ვიქტორ ეროფეევი თანამედროვე რუსეთის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, რადიო- და ტელეწამყვანია. 

დიპლომატის ოჯახში დაიბადა, ბავშვობა პარიზში გაატარა, მამამისი სტალინის პირადი თარჯიმანი იყო, ხოლო შემდგომში უმაღლეს თანამდებობებს იკავებდა, სანამ შვილმა არ „მოკლა“, როგორც დიპლომატი – 1978 წელს ეროფეევმა მეგობრებთან, ვასილი აქსიონოვთან, ანდრეი ბიტოვთან, ფაზილ ისკანდერთან და ევგენი პოპოვთან ერთად გამოაქვეყნა ალმანახი „მეტროპოლი“, რომელშიც ცნობილი და ნაკლებად ცნობილი მწერლების ისეთი ნაწარმოებები შევიდა, რომელთაც საბჭოთა ცენზურა არ გაუვლია. გარიცხეს მწერალთა კავშირიდან და გააგდეს სამსახურიდან. სამსახურიდან დაითხოვეს მშობლებიც. ალმანახის ხელნაწერი გადაიგზავნა ამერიკის შეერთებულ შტატებში და იქაც გამოიცა. ეროფეევს გამოესარჩლნენ მსოფლიოს დიდი მწერლები, რომელთა გავლენით აღადგინეს მწერალთა კავშირში, თუმცა მალე ისევ გარიცხეს. 

მისი მოთხრობის, „ცხოვრება იდიოტთან ერთად“, მიხედვით კომპოზიტორმა ალფრედ შნიტკემ დაწერა ოპერა, რომლის პრემიერა ამსტერდამში შედგა და კომპოზიტორთან ერთად მწერალსაც მსოფლიო აღიარება მოუტანა. 

არის ავტორი რამდენიმე რომანისა, რომელთაგან გამოირჩევა „რუსი ლამაზმანი“, „რუსული სულის ენციკლოპედია“, „აკიმუდი“, „კარგი სტალინი“ და „ვარდისფერი თაგვი“. 

რუსული პენ-ცენტრის წევრია. მინიჭებული აქვს ნაბოკოვისა (1992) და გოგოლის (2018) პრემიები, საფრანგეთის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენისა (2006) და საპატიო ლეგიონის ორდენის (2013) კავალერია. 

წლების განმავლობაში მიჰყავდა ტელეგადაცემა „აპოკრიფი“ („ტელეარხი „კულტურა“) და რადიოგადაცემა „რუსული სულის ენციკლოპედია“ („რადიო თავისუფლება“). ცნობილია თანამედროვე რუსეთის ხელმძღვანელობისადმი მკვეთრი კრიტიკით, რის გამოც მოწინააღმდეგეები ხშირად სდებენ ბრალს რუსოფობიაში. 

მაგალითად მოჰყავთ მისი ერთ-ერთი პერსონაჟის სიტყვები: „რუსებს ჯოხით უნდა სცემო. რუსები უნდა დახვრიტო. რუსები კედელს უნდა მიაჭყლიტო. სხვაგვარად ისინი რუსები ვერ იქნებიან. რუსები სამარცხვინო ერია“.

როგორც ილია იტყოდა, „ბრიყვნი ამბობენ, კარგი გული კი მაშინვე სცნობს...“

ლევან ბერძენიშვილი: მოგესალმებით, ბატონო ვიქტორ, და, უპირველეს ყოვლისა, გთხოვთ, ორიოდ სიტყვით გვითხრათ, რა არის საქართველო თქვენთვის.

ვიქტორ ეროფეევი: შემიძლია ერთი სიტყვითაც კი ვთქვა, საქართველო – ეს კარგია, და თუ განვავითარებ ამ აზრს, იგი წავა ორი მიმართულებით. პირველი ეს არის ჰედონიზმი; რუს კაცს სულ აკლია მზე, პალმა, თბილი ზღვა, მთები, აქ კი ეს შესანიშნავი რაოდენობითა და ბრწყინვალე ხარისხითაა წარმოდგენილი, ამიტომ, ბავშვობიდან დაწყებული, საქართველოში ჩამოსვლა ეს იყო მიწიერ სამოთხეში ჩამოსვლა, შთაბეჭდილება შეიძლებოდა ყოფილიყო ოდნავ უკეთესი ან ოდნავ უფრო მოკრძალებული, მაგრამ მაინც ეს სამოთხის ადგილია და ის ასეთად რჩება; ეს პირველია და მეორეა – რაც დრო გადის, მით უფრო გამაოგნებელი თქვენი საკვები. ჩემპიონები ხართ! მართალია, მსოფლიოში ჯერ კიდევ ბოლომდე არ ხართ აღიარებული, რადგან ფრანგული, იტალიური და იაპონური სამზარეულოები ლიდერობენ, მაგრამ მე მგონია, რომ თავისი კოლორიტულობით, გამომგონებლობით, მრავალფეროვნებითა და ფანტაზიით ქართული შეუდარებელია, ძალიან მაგარია! როდესაც მოსკოვში ამერიკიდან ან რომელიმე სხვა ქვეყნიდან სტუმრები ჩამომდის, ქართულ რესტორანში მიმყავს, სხვა სამზარეულოთი მათ ვერ გააკვირვებ, ხოლო ქართულით თავზარდაცემული რჩებიან, მას აღმოაჩენენ ხოლმე. საბჭოთა დროშიც საქართველო გამოირჩეოდა, ეს იყო თითქმის თავისუფლების, ნახევრად თავისუფლების ზონა, რომელიც მართლა აკვირვებდა ყველას. პირველი ცოლი პოლონელი მყავდა და ამიტომ ნახევართავისუფლების, ერთი ფილტვით სუნთქვის მცოდნე ვარ; საქართველო კი კლიმატსა და საკვებს ამ ნახევართავისუფლებას ძალიან მოხდენილად უზავებდა და ეს ერთადერთი ადგილი იყო, სადაც დედა (თითქმის ოფიციალურად) საბჭოთა კავშირზე უფრო უყვარდათ. ბალტიისპირელებიც იჩემებდნენ ამას, თუმცა ეს იქ უფრო იდეოლოგია იყო, ხოლო საქართველოში დედას მართლა უფრო უსმენდნენ, ვიდრე საბჭოთა ხელისუფლებას და ესეც გასაოცარი იყო. რაც შეეხება კულტურას, აქ ფსიქოანალიზიც, როკიც, გარკვეული ტიპის ლექსებიც უფრო თავისუფლად გრძნობდა თავს. ერთი ძალიან უცნაური ამბავი მაკავშირებს საქართველოსთან: 1978 წელს ვასილი აქსიონოვმა დამირეკა და მითხრა, რომ ქართულ ფილმში ერთი ფილმი გაეჭედათ, სამი მეოთხედი გადაიღეს და არ იცოდნენ, როგორ დაემთავრებინათ, კარგად იხდიან და ხომ არ გინდა, გააკეთოო. ჩამოვედი საქართველოში, ვცხოვრობდი უცნაურ პირობებში კაცთან, რომელსაც თავის დროზე მოსკოვის ერთ-ერთ თეატრში სტალინის როლი შეუსრულებია, მაშინ გავიცანი სხვა საქართველო, საქართველოს, ასე ვთქვათ, სარჩული ან უკუღმა პირი და ესეც კარგი იყო. მე არ მაქვს საქართველოზე ტურისტული, „პრიალა“ შეხედულება, ვიცი, რომ აქ ბევრი მოჩვენებითობაა, არის ფორმალური, არაზუსტი, მიახლოებითი ამბები, მაგრამ ამან ხელი არ შემიშალა საქართველოს სიყვარულში – საყვარელი ადამიანის სისუსტეებს რომ აღმოაჩენ, ეს არ გიშლის სიყვარულში ხელს, სიყვარული არსად არ მიდის, იგი, უბრალოდ, უფრო „მწიფე“, უფრო სერიოზული ხდება. ასე მომივიდა მე საქართველოსთან მიმართებით.

ლევან ბერძენიშვილი: ძალიან საინტერესოდ თქვით. სასიამოვნოდ მიკვირს, რომ ასე კარგად ლაპარაკობთ, ეს განსაკუთრებული ნიჭია. ჩვეულებრივ, მწერლები ასეთი ორატორები იშვიათად არიან. ქართველები პირიქით ვართ, ბევრად უკეთ ვლაპარაკობთ, ვიდრე ვწერთ, ჩვენ თქვენი სტილის მწერალი არც გვყავს, ქართველი ეროფეევი არ არსებობს და, მე მგონი, არც არის შესაძლებელი. პირად ცხოვრებაზე კითხვებს ახლა არ დაგისვამთ, ეს თქვენმა მოყვარულებმა ისედაც კარგად იციან, უფრო თქვენს შემოქმედებაზე გკითხავთ. თქვენ დაწერეთ სრულიად გასაოცარი, საშინელი და მშვენიერი წიგნი „რუსი ლამაზმანი“ („Русская красавица“), მიმაჩნია, რომ ეს ერთ-ერთი საუკეთესო წიგნია, რაც თქვენს ენაზე დაწერილა. იგი თარგმნილია მსოფლიოს ოცზე მეტ ენაზე, მათ შორის, ყველა ძირითად ენაზე, იგი მსოფლიო ბესტსელერია; ჩემი თვალით მაქვს ნანახი, როგორ იყო გადავსებული შანზელიზეს ორივე მხარე ბილბორდებით, რომლებზეც თქვენ და თქვენი ეს წიგნი იყავით გამოსახული. როგორ დაწერეთ ეს წიგნი და როგორ მიიღეს იგი თქვენთან, რუსეთში?

ვიქტორ ეროფეევი: დიდი მადლობა ასეთი მაღალი შეფასებისთვის. სიმართლე რომ გითხრათ, მე თვითონაც მაღალი აზრისა ვარ ჩემს ამ წიგნზე. ასე მგონია, რომ იგი მე ზეცამ მიკარნახა. მისი წერა რომ დავიწყე, ჩანაფიქრი მქონდა; ამ წრეს, ახალგაზრდა ლამაზი ქალების წრეს მშვენივრად ვიცნობდი, მაგრამ შუამდე რომ მივედი, უკვე აღარ ვიცოდი, რა უნდა მექნა. ეს ჩემი პირველი რომანი იყო და სასოწარკვეთამ შემიპყრო, როდესაც ყოვლად მოულოდნელად მისი გმირის, ირინა ვლადიმიროვნა ტარაკანოვას ხმა გავიგონე, ეს არც შამანური ამბავია და არც მისტიკური გამონაგონი, მართლა გავიგონე ხმა და ირინამ ღამით დაიწყო თავისი ისტორიის მოყოლა, მე ორმოცი გვერდი ჩავწერე მისი მონათხრობი, ორმოცი გვერდი დავბეჭდე საბეჭდ მანქანაზე ერთ ღამეში. აიღეთ საბეჭდი მანქანა და ერთი ასო „ა“-თი გაავსეთ ორმოცი გვერდი და მიხვდებით, რა სამუშაოზეა ლაპარაკი. ეს ტექსტი თითქმის არც გამისწორებია. გოგოლი რომ წერდა ჟუკოვსკის, ჩემი დაუწერელი ნაწარმოებები ჩემი ზეციური სტუმრებიაო, ამ ნათქვამის სიმართლესაც ჩავწვდი.

მწერლობა არსებითად განსხვავდება ჟურნალისტიკისაგან. ჟურნალისტი სიტყვის ბატონია, მწერალი კი – მონა. მივიღე ინფორმაცია და ჩავიწერე. მე ამ ტექსტს წმინდა ძრწოლით ვუყურებ, როგორც ფრანგი ფილოსოფოსი ჟაკ მარიტენი ამბობს, მწერალი თავის ტექსტს სახარებასავით უნდა ექცეოდესო, მეც ასეთი დამოკიდებულება მაქვს „რუსი ლამაზმანის“ მიმართ.

იგი გახდა პოპულარული მთელ მსოფლიოში, მე წინ მელოდა სახელითა და დიდებით გამოცდა; უცებ გავხდი ძალიან ცნობილი, ჭკუაზე შეიძლებოდა შეშლილიყო კაცი. მსოფლიოსგან განსხვავებით, საბჭოთა კავშირში წიგნი საშინლად მიიღეს. ძალიან ბევრი, ორასზე მეტი რეცენზია დაიწერა და ყველა უარყოფითი იყო. ყველა წერდა, რომ ესაა პორნოგრაფია, რუსი ქალის შეურაცხყოფა, რუსული კულტურის ფეხქვეშ გათელვა. რა მელოდა, არ ვიცი. მოულოდნელად გადამარჩინა პატარა გოგომ ჰოლანდიიდან, წიგნი ხომ ხანძარივით მოედო მსოფლიოს და ჰოლანდიაში გახდა ბესტსელერი ნომერი ერთი. ჰოლანდიელმა გამომცემლებმა მიმიწვიეს თავიანთ ქვეყანაში და აი, ერთ პატარა ქალაქში, რიგი დგას, ხალხი მოდის ჩემი წიგნით და მე ყველას ხელს ვუწერ, როდესაც მოვიდა პატარა გოგონა და ინგლისურად მითხრა, წიგნი წავიკითხე, მომეწონა და თუ შეიძლება კითხვა დაგისვათო. შემდეგ შემომხედა და მკითხა, ბატონო ეროფეევო, რატომ არ არის ამ წიგნში სექსიო. მეც შევხედე და ბევრ რამეს მივხდი: რაკი რუსეთში სექსის მეტს ვერაფერს ხედავდნენ ამ წიგნში და თავისუფალ ჰოლანდიაში ქალიშვილმა მასში სწორედ სექსი ვერ აღმოაჩინა, ეს ნიშნავს, რომ მე ყურადღება არ უნდა მივაქციო მკითხველს, ყველა ქვეყნისა და ყველა მკითხველის გულს მაინც ვერ მოიგებ, ამიტომ უნდა წერო, როგორც იცი. მრავალი წელი გავიდა და ჩავედი პენზაში, ერთი გაცრეცილი ქალაქია, თუმცა კარგი ხალხი იქაცაა და იქ ასაკოვანმა ქალმა მითხრა, წავიკითხე „რუსი ლამაზმანი“, ორი წიგნი ვიყიდე და ერთი მეგობარ ქალს ვაჩუქე, თუ არ მოეწონება, ჩვენი მეგობრობაც დასრულდებაო. ამ წიგნიდან ფოსფორით განათებული აზრები სხვადასხვა მხარეს გაფრინდა ფოიერვერკივით. ლიტერატურას შეუძლია ფრთის გეომეტრია შეცვალოს, ჩემი ეს წიგნი ახლა კლასიკად ითვლება, იგი გამოვიდა სერიით „კლასიკის ანბანი“ და იქ მე დოსტოევსკისა და ესენინის გვერდით ვდგავარ, ეს წარმოუდგენელია. მის მიხედვით იტალიური ფილმიც გადაიღეს, კიდევ ბევრი რამ მოხდა – მაგალითად, ქალაქ ვლადიმირში ტიპოგრაფიის მუშაკებმა უარი თქვეს მის დაბეჭდვაზე, სახალხო ცენზურა მომიწყვეს, თქვეს, ბარბაროსული წიგნია და არ დავბეჭდავთო. ახლახან ეს წიგნი აკრძალეს ირანში. არადა, „კარგი სტალინი“ იქ დიდი პოპულარობით სარგებლობს, მე ყველაზე ცნობილი რუსი მწერალი ვარ ირანში, მაგრამ „რუსი ლამაზმანი“ მაინც აკრძალეს. იქაურ მთარგმნელს ვკითხე, რა ცვლილებებს ითხოვენ-მეთქი და მიპასუხა, ასე მითხრეს, ამ წიგნით საერთოდ არასოდეს მოხვიდე ჩვენთანო. გამოდის, რომ თავისთავად ეს წიგნი მაგალითია ლიტერატურის სასწაულისა. ბევრს არ უყვარს ეს წიგნი არა მხოლოდ ირანში, არამედ რუსეთშიც. ამბობენ, რომ მან „გააფუჭა“ რუსი ქალი, რომ ეს პირველი ლესბოსური რომანია რუსეთში (ეს მართალია) და ა.შ. ამ რომანის ავტორობა ბოლომდე მე არც მეკუთვნის, ხომ გითხარით, პერსონაჟმა თვითონ მიკარნახა-მეთქი. ერთ-ერთი განხილვის დროს ახალგაზრდა ქალმა მითხრა, თქვენ ვერ დაწერდით ამ წიგნს, მამაკაცი ვერ დაწერდაო, მეტისმეტად კარგად იცის ქალიო და მერე დაამატა, ვერც ქალი ვერ დაწერდაო.

ლევან ბერძენიშვილი: თქვენი ნაწარმოებები კარგად კონვერტირდება: მათ მიხედვით იწერება ოპერები, იდგმება პიესები, იღებენ ფილმებს. თქვენ ახსენეთ იტალიური ფილმი, მე ვიცი, არ ხართ მისით კმაყოფილი. ფილმი შეიძლება ვერ არის ისეთი, როგორიც უნდა ყოფილიყო, თუმცა მთავარი როლის შემსრულებელი ძალიან ლამაზი ქალია, მართალია, რუსი არ არის, ბულგარელია. მინდა ოპერაზე გკითხოთ, ცნობილია, რომ დიდმა კომპოზიტორმა, ალფრედ შნიტკემ თქვენი მოთხრობის, „ცხოვრება იდიოტთან“ საფუძველზე დაწერა ოპერა. როგორ მოხდა ეს? როგორ დაწერეთ საკუთარ მოთხრობაზე ლიბრეტო? შნიტკემ ოპერა თქვენ მხარდასაჭერად დაწერა თუ სხვა მოტივი ჰქონდა?

ვიქტორ ეროფეევი: ესეც მისტიკური ისტორიაა. მე და ალფრედი ერთმანეთს შევხვდით საფრანგეთის საელჩოში, ჩვენ ორნი ვიყავით, ელჩი და გაზეთ „მონდის“ ჟურნალისტი, რომელიც მოსკოვიდან საბოლოოდ მიემგზავრებოდა. მე და შნიტკე ამის შემდეგ დავმეგობრდით ისე, რომ დაბადების დღეებს ოთხნი ვიხდიდით, ის მეუღლითურთ და მე მეუღლითურთ. სხვას არავის ვეძახდით. ან ჩემთან, ან მასთან. ის ერთ-ერთი ადამიანია, რომელმაც „რუსი ლამაზმანი“ მოიწონა. ორმაგი გენიოსი იყო, მუსიკაშიც და ლიტერატურაშიც. ერთხელ, პერესტროიკის დროს, ბიბლიოთეკაში ვკითხულობდი მოთხრობას „ცხოვრება იდიოტთან“. შნიტკეც მოვიწვიე და მოვიდა დირიჟორ როჟდესტვენსკისთან ერთად. ახლა ისინი მითოსური პერსონაჟები არიან. შნიტკე აეროფლოტის თვითმფრინავი გახდა (მისი სახელობის თვითმფრინავი არსებობს). ვკითხულობ ამ „იდიოტს“, აუდიტორია გახევდა, საკმაოდ ძლიერი მოთხრობაა. რომ დავასრულე, შნიტკე მოვიდა ჩემთან და მითხრა, ამ მოთხრობაზე ოპერა უნდა დავწეროო. მე ვუთხარი, ალფრედ, ეს შეუძლებელია, ისიც კი არ ვიცი, ვინ დაწერს ლიბრეტოს-მეთქი. შენ თვითონ დაწერო, მითხრა. ლიბრეტოზე წარმოდგენაც კი არ მაქვს-მეთქი და ძალიანაც კარგი, კიდევ უფრო უკეთესი გამოვაო. მაშინ კომპიუტერი მქონდა, ერთ-ერთი პირველი „მაკინტოში“ საბჭოთა კავშირში, პრეზიდენტმა რეიგანმა ამერიკაში მიმიწვია და ნება დამრთეს, თეთრი სახლიდან კომპიუტერი წამომეღო. მივუჯექი ამ კომპიუტერს და ერთ კვირაში ლიბრეტოს შავი ვერსია დავწერე, ეს იყო ფანტაზია, თუ როგორ ვხედავდი ჩემს მოთხრობას ოპერად. მივეცი შნიტკეს. ერთი კვირა გავიდა, ორი კვირა გავიდა, ხმას არ მცემს. ვიფიქრე, ლიბრეტომ არ ივარგა, მაგრამ არ მინდა, ამის გამო ზეცის ნაჩუქარი მეგობარიც დავკარგო-მეთქი და დავურეკე, რას შვრები-მეთქი. მითხრა, ვმუშაობო. რაზე-მეთქი და ოპერაზეო. ლიბრეტო რომ არ დამიმთავრებია-მეთქი და რას ამბობ, მშვენიერი ლიბრეტოაო. აი, ასე დაიწერა ოპერა. არადა, მე მეგონა, წაიკითხავს შავს, მერე დიდხანს ვიმსჯელებთ, როგორც ჩიჩიკოვი და მანილოვი, როგორ უნდა იყოს და ასე გავა დრო-მეთქი და სულ სხვანაირად მოხდა. შნიტკე გენიოსი იყო. დაწერა გასაოცარი ოპერა. ამსტერდამში ამ ოპერას მსოფლიო წარმატება ჰქონდა. დირიჟორი მსტისლავ როსტროპოვიჩი იყო. მე ვკითხე, სლავა, შენ იცი და უნდა მითხრა, სახელი და დიდება (слава) რა არის-მეთქი. ის მეუბნება, სახელი ესაა ორკუზიანი აქლემიო. ჯერ პირველ კუზს მოაჯდები, ამას, სხვათა შორის, სხვაც ბევრი ახერხებს, მაგრამ ჩამოგდება იცისო; ამის შემდეგ მეორე კუზსაც თუ მოაჯექი, იქიდან უკვე აღარ ჩამოვარდებიო, ეგ უკვე სამუდამოაო.

ლევან ბერძენიშვილი: თქვენ დაწერილი გაქვთ წიგნი, „აკიმუდი“, იგი 2012 წელს გამოიცა. მასში ნაწინასწარმეტყველებია ძმათაშორისი ომი, რომელიც 2014 წელს სინამდვილედ იქცა. როგორ გრძნობთ თავს მისნის ამპლუაში?

ვიქტორ ეროფეევი:

მე მაქვს მოთხრობა „ჯიბის აპოკალიფსისი“, 1984 წელს დავწერე. მასში წარმოუდგენლად ზუსტად ვიწინასწარმეტყველე რუსეთის ბედი დღევანდელ დღემდე. „აკიმუდიშიც“ შევასრულე მისნის ფუნქცია. იქ სოჭს ბომბავენ და ხდება უკრაინის ამბები, ყირიმის ანექსია, დონბასის ომი. ყირიმზე კიდევ „ჯიბის აპოკალიფსისში“ ვწერდი. იქ საბჭოთა კავშირი ინგრეოდა და რუსეთი ყირიმს უკრაინას ართმევდა. ძნელია ამით ტრაბახი, რადგან ეს საშინელებაა. მე ამას ასე აღვიქვამ, რომ ცალკე სამწერლო ველი მომცეს და ხანდახან მიღმა გადახედვის ნებაც დამრთეს. როგორც ცვეტაევამ თქვა, პოეტი შორს მიჰყავს სიტყვას (Поэта далеко уводит речь), მეც ასე შორს წამიყვანა საკუთარმა ნაწარმოებმა და რაღაცები მეტისმეტად ზუსტად ვიწინასწარმეტყველე.

ვცდილობ, ამას არ ავყვე, რადგან სულ უბრალოდ შეიძლება, ეს უნარი დაკარგო. ნანახი მაქვს, როგორ ამთავრებენ მწერლები, პოეტები... დამთავრდნენ და არც იციან, რომ დამთავრდნენ, აგრძელებენ წერას. სხვათა შორის, ახალი რომანი მაქვს, „ვარდისფერი თაგვი“, მგონი, გამომივიდა. რაღაცას ვწერდი და უცებ გაჩნდა ვარდისფერი თაგვი, მერე მოედო მთელ რომანს და ბოლოს მისი ავტორიც გახდა. ამას ვუყურებდი ძრწოლით. მე მინდოდა, თერთმეტი წლის გოგონაზე დამეწერა წიგნი, ეს უნდა ყოფილიყო სარბენი ბილიკი ალისადან ლოლიტამდე, თითქოს მესმოდა, რა მინდოდა და იქ შემოიჭრა ეს ვარდისფერი თაგვი და წიგნიც მან დაწერა, თუმცა მარუსია მენდელეევას უნდა დაეწერა. ამას წინააღმდეგობას ვუწევდი, მოწმეც მყავს საკუთარი მეუღლის სახით, სათაურიც სხვა მქონდა და მაინც დავნებდი. ვხვდები, რომ ეს ტექსტები ჩემზე მეტია. სულ შიშში ვარ, რომ ეს ყველაფერი დამეკარგება, მწერალი ვერ ვიქნები, ნაკლები ვარ ამ ტექსტებზე. მწერალი ვერასოდეს ილაპარაკებს ისე, როგორც წერს. ამაზე ცვეტაევაც ამბობდა, ჩეხოვიც, მაიაკოვსკიც, ყველა, ვინც ასე ფიქრობდა.

ლევან ბერძენიშვილი: „ლოლიტა“ ახსენეთ, ამავე დროს, ნაბოკოვის პრემიის ლაურეატიც ხართ. ერთხელ ისიც თქვით, მეც ნაბოკოვივით თავადიშვილი ვარ, ოღონდ ის წარმომავლობი- თი არისტოკრატიიდან იყო და მე ნომენკლატურულიდანო. რა გაქვთ საერთო ნაბოკოვთან?

ვიქტორ ეროფეევი: მე მოვახდინე მთელი რუსეთის ნაბოკოვიზაცია უკვე ოთხმოციანი წლების ბოლოს. გამოვეცი ნაბოკოვის ოთხი ტომი, ტირაჟი მილიონ შვიდასი ათასი იყო. დავწერე წინასიტყვაობა, „დაკარგული სამოთხის ძიებაში“, საკმაოდ კრიტიკულად დავწერე, კრიტიკული ტონი ამერიკელმა მკვლევრებმა საბჭოთა კავშირს დააბრალეს, სინამდვილეში საბჭოთა კავშირი არაფერ შუაში არ იყო, მე ჩემდათავად ვიყავი მკვეთრი. ნაბოკოვის ნათესავებმა ჩათვალეს, რომ ამ გამოცემით ავშენდი, თუმცა სულ შვიდასი დოლარი მივიღე ოთხივე ტომში. ნაბოკოვი ძალიან კარგად ვიცოდი. 1987 წელს „ლოლიტას“ გამოცემისათვის კაცი დაიჭირეს და 1988 წელს „ლოლიტა“ მე გამოვეცი; გორბაჩოვმა ადიუტანტი გამომიგზავნა, ორი ცალი წაიღო, თავისთვის და რაისასთვის. ძალიან კარგი მწერალია, მაგრამ მეტაფიზიკისადმი სრულიად ყრუა. პეპლების სპეციალისტი იყო და თვითონაც პეპელა იყო. ასეთი ფარფატი რუსულ ლიტერატურაში არავის შეეძლო, მაგრამ რაც შეეხება შიგთავსს, ყველაფერი ერთნაირი არ აქვს. მე მიყვარს „გმირობა“ და „ლოლიტა“, სხვა წიგნებიც ბრწყინვალედაა დაწერილი, მაგრამ ადამიანის სულზე არ არის ყველა. მართალი რომ გითხრათ, ცოტა ზედმეტი მომივიდა ნაბოკოვიცა და დოსტოევსკიც. დოსტოევსკიზე დისერტაცია მაქვს დაწერილი...

ლევან ბერძენიშვილი: ეგ ვიცი, თქვენი დისერტაცია „დოსტოევსკი და ფრანგული ეგზისტენციალიზმი“ წაკითხული მაქვს. მართალი გითხრათ, ისეთი მკაცრად სამეცნიერო ნაშრომია, რომ სხვა ეროფეევისა მეგონა, თქვენი სრული სეხნიისა, მაგრამ უფრო ასაკოვანისა და სერიოზულისა. ძალიან ხშირად ახსენებენ ამ ნაშრომს და ვერც კი წარმოიდგენენ, რომ მისი ავტორი, სკრუპულოზური მეცნიერი, ამავე დროს სახელგანთქმული მწერალიცაა.

ვიქტორ ეროფეევი: არ მიკვირს, ერთმა უკრაინელმა მეგობარმა მკითხა, ვიღაც ეროფეევს დაუწერია ნაბოკოვის წინასიტყვაობა და ხომ არ იცი, ვინ არის და სად ცხოვრობსო. მე ვუთხარი, როგორ არ ვიცი, ჩემში ცხოვრობს, მე ვარ-მეთქი და არ იჯერებდა.

ლევან ბერძენიშვილი: ბოლო კითხვას დაგისვამთ.

ვიქტორ ეროფეევი: ისეთ სერიოზულ კითხვებს მისვამთ, რომ გრძელი პასუხების გაცემა მიწევს.

ლევან ბერძენიშვილი: განათლებით მეც თქვენსავით ფილოლოგი ვარ, კლასიკური ფილოლოგიის წარმომადგენელი. ჩემთვის კარგადაა ცნობილი ანტიკური დიქოტომია ჰაეროვანი აპოლონისა და შმაგი დიონისეს დაპირისპირებით. ეს ძველებმაც იცოდნენ. ამას ხაზი განსაკუთრებით გაუსვა ნიცშემ. მე მეჩვენება, რომ რუსულ ლიტერატურაში ეს დაპირისპირება ორმა ეროფეევმა გააგრძელა: ვენიამინ ეროფეევი უფრო დიონისურია, ხოლო თქვენ, ვიქტორ ეროფეევი, უფრო აპოლონური, წინასწარმეტყველებით, ნათელი ტექსტებით. თქვენ როგორ ხედავთ საკუთარ ტალანტს? თქვენს ბევრ ნაწარმოებში იგრძნობა ფარული, შეკავებული ტემპერამენტი. თქვენთან ბევრი სკანდალია, მაგრამ დაბალია მისი ტემპერამენტი. არ ჰგავხართ, მაგალითად, დოსტოევსკის და სულ არ ჰგავხართ ემოციურ ქართველ მწერლებს.

ვიქტორ ეროფეევი: საინტერესო დაკვირვებაა. რაც შეეხება საბერძნეთს, უფროსი მეგობარი მყავდა, ლოსევი, ჩემი ცხოვრების კიდევ ერთი გენიოსი, და იმ თემებზე, რომლებიც ახსენეთ, მასთან ბევრი მილაპარაკია. რაც უფრო პათოსურია ტექსტი, ჩემთვის მასში ნაკლები ვნებაა. ვნება იბადება ყინულიდან, რადგან ცეცხლზე აგებული ვნება მალე ქრება და მართლა მეცხრამეტე საუკუნისაა, დოსტოევსკი სწორად ახსენეთ. მე ნამდვილი ვნება მინდა; ვნება, რომელიც სიცივეში იბადება. ვენიჩკა ეროფეევში შეიძლება დიონისე ბევრი იყო, მაგრამ აპოლონი და ინტელექტი – ხელოვნურად. მე კი ვცდილობ, რომ თანამედროვე მკითხველი არ გავუშვა ხელიდან, მას პათოსი არ უყვარს. უნდა იყოს ეროტიკული თემა, უნდა იყოს სიკვდილის შიში, მაგრამ პათოსი არ უნდა იყოს. მე მოვკალი პათოსი. დავახრჩვე. ეს შეგნებულად გავაკეთე პირველივე მოთხრობებიდან. როგორც კი აღვიგზნებოდი, იმწუთას ცუდად ვწერდი და ამიტომ მოვკალი პათოსი. მთელი რუსული ინტელიგენცია სავსე იყო პათოსით, აღშფოთებით, მე ეს არ მომწონდა, ეს პათოსი ჩავაცხრე, უინტერესო გახდა ჩემთვის. ბოლო წლებში მოდის აზრი, რომ კულტურა ენტროპიასთან ბრძოლაა, ენტროპია იცვლება, მაგრამ კულტურა მას ებრძვის. მეც ასე ვებრძვი ენტროპიას. გამიხარდა, „აკიმუდი“ რომ ახსენეთ, მიყვარს ეს წიგნი. აკიმუდი იგივეა, რაც „ჯოჯოხეთის ტანჯვა“ („муки ада“, შექცეული ფორმაა), იგი ებრძვის ქაოსს, ენტროპიას, ეს სჯობია პათოსსა და აღშფოთებას. ყველაფერი ეს ისე უნდა გაკეთდეს, რომ ბრძოლაც არ უნდა ჰგავდეს ბრძოლას, როგორც კაფკას „გოდოლშია“. ლიბერალიზმი, კონსერვატიზმი, პოლიტიკა, ყველაფერი ეს მაღელვებს, მაგრამ არ მაღელვებს, როგორც მწერალს. ადრევე მივხვდი ამას. ტოტალიტარიზმთან ბრძოლა საჭიროა, მაგრამ ეს სამოქალაქო აქტივობაა, მწერლობა კი სხვა რამეზეა. მწერლობაშიც რომ ეს გადმომეტანა, ძალიან მარტივი უნდა გავმხდარიყავი, სიმარტივე კი სისულელის ნაწილია და მე არ მინდოდა, ამისთვის შემეწირა მწერლობა.

 

ინტერვიუ ჩაწერილია თბილისის მეოთხე საერთაშორისო ლიტერატურული ფესტივალის ფარგლებში.