„გადამალვა“ დედის რძესავით წიგნია, მისი ყოველი ეპიზოდი გერგება.

წლების წინ შემთხვევით ერთი უმაგრესი მოთხრობა შემხვდა ქართულ ლიტერატურულ პერიოდიკაში მოულოდნელად გრძელი სათაურით – „პასუხები ერთ-ერთი მცირეტირაჟიანი ჟურნალისთვის“. მაშინ აღმოვაჩინე ჩემთვის უცნობი და დღემდე სრულიად დაუფასებელი ავტორი ალეკო შუღლაძე. მას შემდეგ ხშირად ვახსენებდი ამ მოთხრობასაც და მის ავტორსაც ინტერვიუებსა თუ პირად საუბრებში, თითქმის ყველას ვურჩევდი, წაიკითხეთ „პასუხები“, ნამდვილი შედევრია-მეთქი. ეგაა, ერთი-ორი ბეჯითი მკითხველის გარდა, ყურიც არავინ შეიბერტყა. ამას ისიც დაემატა, რომ თვითონ ალეკოც დიდი ხნით აორთქლდა ლიტერატურული ასპარეზიდან.

დღევანდელ პოსტმოდერნულ ეპოქაში უმაღლესი ღირებულებები ჩამოიშალა და ყველაფერი შეფარდებითი გახდა. დღეს თავისუფლად შეიძლება ერთ სიბრტყეში განვიხილოთ „ვეფხისტყაოსანი“ და გლდანის შაურმა. ჰოდა, ამ გაშუალებული რეალობიდან კიდევ უფრო ეგზოტიკურად ამომხტარია „გადამალვა“. თითქმის ასეთივე კონტრასტს შექმნიდა ვენახში ამოსული პალმა. ეს წიგნი არანაირ ქართულ ტრადიციას არ აგრძელებს. 

პირადად მე ძალიან დიდხანს ველოდი ალეკოსგან რაღაც განსაკუთრებულს. და აი, ისიც გამოჩნდა. „გადამალვა“ სრულიად ბრწყინვალე წიგნია. იმდენად ბრწყინვალე, რომ თითქოს არც არის ქართული.

იშვიათია ასეთი ზუსტი ფორმატის წიგნი. იგი ზუსტად იმხელაა, რამხელაც უნდა იყოს. აქ არაფერია ნაკლები ან ზედმეტი. წიგნის დასრულების შემდეგ კი ისეთი განცდა გრჩება, თითქოს რაღაც მიუწვდომლად ახლოს შეეხე, ანუ ყველაფერს ერთად – წარსულსაც, მომავალსაც, მარადიულსაც.

აქ ყველაფერია, რაც კარგ პროზას სჭირდება: მოლოდინის ეფექტიც, მოქნილი სიუჟეტიც, მშვენიერი მონტაჟიც, კვანძის სრულიად მოულოდნელი გახსნაც... თუმცა „გადამალვის“ მთავარი ღირსება მე მაინც ატმოსფერულობა მგონია. ალეკო შუღლაძე ორიგინალური ატმოსფეროების შექმნის დიდოსტატია. ასე იყო „პასუხებში“, ასეა „გადამალვაში“. შეიძლება ამიტომაც მახსენებს მისი ტექსტები სერგეი შიკერას „ეგვიპტურ მეტროს“. ერთგვარი სიზმრისეული განწყობებით კი – რობერტ ირვინის „არაბულ კოშმარს“. აი, დღეც რომ  არის და მზეც რომ ანათებს, შენ კი მაინც ისეთი განცდა გაქვს, თითქოს ბნელ ოთახში იმყოფები, უახლოესი სინათლის წყარო კი მოპირდაპირე კორპუსის ფანჯარაში მბჟუტავი სანთელია. ამა თუ იმ ყოფით სცენას ალეკო ისეთ გარსში მოაქცევს ხოლმე, რომ თვით სცენა სრულიად განსაკუთრებულ ელფერს იძენს. გეგონება, ავტორმა პერსონაჟებს მაგიური წრე მოავლო, რომლის შიგნითაც ისინი თავწაცლილი მამლებივით ფართხალებენ. აქედან ვერავინ გააღწევს, სანამ თვითონ ალეკო არ აიტატებს ხელში და არ გაიყვანს მის მიერვე დადგენილი საზღვრიდან. ფინალში კი იგი სულაც ისე მასშტაბურად ანაცვლებს ერთ დისციპლინას მეორით, ფილიპ დიკი რომ ჩამოშლის ხოლმე რეალობას – ძირეულად და უკომპრომისოდ. თბილისი აქ ჩაბნელებული გვირაბივითაა, საიდანაც გაღწევის შემდეგღა ნათდება.

„გადამალვა“ შავ-თეთრი წიგნია ფერადი დასასრულით. ამიტომაც ჩამოჰგავს იგი ტალახიანი გუბის თავზე შემომდგარ ცისარტყელას.

რად ღირს თუნდაც საბურთალოს „ხრუშჩკოვკიდან“ ინდოეთში გატაცებული პამპერსამოცმული დედა, მხრებზე თუთიყუშები რომ ასხდებიან. ეს ის დედაა, რომელიც სულ ცოტა ხნის წინ საკუთარ ლოგინში იკრუნჩხებოდა ტკივილებისგან, მორფინს გაბრუება და დროებითი შვებაღა მოჰქონდა მისთვის, ახლა კი ხან მაიმუნებს აჭმევს ბანანს, ხან ალეკოს აყრის ქოქოლას. ამ ფინალურ ქოქოლასაც თავისი მიზეზი აქვს. დედა ხედავს ჯადოსნურ მთას, რომელიც ალეკოსთვის უხილავია... ეს სცენა იმ ტრადიციიდანაა, როცა დედა მუდამ ხედავს რაღაც ისეთს, რაც ჩვენთვის მიუწვდომელია.

ოღონდ ეს სხვა ინდოეთია. არა ბოლივუდური სიმღერებითა და ცეკვებით აჭრელებული, არამედ მომღერალი ძაღლებითა და ცრუ-ფაკირებით დასახლებული ინდოეთი, სადაც ხანგრძლივი ძიებით, თვინიერებითა და ლმობიერებით შეიძლება მიაგნო ნამდვილსა და ჯადოსნურს.

„გადამალვა“ ვირტუოზული ფოკუსია, ლამაზი ავანტიურაა. ესაა ზიარება რაღაც დიდთან, მიუწვდომელსა და უხილავთან. შეუძლებელია მისი ფინალი გამოიცნო, სანამ ბოლოში არ გახვალ, სანამ ავტორი თვითონ არ გაგიმხელს რას უპირებს მოტაცებულ დედას.

ამ წიგნში არის უამრავი დაუვიწყარი სცენა. რად ღირს თუნდაც ნაკითხი გამომძიებელი, რომელსაც თვითონვე ვერ გაუგია, რას იძიებს, დიდი ხნის უნახავ ნაცნობ გოგონასთან სტუმრობა და მის გამოქლიავებულ ბოიფრენდზე მტვერსასრუტით თავდასხმა, საპირფარეშოს კარში აღმუვლებული ქეთუშა. მომღერალი ძაღლი, ზოგჯერ ფურცელზეც რომ წერს კალმით, და სხვა და სხვა. ასევე მრავალი სხვა ბრწყინვალე ეპიზოდი, რომლებიც ისეთ სევდიან და მხიარულ განწყობებს ქმნიან, რომ მკითხველი ვერ ხვდება, თანდათან როგორ ითრევს მას სიუჟეტი, როგორ იზრდება კულმინაცია…

გასაგებია, რომ ჩვენ ბევრი წიგნი წავიკითხეთ უკვე და ჩვენი ნდობის მოპოვება არც ისე ადვილი ამბავია. სანამ ამა თუ იმ ტექსტის თამაშის წესს ალღოს ავუღებთ, მექანიკურად იმხელა სამუშაოს ჩატარება გვიწევს გონებრივად, რომ ხშირად ვიღლებით კიდეც. ამის გამო, ზოგჯერ წიგნი ისე ჩამთავრდება, გემოს ბოლომდე ვერც ჩავატანთ ხოლმე. ალეკო შუღლაძის ხმამ კი შეუძლებელია არ მოგნუსხოს და დაგატყვეოს თავისი ტემბრის სევდიანი მხიარულებითა და ლამის ჭექა-ქუხილისებური რევერბერაციით.

„გადამალვა“ არის ზეიმი მკითხველისთვის. ეს არის კეთილი წიგნი, რომელიც გვეუბნება, რომ ტალახიდანაც შეიძლება ცისარტყელას შესწვდე, ოღონდაც ხელი ასწიე იმავე ტალახიდან. შეუძლებელია ეს რომანი ერთხელ წაიკითხო და სამუდამოდ შენში არ დარჩეს. არადა, რამდენი წიგნი ვიცით უკვე, რომელიც დრომ გაცრიცა, გაანიავა, გადამალა. „გადამალვა“ არ გადაიმალება.

ზაზა ბურჭულაძის ინტერვიუს ალეკო შუღლაძესთან წაიკითხავთ ინდიგოს 22-ე ნომერში.