ნინო ხარატიშვილი იმ თითზე ჩამოსათვლელ თანამედროვე ქართველი მწერალთაგანია, რომელმაც შეძლო ლოკალური სივრციდან გასვლა და არაქართულ გარემოში თავის დამკვიდრება. გერმანიაში აღიარების შემდეგ მისი წიგნები ქართულადაც ითარგმნა (ის გერმანულად წერს) და ახლა უკვე ქართველი მკითხველი თავისსავე ენაზე ეცნობა. როგორც წესი, პირიქით ხდება ხოლმე - ჯერ აქ და მერე სხვაგან, მაგრამ ნინომ ეს ტრადიცია დაარღვია.

 

ინდიგო: დავიწყოთ ენით: იყო თუ არა შენი ენობრივი არჩევანი განპირობებული აუდიტორიის სიდიდით? გერმანულენოვანი აუდიტორია, ცხადია, შეუდარებლად დიდია, ვიდრე, მაგალითად, ქართულენოვანი.

ნინო ხარატიშვილი: ასეთი გათვლით ნაკლებად ვმოქმედებ, საერთოდ. ვერ დაგეგმავ ასე ვერც კარიერას და ცხოვრებას – მით უმეტეს. გერმანიაში დარჩენას არც ვაპირებდი. გერმანული კარგად ვიცოდი, ბავშვობიდან ვსწავლობდი და იქამდე ორი წელი, VII-VIII კლასები, იქ მქონდა გატარებული. 20 წლის ვიყავი, როცა ცნობიერად გადავედი გერმანიაში. ვაპირებდი, ოთხი წლის შემდეგ დავბრუნებულიყავი, სარეჟისოროზე ვსწავლობდი და საკუთარი პიესის დადგმა მინდოდა. ვიფიქრე, ახლა ქართულად რომ დავწერო, მერე უნდა ვთარგმნო და მოდი, პირდაპირ ვცდი გერმანულად და ვნახავ, რა გამომივა-მეთქი. თან სხვა რამეც მაინტერესებდა: ეს იყო პირველი სერიოზული გასვლა, იქამდე მქონდა მხოლოდ საინსტიტუტო დადგმები, რომლებსაც მაყურებელი გარედან არ ჰყავდა, და, რა თქმა უნდა, მკლავდა იმის ინტერესი, გარეთ რა მოხდებოდა – მიიღებდნენ თუ არა, გაიგებდნენ თუ არა. ვცადე და მივხვდი, რომ გერმანულად წერა რაღაც მხრივ ძალიან დამეხმარა, რადგან, რაც უნდა იყოს, უცხო ენაა და აჩენს გარკვეულ დისტანციას სათქმელთან, რაც პირადად მე წერის დროს ყოველთვის მჭირდება.

პიესა ძალიან კარგად მიიღეს და ჯერ კიდევ სტუდენტი ვიყავი მაშინ, როცა მიმიწვიეს რამდენიმე ფესტივალზე, გამომეხმაურა დრამის გამომცემლობაც. ამასობაში დიპლომზე დავიწყე მუშაობა, მედეაზე ვწერდი სადიპლომოს, გადავწყვიტე, ეგეც გერმანულად დამედგა. რაღაცნაირად ბუნებრივად მიჰყვა. ანუ ეს ყველაფერი არ გამითვლია, მაგრამ ნაბიჯი უკან – ქართულად წერისკენ – ძალიან გამირთულდა. მიზეზი ისაა, რომ ჩემთვის ენა აქ და ახლაა, აწმყოა, ამიტომ ძალიან მეუცნაურება, გერმანიაში ვიყო და ქართულად ვწერო. ისევე, როგორც – საქართველოში ვიყო და გერმანულად ვწერო. ორივე ენის ცოდნის ფუფუნება მაქვს. ახლა რომ წამოვსულიყავი გერმანიაში და გერმანულად წერა დამეწყო, რა თქმა უნდა, ეს შესაძლებლობა არ მექნებოდა. რადგან რაც ლიტერატურისთვის საჭიროა, იმ სიმდიდრით ენას ვერ ვისწავლიდი ასე მოკლე ვადაში. თუმცა, რატომ, ბოლომდე ასეც ვერ ვიტყვი, რადგან მყავს ერთი კოლეგა, რომელიც ერაყელი ლტოლვილია, ცხოვრობს გერმანიაში და ამბობს, რომ გერმანული ისწავლა, რათა თავისი ამბავი მოეყოლა ამ ენაზე. დიდ პატივისცემას იმსახურებს. მე ახლა ალბათ ამას ვერ გავაკეთებდი. ნებისყოფაც არ მეყოფოდა.

ინდიგო: ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობ, რომ არ გინდოდა, ლიტერატურა შენს პროფესიად გექცია, რადგან ეს შენთვის ძალიან საკრალური სფერო იყო და არ გინდოდა, ეს წარმოდგენა შეგცვლოდა. ანუ ფიქრობ, რომ ამწუთას შენთვის მწერლობა დესაკრალიზებულია?

ნინო ხარატიშვილი: არა, მე ვგულისხმობდი იმას, რომ არ მინდოდა მისი პროფესიულად შესწავლა. ამიტომ ძალიან გაცნობიერებულად ჩავაბარე დრამის რეჟისურაზე, რომელიც ასევე ძალიან რთული შესასწავლია. ვინ უნდა გასწავლოს დრამის წერა? მხოლოდ ის შეიძლება, რომ რაღაც ფონი შეგიქმნან და მოგცენ იმის შესაძლებლობა, რომ შეცდომა შეცდომაზე უშვა, სანამ შენ თვითონ არ ისწავლი, რა და როგორ. ეს გაცნობიერებულად გავაკეთე, რადგან უნდა მეცადა learning by doing. მაგრამ ვერაფრით წარმომედგინა, ზოგადად, წერის სწავლა. თვით ჟურნალისტიკის სწავლაც კი წარმოუდგენელი მგონია. აი, მე რაღაცას დავწერ და მერე ათ კაცთან ერთად უნდა ვარჩიო, სარეჟისოროზე ზუსტად ეგ სტრუქტურაა – ათ კაცთან ერთად მთელ დღეს არჩევ შენს შეცდომებს, რაც რაღაც მხრივ სწორია. სწავლობ არგუმენტაციას, შენი ხედვის დაცვას. და წერა ჩემთვის იმდენად ფაქიზი პროცესია, რომ მასში ვერავის ჩავრევ.

ინდიგო: ჰო, კიდევ ერთი ინტერვიუ გამახსენდა, რომელშიც ამბობ, რომ წერა შენთვის მეტად ინტიმური სფეროა, და ეს გამუდმებული „რიდინგები“, მკითხველთან შეხვედრები ფრუსტრაციას გიჩენს.

ნინო ხარატიშვილი: კი, თავიდან ძალიან გამიჭირდა. ეტყობა, გადაჭარბებულად რომანტიზებული წარმოდგენა მქონდა წერაზე. ასე წარმომედგინა – დავწერ, გამოვცემ და იდეალურ შემთხვევაში, ხალხი წაიკითხავს, ერთი-ორჯერაც სადმე გამოვჩნდები და ამით მორჩება. რა თქმა უნდა, დღეს ასე არ ხდება. ასეთი შეხვედრები აუცილებელიც არის წიგნის გასაყიდად, წიგნის გაყიდვა კი, ცხადია, ჩემს ინტერესშიც შედის.

ინდიგო: ანუ გიწევს, იყო სოციალური. ასოციალური ხარ ბუნებრივად?

ნინო ხარატიშვილი: არა, არ ვარ ასოციალური. ესეც ისეა, როგორც სულ პირველი კითხვა – რატომ ვწერ გერმანულად. ამ კითხვას გერმანიაშიც მისვამენ ხოლმე და არ მაქვს პასუხი. ან ის პასუხი, რაც მათ დააკმაყოფილებთ. მათ უნდათ, რაღაც განსაკუთრებული ვუთხრა. ხალხი როცა მოდის ჩემს პრეზენტაციებზე, მათ უმეტესად წაკითხული აქვთ ჩემი წიგნები და აქვთ კითხვები, რომლებიც ძირითადად ჩემთან არის დაკავშირებული. ეს კი ჩემთვის ნაკლებად საინტერესოა. ამ მხრივ შეიძლება ასოციალური ვარ, რადგან წერაზე და ჩემს წიგნზე შემიძლია ვილაპარაკო საათობით, მაგრამ ქართულად ვხედავ სიზმარს თუ გერმანულად, ან რა ჰობი მაქვს, ამაზე ლაპარაკი ნაკლებად საინტერესოდ მეჩვენება.

ინდიგო: ჰო, მაგრამ, მკითხველს, როგორც წესი, სწორედ ეგ აინტერესებს, როგორია წიგნის ავტორი წიგნის მიღმა.

ნინო ხარატიშვილი: კი, ეგ მესმის. მეც მაინტერესებს მსგავსი რამ ავტორებში.

ინდიგო: მოდი, ეგ ხაზი განვავრცოთ. არის ასეთი მოსაზრება, რომ მწერალი როცა სხვაზე წერს, მაშინაც კი საკუთარ თავზე წერს. ავტორს უწევს საკუთარი თავის ინვესტირება ნაწარმოებში. შენს შემთხვევაში როგორ არის ეს?

ნინო ხარატიშვილი: რა თქმა უნდა, ყოველთვის საკუთარი თავიდან ამოდიხარ. ამოდიხარ შენი ემოციებიდან, გამოცდილებიდან, შენი შიშებიდან. ეს არის ამოსავალი წერტილი, მაგრამ შემდეგ იწყება განზოგადება. არიან ავტორები, მაგალითად, ჩარლზ ბუკოვსკი, რომელიც წერს საკუთარ თავზე და ამას აკეთებს არაჩვეულებრივად, ანდა ჰენრი მილერი. მე ასე ვერ ვაკეთებ. ძალიანაც რომ მოვინდომო, ფანტაზია უფრო ჭარბობს ჩემს შემთხვევაში. ზოგი წერს იმისთვის, რომ საკუთარი თავი უკეთ შეიცნოს, მე პირიქით, მომწონს, ვთქვათ, 60 წლის კაცად ყოფნის წარმოდგენა, ან 59 წლის ომგამოვლილ ქალად.

ინდიგო: ზუსტად აქეთკენ ვუმიზნებ. მაგალითად, გავიხსენოთ ფლობერის შესახებ არსებული ურბანული ლეგენდა, რომ მას წინასამშობიარო კრუნჩხვები დაეწყო, როდესაც მადამ ბოვარის მშობიარობის მომენტს აღწერდა. მინდა გკითხო, რამდენად ძლიერია ასეთი ტიპის თანაგანცდა შენში, ანუ შენც ხდები თუ არა მოხუცი, როცა აღწერ 60 წლის ადამიანს?

ნინო ხარატიშვილი: კრუნჩხვებში არ ჩავვარდნილვარ, მთლად ასეთი მძაფრი იდენტიფიკაცია არ მქონია პერსონაჟთან.

თუმცა, წერის პროცესში ძლიერი თანაგანცდის მომენტი ნამდვილად მაქვს, მაგრამ მხოლოდ პროცესში, როგორც კი მოვრჩები წერას, ვუბრუნდები ჩემს ცხოვრებას. ეს დისტანცირება რომ არ შემეძლოს, ფსიქიატრიულში ამოვყოფდი თავს.

ჩემს ბოლო რომანს როცა ვამთავრებდი, – უმეტესად ღამე ვწერდი, ამ წიგნზე დიდხანს ვიმუშავე, ამდენ ხანს არცერთ წიგნზე არ მიმუშავია, – ჩავიკეტე ჩემთვის, გავერიდე ყველას და ყველაფერს, ასე რომ არ მექნა ბოლო თვეების განმავლობაში, წერას უბრალოდ ვერ დავამთავრებდი. ხანდახან, რომანზე მუშაობისას, ყოფილა ისეც, რომ შევხვედრივარ მეგობრებს და ვერაფრით ამიწყვია მათთან საუბარი, კითხვებზე სულ მექანიკური, გაუაზრებელი პასუხები გამიცია, რადგან გონებით სხვაგან ვიყავი.

ინდიგო: ცოტა სხვა რაკურსიც მოვსინჯოთ. ქართველ ავტორებს, განსაკუთრებით ახალგაზრდებს, ხშირად უწევთ იმის მტკიცება, რომ, მაგალითად, სოციალურ ხაზს ან ფემინისტურ თემატიკას ზოგადი ტენდენციის გამო არ მისდევენ და ეს მართლაც მათი ესთეტიკური არჩევანია. თუ ყოფილა მსგავსი დამოკიდებულება შენს შემთხვევაში, როცა ავითარებ, მაგალითად, ფემინისტურ ხაზს. გეუბნებიან, რომ ეს ტრენდის ნაწილი შეიძლება იყოს?

ნინო ხარატიშვილი:

არასდროს ვყოფილვარ ტრენდის ნაწილი და არასდროს ვყოფილვარ „ქულ“. პირიქით – რის გამოც მუდმივად მაკრიტიკებდნენ, ეს იყო ჩემი წიგნების პათოსი, სწორხაზოვანი, ლინეარული თხრობა, არასაკმარისი ექსპერიმენტულობა, უფრო ამბავზე ფოკუსირება და ა.შ.

ეს იყო უფრო პიესებში, რადგან დრამაში უფრო სწრაფად იცვლება მოდა, ვიდრე პროზაში. და ამას ძირითადად თავად თეატრალები ცვლიან. არ ვიცი არცერთი მაყურებელი, რომელიც მეტყვის, რატომ მიყვები ამბავს მწყობრად, მოდი, დამაბნიე და რამე ექსპერიმენტული შემომთავაზეო. პირიქით, ადამიანი მოდის იმიტომ, რომ შენს ამბავს მოუყვე. ამბის დეკონსტრუქცია და ექსპერიმენტები თეატრის კრიტიკოსებს აინტერესებთ და ეს ექსპერიმენტები, დარწმუნებული ვარ, მოდაა. არ ვაპირებ მეხუთე ბორბლის გამოგონებას. ახალი ფორმები აუცილებელია, მაგრამ ჩემთვის შინაარსი განაგებს ფორმას და არა პირიქით. აქედან გამომდინარე, არასდროს ამიწყვია ფეხი საერთო ტენდენციებისთვის, არასდროს გამიწირავს თავი კონიუნქტურისთვის. მქონია შეკვეთები ლტოლვილების თემაზე, ქალებზე, რომელთაც არ დავთანხმებივარ.

ინდიგო: თუმცა, კონიუნქტურული თემა შეიძლება შედევრის წყაროდაც იქცეს, ხომ?

ნინო ხარატიშვილი: ასე, თავიდან, ბევრი იდეა ამითვალწუნებია, მაგრამ საბოლოოდ საინტერესო გამოსულა. თუმცა, მაინც მგონია, რომ თავხედობა იქნება ჩემი მხრიდან, ლამპედუზას ლტოლვილებზე დავწერო. ან რა აზრი აქვს ასეთ რამეს, როცა სპექტაკლზე დასასწრები ბილეთი ღირს 60 ევრო და წარმოდგენას ვერასდროს დაესწრება ვერცერთი ლტოლვილი? ანუ გამოვა, რომ ფაქტობრივად, ჩვენ თვითონ, ისევ „აქეთ“ დარჩენილები, ვეტყვით ერთმანეთს, თუ რა მაგრები ვართ.

ინდიგო: გადავუხვიოთ თემას და ერთ საკმაოდ არასალიტერატურო კითხვას დაგისვამ: რატომ ხარ ყველა სურათში, აბსოლუტურად ყველა სურათში, მოწყენილი?

ნინო ხარატიშვილი: არ მიყვარს, როცა ფოტოს მიღებენ. არ მიყვარს დაყენებული სიტუაციები. ბავშვობის ფოტოებშიც ასე ვარ – არ ვიღიმი. მეორე მხრივ, შესაძლოა, არ შემხვედრია ისეთი ფოტოგრაფი, რომელიც მე „დამდგამს“ ისე, როგორც მე ვდგამ სპექტაკლს. მაშინ ყირაზეც გადავალ, არ მექნება პრობლემა. კარგი ფოტოგრაფი ცდილობს, შენში რაღაც აღმოაჩინოს. მაგრამ იმ ორ საათში, როცა ფოტოს გადაღება მიმდინარეობს, ვერ მოვთხოვ ფოტოგრაფს – მოდი და ჩამხედე სულში.

ინდიგო: მოკლედ, შენთვის ფოტოს გადაღება ცალკე რომანის თემაა.

ნინო ხარატიშვილი: ყველა წუწუნებს მაგაზე. მეც ვიცი, რომ საშინელი ვარ ამ მხრივ. ასევე ვერ ვიტან სელფის. მძაგს. თუმცა, ხუმრობით გადამიღია კიდეც.

ინდიგო: კეთილი. ფოტოგრაფიის სირთულიდან რომანების სირთულემდე მივიდეთ. მე ვიცი, რომ ბევრს მუშაობ კონკრეტულ თემაზე, რომელზე წერასაც აპირებ.

ნინო ხარატიშვილი: ყოველთვის ასე არაა. პირიქით, ხშირად არადისციპლინირებული ვარ. ჩემი ბოლო წიგნი „მერვე სიცოცხლე“ გამონაკლისია, 4 წელს ვწერდი, აქედან ორი წლის განმავლობაში საწერ თემას ვიკვლევდი. წერა დავიწყე იმიტომ, რომ კითხვები გამიჩნდა. მივხვდი, რომ მეოცე საუკუნის ისტორია დასავლელი ადამიანის თვალით უკეთ ვიცი, ვიდრე აღმოსავლელის. იმავე ნაციონალ-სოციალიზმზეც ბევრად მეტი ვიცოდი, ვიდრე კომუნიზმზე. ეს რომანი კი არის ფიქციური, მაგრამ რეალურ მოვლენებს ეფუძნება, შესაბამისად, კვლევა აუცილებელი იყო. თუმცა, გამიკეთებია სხვაგვარადაც: „ჟუჟაში“, რომელიც ათი წლის წინ დავწერე, მოქმედება პარიზში ხდება და ისიც რეალურ ამბავს ეფუძნება, მაგრამ დავწერე ისე, რომ მაშინ პარიზში ნამყოფიც არ ვიყავი და არც მიცდია წავსულიყავი. ასე რომ, პარიზი „ჟუჟაში“ ჩემი წარმოდგენის ნაყოფია თავიდან ბოლომდე.

ანუ თემას გააჩნია, თუ თემა არ ვიცი, რა თქმა უნდა ჟინიც მიპყრობს, გავიგო და შევისწავლო.

ინდიგო: როდის იქნება შენი ბოლო რომანის, „მერვე სიცოცხლის“ ქართული სიცოცხლე? როდის გაჩნდება ეს უზარმაზარი, 1300-გვერდიანი წიგნი ქართულად? აი, მე მაინტერესებს წაკითხვა, მაგრამ ჩემი გერმანული შეურაცხმყოფლად შეზღუდულია.

ნინო ხარატიშვილი: უკვე დაწყებულია „მერვე სიცოცხლის“ თარგმნა, ნინო ბურდული თარგმნის. ნამდვილად რთული და დამღლელი საქმეა მთარგმნელისთვის, თუმცა, იმედს ვიტოვებ, რაღაც სიამოვნებასაც ჰგვრის. რაც ნამდვილად ვიცი, ისაა, რომ დაახლოებით ნახევარი უკვე თარგმნილია.

ინდიგო: ახლა ისევ ენას მივუბრუნდეთ, მაქვს ეს აკვიატება – ენობრივი ნიუანსები. დაწერდი თუ არა იმავე თემებზე, იმავე სტილისტიკით, რომ გეწერა ქართულად და არა გერმანულად? თუ ენა, შენს შემთხვევაში, უბრალოდ მედიუმია და თემატიკა მისგან დამოუკიდებლად ყალიბდება?

ნინო ხარატიშვილი: საინტერესო კითხვაა, მეც დამისვამს საკუთარი თავისთვის. ოღონდ, გარკვეული აზრით, რიტორიკული კითხვაა და პასუხი არ მაქვს. ალბათ სხვანაირი იქნებოდა, რადგან ენა ბევრ რამეზე მიგითითებს, ბევრ რამეს გაიძულებს და თვითონვე გქმნის. დღეს ვფიქრობდი, რომ ჩვენი ქართული ენა ბევრად მოჩუქურთმებულია, გერმანული ძალიან ზუსტია.

ინდიგო: მაგას შენს რომანებშიც ვამჩნევ – სიზუსტისკენ სწრაფვას.

ნინო ხარატიშვილი: შესაძლოა. ამაზე ცნობიერად არ მიზრუნია, მაგრამ ენა გკარნახობს სიზუსტეს. ხშირად, როცა ჩემს რედაქტორთან ერთად გავდივარ ტექსტს, მეუბნება – გერმანელი ასე არ იტყოდა! და მერე მიდის დავა, დავტოვოთ-არ დავტოვოთ. მაშინ ვხვდები, რომ ეს ქართული გავლენაა. ქართული ენა ქვეცნობიერად რაღაც როლს ჩემს ტექსტებში სულ თამაშობს.

ინდიგო: ენობრივ რაკურსს რომ გავყვეთ – თითქმის ყველა ქართველი მწერალი, რომელიც უცხოეთში დამკვიდრდა, ძირითადად გერმანიაშია. ასე იყო გრიგოლ რობაქიძე, გივი მარგველაშვილი, ნინო ხარატიშვილი, გერმანულ პოეტურ წრეებში – დათო ბარბაქაძე...

ნინო ხარატიშვილი: კი, ამას წინათ პარიზში მქონდა საღამო, იქ ვესაუბრე ჩვენი საელჩოს წარმომადგენლებს და შემიძლია გითხრათ, რომ ამ კუთხით საფრანგეთში ბევრად ნაკლები აქტიურობაა. ასე რატომ არის, რთული სათქმელია. მე მეექვსე სკოლაში ვსწავლობდი თბილისში და თავიდანვე მიკვირდა ეს გერმანოფილია ჩვენთან.

ინდიგო: ჩვენთან, შეიძლება ითქვას, რომ პოეზია არაა სახარბიელო დღეში. გერმანიაში როგორ არის?

ნინო ხარატიშვილი: არის ფესტივალები, ითარგმნება ლექსები, მაგრამ საბოლოოდ პოეზია მაინც უსამართლოდაა მიჩქმალული პროზისა და დრამატურგიის ჩრდილში. დრამატურგიაც დიდ გასაჭირშია. ისე, დიდი ხანია, პოეზიას უწინასწარმეტყველებენ, რომ მოკვდება. და საერთოდაც, წიგნის სიკვდილზეც საუბრობენ.

ინდიგო: ჰო, ზოგი უფრო შორსაც წავიდა და საერთოდ, ავტორის სიკვდილიც იწინასწარმეტყველა.

ნინო ხარატიშვილი: ეს მთლიანად თანამედროვე ხელოვნების დილემაა: თუ გინდა, გაიგო თანამედროვე ლექსი, უნდა იცოდე ლექსის ისტორია. ყველას შეუძლია თქვას, ამას ხომ მეც დავწერდი, როგორც შავ კვადრატზე ამბობდნენ, ამას მეც დავხატავდიო, მაგრამ მთავარი კონცეფციაა. თანამედროვე თეატრშიც ასეა: თუ გინდა, გაიგო თანამედროვე თეატრი, უნდა იცოდე მის შესახებ ბევრი რამ; უნდა ხვდებოდე, ეს ამის ციტატაა, ეს ამის პაროდიაა, ეს ბრეხტის სკოლაა. ეს სირთულეები ავტომატურად ამცირებს მაყურებლისა თუ მკითხველის რაოდენობას. თუმცა, დარწმუნებული ვარ, ასეთი დილემები ყოველთვის იყო, შილერის დროსაც და რილკეს დროსაც.

ინდიგო: გვიამბე იმ პროექტზე, რომლის გამოისობითაც აქ ხარ, თბილისში.

ნინო ხარატიშვილი: ეს არის გერმანულ-ქართული მეგობრობის წლის ფარგლებში განხორციელებული პროექტი. გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს დაფინანსებით, გოეთეს ინსტიტუტთან და მწერალთა სახლთან თანამშრომლობით ტარდება. დაიწყო იმით, რომ ლიტერატურის ფესტივალზე საქართველოში 6 გერმანელი მწერალი ჩამოვიდა, შეხვდნენ ქართველ კოლეგებს და მკითხველს, მერე კი დაიქსაქსნენ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში და დაიწყეს წერა – თითოეულ მათგანს თანამგზავრად ერგო ერთი ქართველი მწერალი, მათ გაუწიეს მეგზურობა გერმანელ კოლეგებს სხვადასხვა მხარეში, რის შედეგადაც დაწერენ სამოგზაურო დღიურებს და საბოლოოდ, მათი ნაწერები ამ მოგზაურობისა და შთაბეჭდილებების შესახებ, ანთოლოგიად გამოიცემა. 2018 წლის ფრანკფურტის წიგნის ბაზრობისთვის სხვა ბევრი საინტერესო რამეც ხდება – გერმანიაში ბევრი ქართველი მწერალი ჩადის, ითარგმნება წიგნები, მაგრამ კარგია, რომ ეს არაა მხოლოდ ასეთი ცალმხრივი პროცესი და უკუცვლაც ხდება, ამაში კი სწორედ ეს ქართველ-გერმანელი მწერლების საქართველოში მოგზაურობა და მსგავსი პროექტებიც დაგვეხმარება.

ინდიგო: და ბოლო კითხვა, სტანდარტული, უსტანდარტულესი კითხვა. რას გეგმავ?

ნინო ხარატიშვილი: დაწყებული მაქვს ახალ რომანზე მუშაობა, მხოლოდ ცოტა ხნით გავჩერდი ბავშვის გამო, პაუზა მქონდა. წერის სტიპენდია მაქვს სტამბოლში, სადაც წინა შემოდგომაზეც ვიყავი, საოცრებაა, იდეალური გარემოა საწერად. გერმანიაშიც ამას ჩივის ყველა, აქაური, თბილისელი კოლეგებიც ასე არიან, ვიცი – ვერ წერენ თბილისში, ეს არ არის მხოლოდ თბილისის ან გერმანიის ბრალი, უბრალოდ ყოველდღიურობა გიშლის ხელს. ამიტომ განმარტოებისა და სხვაგან წასვლის იდეა ძალიან მომწონს. არ ვიცი, როდის დავამთავრებ, მაგრამ ერთი კია – ხელები მეფხანება ახალი რომანის საწერად.