უცნაური, პროვოკაციული, შოკისმომგვრელი, უხამსი და ხულიგნური სამყარო, რომელიც მძაფრ ემოციებს და ღრმა სევდას აღგვიძრავს და უსაზღვრო სილამაზეს, პოეტურობას, წარმოსახვასა და სიყვარულს ასხივებს. ეს სამყარო 1989 წელს, ლონდონში შეიქმნა ჯგუფის The Tiger Lillies დაარსებით და დღემდე ინარჩუნებს თავის მომნუსხველ ხიბლს. „ჩვენ ვმღერით ყველაფერზე, რაც არ მოიცავს ლამაზი, ქერა გოგო-ბიჭების მინდორში სირბილს“, – ამბობს ჯგუფის ვოკალისტი და აკორდეონისტი, ირონიული და იდუმალი მარტინ ჟაკი. და ეს „ყველაფერი“ მართლაც ყველაფერს ნიშნავს – პროსტიტუციას, ნარკომანიას, ძალადობას, ხელმოცარულობას, სასოწარკვეთას, თვითმკვლელობას. „მე ადამიანის ფსიქიკის ბნელ, უსიამოვნო ასპექტებზე ვმღერი, – განაგრძობს მარტინ ჟაკი, – გულწრფელად ვმღერი ადამიანურ მდგომარეობაზე. სიმღერების წერის პროცესში შეზღუდვები არ მაქვს“.

მარტინ ჟაკი: მე ადამიანის ფსიქიკის ბნელ, უსიამოვნო ასპექტებზე ვმღერი.

მარტინ ჟაკი დისტანციიდან, თითქოს გულგრილად გვიყვება მეძავებზე, რომლებსაც რიტუალურად სცემენ სუტენიორები; სკოლის მოსწავლეებზე, რომლებიც ნარკოტიკების მოხმარებით იღუპებიან; ტრანსგენდერ ადამიანებზე, რომლებსაც წვავენ, – წერდა „გარდიანის“ ჟურნალისტი რამდენიმე წლის წინ. მაგრამ ჟაკს შეუძლია თავზარდამცემად, გულისმომკვლელად ტრაგიკულიც იყოს. მაგალითისთვის, სცადეთ მოუსმინოთ სიმღერას Release Me, ჯგუფის მიერ 2012 წელს კოპენჰაგენში წარმოდგენილი სპექტაკლიდან (მათი სიტყვებით, „გროტესკული ოპერიდან“) The Tiger Lillies Perform Hamlet. და სცადეთ ცრემლის გარეშე გაუძლოთ ემოციების სიღრმეს, სპექტრს, ტკივილის თუ სასოწარკვეთის ინტენსივობას. 

ამ თავის უსაზღვრო სამყაროს ჯგუფი ზედმიწევნით მინიმალისტური საშუალებებით წარმოაჩენს. The Tiger Lillies მხოლოდ ბასისგან, აკორდეონისგან და დასარტყმელი ინსტრუმენტისგან შედგება. მთავარი ელემენტი კი მარტინ ჟაკის ხმაა – მძლავრი, ზოგჯერ გამყივანი, ხშირად კი გულისმომკვლელად სევდიანი ფალცეტი, რომელსაც მუსიკოსმა კონტრტენორის კლასიკური ტექნიკის დაუფლების შემდეგ „მიაგნო“. სცენაზე ჟაკი ვიქტორიანულ ყაიდაზე გამოწყობილ ცირკის კლოუნს ჰგავს – როგორც წესი, ჟილეტით, შლაპით, გრძელი კიკინით და თეთრად შეღებილი სახით გამოდის და თვალდახუჭული მღერის საზოგადოებისგან გარიყული, ხელმოცარული ადამიანების შესახებ. 

ამ ადამიანებს და მათ ყოფას მარტინ ჟაკი კარგად იცნობს. ჯგუფის დაარსებამდე ის ლონდონის სოჰოში, სტრიპტიზკლუბის თავზე ცხოვრობდა და ხშირად ელაპარაკებოდა კლუბში მომუშავე ქალებს, მათ კლიენტებს, თუ, უბრალოდ, ქუჩებში მოხეტიალე ხალხს. ჯგუფის სახელი, The Tiger Lillies, ორმაგ დატვირთვას ატარებს – ერთი მნიშვნელობით, ეს ლამაზი, ნარინჯისფერი ყვავილის სახელია, რომელსაც შავი ან შინდისფერი წინწკლები აქვს. ჯგუფმა კი ეს სახელი სოჰოში ცნობილი მეძავის, მოკლული ლილის პატივსაცემად დაირქვა – ლილის, რომელსაც სიცოცხლეში ყოველთვის ვეფხვის ბეწვის შეფერილობის სამოსი ეცვა. 

ჯგუფის მუსიკალურ ფესვებზე წერისას კრიტიკოსები ყველაზე ხშირად ბერტოლდ ბრეხტისა და კურტ ვაილის შედევრს, „სამგროშიან ოპერას“ და მეორე მსოფლიო ომის წინა პერიოდის ბერლინის კაბარეს ტრადიციას ახსენებენ ხოლმე (ჯგუფის მიერ 2001 წელს გამოშვებულ ალბომს „ორგროშიანი ოპერა“ ჰქვია – „ერთით უფრო იაფიაო“, – ასე წარადგენდნენ მას). თუმცა, ასევე წერენ, რომ The Tiger Lillies საზრდოობს ბოშური მუსიკით, ცირკის ჰანგებით და ფრანგული შანსონის ტრადიციით. The Tiger Lillies ყველასთვის არ არის – ხშირად გაიგონებთ უკმაყოფილო გამომეტყველებით ნათქვამ ფრაზას, რომ ამ ჯგუფის შემოქმედება „უბრალოდ არ ესმით“. მაგრამ ისინი, ვისაც „ესმით“, იფიცებიან, რომ „თაიგერები“ დღევანდელ სტანდარტიზებულ და კომერციის ლოგიკას დაქვემდებარებულ კულტურაში ერთ-ერთი იშვიათი, თვითმყოფადი, ღრმა და აზრით სავსე კუნძულია. 

და მართლებიც არიან. კულტურის ინდუსტრიას რადიკალიზმისა და ნონკონფორმიზმის „შეწოვის“ და მოთვინიერების უკიდეგანო უნარი აღმოაჩნდა – პანკის სტილს და ესთეტიკას დღეს მაღალი მოდის ჩვენებებზე იხილავთ, „სექს პისტოლზის“ ალბომების ყდებს – საკრედიტო ბარათებზე. კულტურის კრიტიკოსები ოხრავენ, რომ დადამ მუზეუმებში დაიდო ბინა, ერთ დროს კულტურის კომერციალიზაციის წინააღმდეგ მებრძოლი პოპარტი კი თავად იქცა კომერციის წყაროდ. აი, „თაიგერებს“ კი ინდუსტრიამ ვერაფერი მოუხერხა. აგერ უკვე 25 წელზე მეტია, ისინი ჯიუტად რჩებიან მეინსტრიმს გარეთ და ერთგულად ინარჩუნებენ ორიგინალურ ხიბლს. 

თბილისში, ამ ზაფხულს გამართულ ფესტივალზე Open Air ჯგუფს ორი ვეტერანი წევრი – მარტინ ჟაკი და ბასისტი ადრიან სტაუტი წარმოადგენდა, ახალ დრამერთან, ჯონას გოლანდთან ერთად. ინტერვიუ კონცერტამდე რამდენიმე წუთით ადრე ჩავწერეთ, თბილისის ზღვაზე სახელდახელოდ გაშლილ „მედიაკარავში“, ძლიერი ქარის, ლამის, ქარიშხლის თანხლებით. პირისპირ გასაუბრებისას სასცენო იმიჯისგან ძალიან განსხვავებული, მშვიდი, ყურადღებიანი, გაცილებით უფრო უწყინარი და კეთილგანწყობილი „თაიგერები“ ვიხილეთ. მარტინ ჟაკის ცოტა დაღლილი იერი და მოულოდნელად გულღია ღიმილი ალბათ არასოდეს დაგვავიწყდება. 

ინდიგო: მუსიკის კრიტიკოსებმა და ანალიტიკოსებმა თქვენს ჯგუფს არაერთი სახელი შეარქვეს. გიწოდებენ პანკ-კაბარეს, მძიმე თუ ალტერნატიულ კაბარეს, ანარქისტულ-ბრეხტიანული ქუჩის ოპერის ტრიოს, პოსტმოდერნისტულ ვოდევილს. თქვენი აზრით, ამ იარლიყთაგან, ყველაზე ზუსტად რომელი გამოხატავს თქვენს შემოქმედებას? და საერთოდ, შესაძლებელია თქვენი მუსიკის, სტილის თუ ფილოსოფიის აღწერა ასე მოკლედ, ან რომელიმე ჟანრობრივი კატეგორიით?

მარტინ ჟაკი: მე „სიკვდილის ცუმპა-რუმპა“ [“death-oompah”] მომწონს ყველაზე მეტად. ბენდი, რომელიც ასრულებს სიკვდილის ცუმპა-რუმპას. ესაა ჩემი ფავორიტი. ხომ იცით როგორ ჟღერს ცუმპა-რუმპა? ჰოდა, ჩვენ სიკვდილზე ვუკრავთ ამ მუსიკას. 

ადრიან სტაუტი: ერთხანს სატანურ ფოლკსაც გვიწოდებდნენ. მოკლედ, ერთიანი და საბოლოო განსაზღვრება არ გვაქვს, მაგრამ სიკვდილის ცუმპა-რუმპა ჩვენთან ნამდვილად ყველაზე ახლოსაა. მსოფლიოში ერთადერთი ჯგუფი ვართ, ვინც სიკვდილზე უკრავს ცუმპა-რუმპა მუსიკას.

ინდიგო: სიკვდილზე მართლაც ხშირად მღერით – ზოგჯერ მას პირდაპირ მიმართავთ, როგორც ალბომის A Dream Turns Sour პირველ სიმღერაში, Death. მაგრამ ცუმპა-რუმპას რიტმი და სიკვდილი ძალიან უჩვეულო კომბინაციაა. ცუმპა-რუმპა ვიცით გერმანული – ბავარიული – პოპულარული ფოლკლორული მოტივებიდან, ცეკვა პოლკიდან – ენერგიული და მხნე განწყობის შექმნაზე გამიზნული მუსიკიდან. რისი მიღწევა გინდათ – სიკვდილის თემის ჩვეული ტრაგიზმიდან დაშორების და მისი უცნაური, მოულოდნელი ფორმით წარმოჩენის? 

ადრიან სტაუტი: ცუმპა-რუმპას ჟანრის ჯგუფებს ვერ ვიტანთ და მათი გაღიზიანება გვინდა. ხოლო სიკვდილი გვიყვარს, გვიზიდავს და ამიტომაც ვუმღერით.

ადრიან სტაუტი: დღეს ყველა ფილმი სექსზე ან სიკვდილზეა. გასკდომამდე აჭამე და აყურებინე როგორ კვდება ვიღაც ეკრანზე – ხალხს მეტი არაფერი უნდა.

ინდიგო: მაგრამ სიკვდილი არ „უყვარს“ დასავლურ კულტურას. არსებობს აზრი, რომ ამ კულტურაში სიკვდილთან დამოკიდებულება პრობლემურია; რომ დასავლეთში ადამიანს თავი ისე მოაქვს, თითქოს, სიკვდილი არ არსებობდეს. სიკვდილზე ღიად თითქმის არ ვსაუბრობთ – მაშინაც კი, როცა ველაპარაკებით ადამიანს, რომელიც ვიცით, რომ კვდება. დასავლური პოპულარული კულტურა ახალგაზრდა სხეულების გაფეტიშებას ეფუძნება, ადამიანები ასაკს და სიბერეს პლასტიკური ქირურგიით გაურბიან.

ადრიან სტაუტი: არა, რატომ. სიკვდილი, ან, უფრო სწორად, მისი ყურება, ძალიანაც უყვართ. დღეს ყველა ფილმი სექსზე ან სიკვდილზეა. გასკდომამდე აჭამე და აყურებინე როგორ კვდება ვიღაც ეკრანზე – ხალხს მეტი არაფერი უნდა.

ჯონას გოლანდი: ჰო, მართალია, ყურება უყვართ. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ სიკვდილის არ ეშინიათ. პირიქით – ასეთი ფილმებიც ამ შიშის ნიშანია. ამით კიდევ უფრო მეტ შიშს თესავენ.

ადრიან სტაუტი: ჩვენ კი, როგორც ჩანს, მარკეტინგი არ გვივარგა – ფართო აუდიტორიას სათანადო ბრჭყვიალა შეფუთვით ვერ ვაწვდით სიკვდილს.

ინდიგო: იმასაც ხშირად ამბობენ, რომ დღეს ძალიან ძნელია ხელოვნებით ადამიანების პროვოცირება, შოკირება. განსაკუთრებით დასავლეთში – სადაც, თითქოს, ყველაფერი ითქვა, ტაბუები დაირღვა, აუდიტორიამ ყველა თემის რეპრეზენტაცია თუ დესაკრალიზაცია იხილა. მაგრამ თქვენ მაინც ახერხებთ იყოთ მუდმივად პროვოკაციულები. როგორია ის თემები, ან გამოხატვის ფორმები, რომლებიც კვლავ ახდენს ტრანსგრესიას, კვლავ შოკისმომგვრელია აუდიტორიისთვის?

მარტინ ჟაკი: ეს უბრალოდ პრაქტიკის ამბავია.

ჯონას გოლანდი: ჩემი აზრით, ამ ჯგუფის მთავარი იდუმალება მარტინის სინაზეშია. ის ისე ნაზად, ისე სათუთად მღერის სრულიად თავზარდამცემ, საზარელ ამბებზე, რომ სწორედ ეს იწვევს უჩვეულო განცდებს აუდიტორიაში, ეს იზიდავს მათ. არა, მარტინ?

მარტინ ჟაკი: ჰო, ალბათ ასეა.

ინდიგო: ყველაზე ხშირად რა ტიპის ცენზურა გამოგიცდიათ? ერთმა კრიტიკოსმა რეცენზიაში დაწერა, რომ თქვენ „არასწორ“ პერვერსიებზე მღერით. როგორც წეღან თავადაც თქვით, ტელეეთერი სავსეა ძალადობით, სექსით, გინებით, მაგრამ თქვენ მაინც ბევრჯერ შეგეხოთ ცენზურა, მათ შორის მედიაშიც.

ადრიან სტაუტი: ეკლესიის ცენზურა ხშირად შეგვხებია. რამდენჯერმე სცადეს, ჩვენთვის დაკვრა აეკრძალათ. გერმანიაშიც მოხდა ასე, ბრიტანეთშიც. თუმცა ასეთი ცენზურა მოსალოდნელი იყო. ცენზურის გაცილებით უარესი ფორმებიც არსებობს.

მარტინ ჟაკი: ახლა ამას აღარ გავაკეთებდი – ღორის თავს აღარ დავდებდი საკურთხეველზე. ეს უბრალოდ ახალგაზრდული თავქარიანობა იყო.

ინდიგო: ცენზურა ეკლესიისგან ალბათ ლოგიკურია, რადგან მკრეხელობა, რელიგიურ დოგმებზე თავდასხმა თქვენი პროვოკაციული იმიჯის ერთ-ერთი მთავარი შემადგენელი ნაწილია. და რადგან ეს თემა ვახსენეთ, მარტინს აუცილებლად უნდა ვკითხოთ – მართალია თუ არა ისტორია, რომ ახალგაზრდობაში ფილოსოფიას და თეოლოგიას სწავლობდით, მაგრამ თქვენი სტუდენტობა იმ დღეს დამთავრდა, როცა კოლეჯის ტაძრის საკურთხეველზე ღორის მოჭრილი თავი დადეთ, პირში „მარლბოროს“ ღერით?

მარტინ ჟაკი: კი, მართალია. შეიძლება ითქვას, რომ ნამდვილად მიცელქია რელიგიასთან მიმართებით. თუმცა ჩემთვის ეს პირველ რიგში ხუმრობაა ხოლმე. მით უმეტეს, იმ პერიოდში სტუდენტი ვიყავი. ახლა ამას აღარ გავაკეთებდი – ღორის თავს აღარ დავდებდი საკურთხეველზე. ეს უბრალოდ ახალგაზრდული თავქარიანობა იყო.

ინდიგო: თემები, რომლებზეც მღერით, ძალიან მწვავეა პოლიტიკურად, სოციალურად. და ამ დამთრგუნველ თემატიკას მსმენელს უჩვეულო ფორმით აწვდით – ცუმპა-რუმპა მუსიკით, კარნავალური განწყობით, შავი იუმორით. თითქოს თავად ირჩევთ დისტანციას თქვენივე პერსონაჟებისგან და მათი მძიმე ხვედრისგან. ეს გამიზნული, მართლაც ბრეხტიანული სტრატეგიაა, რომლითაც ცდილობთ მსმენელი გააუცხოოთ რეალობისგან და მოვლენები ახლებურად, დისტანციიდან დაანახოთ? თუ იქნებ თქვენსავე აუდიტორიაზე ქილიკობთ – აჩვენებთ, როგორი სიცილ-ხარხარით უსმენენ ისინი თქვენ მიერ მოთხრობილ ტრაგიკულ ამბებს?

მარტინ ჟაკი: ორივე. ორივე დამოკიდებულება სწორია. იმასაც გააჩნია, როგორია კონკრეტული აუდიტორია. ზოგჯერ შესაძლოა, ვქილიკობდე მათზე; სხვებთან კი, ალბათ, მართლაც გაუცხოების ეფექტის მიღწევას ვცდილობ.

ინდიგო: და მაინც, როგორია თქვენი აუდიტორია?

მარტინ ჟაკი: გააჩნია, სად ვუკრავთ. რაც უფრო აღმოსავლეთით მივდივართ, მით უფრო ახალგაზრდა აუდიტორია გვყავს.

ადრიან სტაუტი: მართალია. დასავლეთში უფროსი თაობის წარმომადგენლები უფრო გვისმენენ. თუმცა, ზოგადად, ჩვენი მსმენელი ჭრელია. The Tiger Lillies ბევრს მოსწონს – ახალგაზრდებს, გოთების და პანკების სუბკულტურების წევრებს, თეატრის მოყვარულებს, ხანდაზმულ ქალებს. ჩვენი მსმენელია ის ხალხი, ვისაც საინტერესო ისტორიები იზიდავს.

მარტინ ჟაკი: მსმენელებს ხშირად ველაპარაკებით. კონცერტის დასრულების მერე, ავტოგრაფებს ვარიგებთ და ვსაუბრობთ.

ადრიან სტაუტი: ძალიან გონიერი ხალხი გვხვდება.

მარტინ ჟაკი: კი, ნამდვილად.

ჯონას გოლანდი: იუმორიც აქვთ. ესმით და აფასებენ, რასაც ვაკეთებთ.

ინდიგო: ხომ არ გექმნებათ შთაბეჭდილება, რომ საზოგადოებისგან გარიყულ ადამიანებზე და მათ სატკივარზე პრინციპში ელიტარულ აუდიტორიას უმღერით? განათლებულ მსმენელს, რომელსაც თქვენი შემოქმედების გასაგებად არაერთი ტრადიციის თუ კულტურული კოდის ცოდნა ესაჭიროება?

მარტინ ჟაკი: კი, ეს ასეა.

ადრიან სტაუტი: მართალია, ასეა.

ინდიგო: თქვენ ხშირად „მსოფლიოს ყველაზე უცნაურ ბენდსაც“ გიწოდებენ. ექსცენტრულობა თქვენი შემოქმედების, იმიჯის, სცენაზე ქცევის განუყოფელი, მთავარი ელემენტია. როგორ ფიქრობთ, ეს იარლიყი სიმწვავეს ხომ არ უკარგავს, ხომ არ „აბლაგვებს“ თქვენს მესიჯებს? აუდიტორია თქვენგან პირველ რიგში ექსცენტრიკას მოელის – და თქვენი მწვავე მესიჯებიც ავტომატურად „ექსცენტრული მესიჯები“ ხდება.

ადრიან სტაუტი: ეს სახელი დისკომფორტს არ გვიქმნის. იუმორის გრძნობა გვაქვს, ყველა იარლიყს იუმორით ვეკიდებით და უბრალოდ განვაგრძობთ საქმის კეთებას. თუ ხალხი იმიტომ გვისმენს, რომ მსოფლიოს ყველაზე უცნაურ ჯგუფად მივაჩნივართ, რა გაეწყობა, იყოს ასე – მუსიკის ან მესიჯების შეცვლას არ ვაპირებთ.

ჯონას გოლანდი: მე კი მაინც მგონია, რომ მთავარი ის არაა, რაზე მღერის მარტინი. მთავარი ისაა, თუ როგორ მღერის. ჩემთვის მისი სტილი, სცენაზე მოქცევის მანერა ცხადყოფს, რომ დიდად სერიოზულად არაფერი არ უნდა მივიღო.

ინდიგო: მარტინ, თქვენს ხმაზე უნდა გკითხოთ აუცილებლად. უცნაურ, დიდებულ, ძალიან ძლიერ და ზოგჯერ შიშის მომგვრელ ხმაზე, რომელსაც ემოციების წარმოუდგენლად დიდი სპექტრის გადმოცემა შეუძლია. თქვენი ხმა ყველასგან გამორჩეულად ჟღერს, წლების განმავლობაში ინარჩუნებს სიძლიერეს. როგორ „იპოვეთ“ ეს ხმა, როგორ განავითარეთ?

მარტინ ჟაკი: რაღაც ორიგინალურს ვეძებდი. როცა მუსიკოსობა გადავწყვიტე, ჩემთვის ყველაფერზე მთავარი ეს იყო – მეპოვა უჩვეულო, ორიგინალური ჟღერადობა. მაშინ დარწმუნებული ვიყავი, რომ ხელოვნებაში მთავარი ორიგინალობაა, მაგრამ ვცდებოდი. მუსიკაში ორიგინალობას დიდად არ აფასებენ. ორიგინალობა რამეს რომ მართლა ნიშნავდეს, ახლა ძალიან ცნობილები ვიქნებოდით. მაგრამ ნახეთ რა ხდება – დღევანდელ ფესტივალზეც პირველ დღეს ვუკრავთ, რიგით მესამენი ვართ, ხოლო ბენდი, ვისთვისაც მსმენელს „ვახურებთ“ და ვისთვისაც კონცერტს ვხსნით [ინდიგო: საუბარია ბორის გრებენშჩიკოვის „აკვარიუმზე“], კრის რიასავით ჟღერს. კრის რია ჰქვია ხომ იმ კაცს?

ადრიან სტაუტი: არა, კრის დე ბურგი.

მარტინ ჟაკი: ჰო, კრის დე ბურგის მუსიკას ცოტაოდენი პოლ საიმონი რომ შეურიო, რაღაც ასეთი. ჩვენ კი მათთვის კონცერტს ვხსნით. მოკლედ, ხალხს ორიგინალობა სულ ცალ ფეხზე ჰკიდია. მუსიკის ბიზნესში მთავარია ის, რაც ეფექტურ მარკეტინგს ექვემდებარება. ფულია მთავარი. და ორიგინალობაც ამას ეწირება.

ინდიგო: თუმცა, როგორი უნიკალურები და ტრანსგრესიულებიც უნდა იყოთ – და ნამდვილად ხართ – ამავე დროს, ტრადიციასთანაც გაქვთ მჭიდრო კავშირი. თქვენს მუსიკაში შერწყმულია ომამდელი ბერლინის კაბარე, ბოშური მუსიკა, ფრანგული შანსონი, შვეიცარიული კრიმანჭული, ესპანური ფლამენკო, ჯაზი, ვენური ვალსები, მიუზიკლი, ბრიტანული მიუზიკჰოლის მელოდიები. თქვენ სად მოათავსებდით თქვენს ჯგუფს კულტურის ისტორიის კონტექსტში? ვინ მოახდინა თქვენზე ყველაზე დიდი გავლენა, შეიძლება ითქვას, რომ მართლაც კურტ ვაილი იყო შთაგონების მთავარი წყარო?

მარტინ ჟაკი: საგანგებოდ ვერავის გამოვყოფდი. მართლაც გვასაზრდოებს ძალიან ბევრი ხელოვანის შემოქმედება. საკუთარ თავს ნამდვილად მოვიაზრებთ ტრადიციების გამგრძელებლად. საბედნიეროდ, ხელოვნების ისტორიას ბევრი გამორჩეული და საინტერესო შემოქმედი ახსოვს. თუმცა, საერთო ჯამში, მთელი ხელოვნების თუ კულტურის 95 პროცენტი ყოველთვის ნაგავი იყო. ამ ფესტივალზეც ასეა – 95 პროცენტი ნაგავია. ყოველთვის ასე იყო, და ასე იქნება. სულერთია, მუსიკაზე ვლაპარაკობთ, თეატრზე თუ სხვა დარგზე. ასე მუშაობს მარკეტინგი.

ინდიგო: ანუ კაპიტალიზმს და კულტურის ინდუსტრიას, კომერციალიზაციას აბრალებთ კულტურის ერთფეროვნებას, და სტანდარტიზაციას?

მარტინ ჟაკი: არა. მე მგონი, ადამიანის ბუნებაა ასეთი და ამის შედეგია ყველაფერი დანარჩენი. კულტურის 95 პროცენტი მძღნერია – და ხალხის 95 პროცენტი ამ მძღნერს სიამოვნებით მოიხმარს.

ადრიან სტაუტი: აი, თუნდაც გლასტონბერის ფესტივალი ავიღოთ. იქაც ზუსტად იგივეა. დიდი მძღნერი. იქ გამოსვლას მირჩევნია, ცხელი ჟანგიანი კოვზით თვალები თვითონვე დავითხარო.

მარტინ ჟაკი: უჰ, რას ამბობ. ეგ მტკივნეული იქნება და თან ვეღარასოდეს დაინახავ.

ადრიან სტაუტი: თუმცა, ჩვენც ხომ ვარსებობთ – ეს ფაქტია და ეს უკვე არის თავისთავად უცნაური და პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი ამბავი. ჩვენი მარკეტინგი ფაქტობრივად შეუძლებელია, მაგრამ 25 წელია, ვართ. ეს გარკვეული ტრიუმფია – ხელოვნების, უკომპრომისობის, ორიგინალობის ტრიუმფი, სამყაროში, რომელშიც ერთფეროვნება და სტანდარტიზაცია მეფობს.

ინდიგო: ესე იგი, თქვენ მართლაც პოლიტიკურ ჯგუფად მიიჩნევთ თავს? პოლიტიკურია თქვენი შემოქმედება?

მარტინ ჟაკი: ერთმა კრიტიკოსმა ჩეხეთში დაწერა, რომ ჩვენ პოლიტიკურად რადიკალური კი არა, სოციალურად რადიკალური ჯგუფი ვართ. ეს განსაზღვრება ძალიან მომეწონა. მიმაჩნია, რომ ასეა.