეს.

მალე კი ყაჯარული კოლექცია მოიტანეს და სწორედ ყაჯარული კოლექციის მეთვალყურეობა დამავალეს.

კარგი თანამშრომლები მყავს. იციან, უცნაური და მორიდებული რომ ვარ, მაგრამ მაინც ყოველთვის მპატიჟებენ ჩვენებურ ქეიფებზე, რომლებიც რიგრიგობით ერთმანეთის სახლებში ეწყობა. ასეთ დროს თვრამეტივე, ყველანი ერთად ვიყრით თავს: მცხეთის გათხრები, ხატები, ოკუპაცია, ყაჯარები, – ასე ვეძახით ერთმანეთს. ვიკრიბებით, ყველა ილხენს, მე ჭამაც მერიდება. მერიდება, დამეტყოს, რომ ძალიან მეძვირფასება ეს ხალხი. მერიდება და უხერხულობისგან ტუჩებს ვიჭამ.

მიყვარს ჩემი სამსახური, სადაც ათასი დაუდევარი და უცნაური დამთვალიერებლის დევნა მიწევს. ერთხელ ერთი გოგო თან ექსპონატებს ათვალიერებდა და თან აცეტონით ლაქს იშორებდა. თავზე დავადექი, შენიშვნა მივეცი და აქეთ გამლანძღა, შენ, გეტყობა, სექსი დიდი ხანია, არ გქონიაო. მთელი დღე ვფიქრობდი, რა შუაში იყო სექსი აცეტონთან?

ერთხელ ისიც მახსოვს, დარბაზის შუაგულში ერთი შეხედვით მშვიდად მდგარმა ქმარმა ცოლს რომ სახეში ხელი გაარტყა. მიზეზი არ ვიცი. დაცვა მოვარდა და ორივე გაიყვანეს მუზეუმიდან.

სული მელევა ჩემს წარბგადაბმულ, ოდნავ ბალნიან გოგო-ბიჭებზე, მკერდმოღებულები შიგ თვალებში რომ მიყურებენ და რაღაც საიდუმლოს შენახვას მთხოვენ. მე ზოგჯერ მომერიდება და თვალს ავარიდებ. მერე ვბრაზობ საკუთარ თავზე.

ახლაც ვბრაზობ, მიდი რა, რა გერიდება?! გამოელაპარაკე ეპილაციის ნონას უფროს ვაჟს, რომელიც ცეკვაზე დადიოდა და ჰკითხე, როგორაა ნონა.

ამასობაში ბიჭი ეცლება შედევრებს და გადის დარბაზიდან.

საღამოვდება. სამუშაო დრო დასრულდა. გასვლის წინ ტრადიციულ რიტუალს ვატარებ, ჩემს ნივთებს თავს ვუყრი და ჩანთით ხელში ნამუშევრებს მოვავლებ თვალს. მოულოდნელად, აბსოლუტური სიცხადით ვგრძნობ, რომ ცივი წყალი გადამესხა. გავხედე ნახატს, რომელსაც ამდენი წელია ვუყურებ, ვუყურებ და რაღაც ისე არაა, როგორც უნდა იყოს. გავხედე სხვა ექსპონატებს. სხვების შემხედვარე ვერაფერს ვამჩნევ უჩვეულოს. ისევ შეყვარებულებს და მოახლეს ვუყურებ, ახლოს მივდივარ. რა ხდება მანდ? ვეკითხები მათაც და იმ სამყაროსაც, რომელსაც საკუთარ თავზე კარგად ვიცნობ. ვიცნობ ქერიმ ხანის კარზე მოღვაწე მთელი პლეადიანად, ფათჰ-ალი შაჰის თამაშებიანად, ქაშმირის შალის სარტყლებიანად, სწორედ ფათჰ-ალი შაჰი რომ კრძალავდა ადგილობრივი ქირმინისთვის ხელშესაწყობად, რუსეთ-ირანის ომის შემდეგ საქართველოში გამოქცეული ბევრი საინტერესო ადამიანის ჩათვლით.

საცავში ვინახავ ილხანთა პერიოდის ერთ-ერთი პირველი ნიმუშის დოქს. სამკითხაო თასებს. „შაჰნამეს“ ილუსტრაციებს. მე-18 საუკუნის ირანის ყაჯარული ფერწერა მინიატურიდან დაზგურამდე სრულფასოვნად ვიცი. არაფერი შემეშლება. ჰოდა, სადაა ერთი ვარდი, შეყვარებულს ხელში რომ ეჭირა???

სკამს მოვათრევ, ექსპონატის წინ ვდგამ. ცოტაც და გული ამომივარდება. ჯიბიდან სათვალეს ვიღებ. სკამზე ვჯდები და დაჟინებული ვუყურებ, რა მოხდება. არც არაფერი მოხდა საათების მანძილზე. ვარდი არ ჩანს.

დაცვამ მკითხა, არ მიდიხარო? წამოვხტი და შენობიდან გავედი. სახლისკენ ფეხით გავუყევი. ჩემს უბანს მივუახლოვდი თუ არა, აზიურ ხუმრობაზე გაბრაზებულმა, „ყაჯარი ხულიგნების“ ოთახს გუნებაში ნიშნის მოგებით გავხედე.

დიახ, XIX საუკუნეში სოლოლაკი თბილისის ყველაზე პრესტიჟულ და „ევროპულ“ რაიონად მიიჩნეოდა, რადგან აქ ადგილობრივი სტატუსიანი ინტელიგენცია და მეწარმეები სახლობდნენ. დიახ, იაშვილის ქუჩა, ჩემი ქუჩა თავისი ეზო-ჭიშკრებით, „კავკასიური პარიზის“ განუყოფელი ნაწილი იყო. დღესაც ასეა. დღესაც ინარჩუნებს ძველთბილისურ ატმოსფეროს და გასული საუკუნეებისთვის დამახასიათებელ კოსმოპოლიტურ არქიტექტურას. ფიქრებში ასე ვსჯიდი წარბგადაბმულ ყაჯარებს.

ლუკმა არ გადამივიდა პირში. თვალი ვერ მოვხუჭე. მეგონა, რომ ჩემი გრძელი კიდურები ვეღარ ეტეოდა ლოგინში. მეჩვენებოდა, რომ მეზობლის კატა ფანჯრიდან შემოძრომას ცდილობდა. მეგონა, რომ მესაფლავისთვის ფულის მიცემა დავაგვიანე და დედის, მამის და დეიდის საფლავები მოუვლელი დამხვდება. რა ვქნა ახლა? დირექტორს ვერ ვეტყვი, მერიდება. ისედაც უცნაური ვგონივარ და გამუდმებით თვალს მარიდებს. მაგრამ ოდესმე სხვა თუ შენიშნავს, მე მომკითხავენ პასუხს, რატომ ვერ შეამჩნიე, რატომ არ გვითხარიო... ვერ ვხვდები, რა ვქნა?! რა ჯობია?

ლოგინიდან ვდგები. ჩაის ვადუღებ. ფორთოხლის ჯემს ქილის თავსახურზე ვდებ და ისე ვჭამ. კროსვორდების წიგნს მექანიკურად ვათვალიერებ, – მთლიანად შევსებული მაქვს, ამიტომ ვხატავ თავისუფალ მონაკვეთზე. ვხატავ ლომს.

ვიცი, რასაც ვიზამ! განათდა გონება. შემდეგ ქეიფს ჩემს სახლში გავმართავ, ჩემთან ხომ არასოდეს მომიწვევია თანამშრომლები. სუფრას გავშლი. თავს მოვიწონებ დეიდაჩემის ნახატების კოლექციით, ძველი ჭურჭლის სერვიზით და მზით გატენილი დიდი ოთახებით. ღომს დავადგამ, სულგუნს ვიყიდი. ეკლერს გამოვაცხობ. ლიქიორიც მაქვს და ღვინოც. მეტყვიან, აქამდე რატომ არ დაგვიძახეო. რა უსიტყვო ხარო. ჰოდა, ჩემთან რომ მოვლენ, რომ მიირთმევენ, დალევენ და გიული და თათო სიმღერას რომ დაასრულებენ, გულს რომ იჯერებენ, მაშინ სიტყვას ვითხოვ. ფეხზე წამოვდგები და ვიტყვი: გოგოებო, ვიცი, გაგიჭირდებათ დაჯერება, მაგრამ შეყვარებული წყვილის ერთი ვარდი გამქრალია. ვიტყვი აუცილებლად. ვიტყვი, თუ ბოლო წუთს არ მომერიდა.

და თუ სიტყვით გამოსვლისას სადღაც შუაში მივხვდი, რომ ყელში მეჩხირება სათქმელი, მაშინ გადავაკეთებ, ვითომ სულ სხვა რამეს ვამბობდი. იმას, თუ როგორ მიყვარს ეს ერთგული და ვაჟკაცი ხალხი. საშუალოზე დაბალი შემოსავლის მქონე, მილიონიანი ექსპონატების დამცველი ჩვიდმეტი ქალღმერთი.

მოთხრობა დაიწერა საქართველოს გოეთეს ინსტიტუტის პროექტისათვის „საქართველო. ლიტერატურული მოგზაურობანი“, რომელიც განხორციელდა გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით „აღმოსავლეთ პარტნიორობის პროექტების“ ფარგლებში.

2017 წლის ოქტომბერი, თბილისი

ავტორი :
  • ნესტან ნენე კვინიკაძე