„არსებობს ორი პოლუსი, ტკივილი და ძილი, რომელთა შორისაც ჩვენი ყველაზე მგრძნობიარე ნერვული დაავადებები გაედინება. ჩვენ ორივე გვიყვარს. ეს ორი, და კიდევ სრული არარსებობა, შეადგენს ჩვენს ჭეშმარიტ ყოფას“.
ფერდინანდ ბრუკნერი, 1928

„ყოველდღიურობა აწარმოებს მონოტონურობას. ეს უცვლელი კონსტანტაა ვარიაციებისა, რომლებსაც ყოველდღიურობა ფუთავს. დღეები ერთმანეთს მიჰყვება და ერთმანეთს ჰგავს, მაგრამ სწორედ აქ ძევს წინააღმდეგობა, ყოველდღიურობის გულში ‒ ყველაფერი იცვლება... ზოგი გაჰყვირის დროის აჩქარებაზე, ზოგი კი ‒ სტაგნაციის გამო. ორივე მართალია“.
ანრი ლეფევრი, 1987

თუ ქალაქში ერთხელ მაინც დაკარგულხარ განგებ, ყოველდღიურობის მონოტონურობაზე გაბრაზებული, შეამჩნევდი, რომ სივრცეს, თავისი ორგვარობით ‒ ფიზიკური და სოციალური ბუნებით, გაქრობის და დაბრუნების თვისება აქვს: მას შეუძლია თვალს მიეფაროს ან პირიქით, მიიპყროს თვალი.
ხეტიალი ქალაქში ემსახურება ერთ მიზანს, ესაა ძებნა, ძებნა, რომელსაც ღლის თავში მოზუზუნე წინადადებები: ამის მიღმა რაღაც უნდა იყოს, ამის მიღმა რაღაც უნდა იყოს... მხოლოდ ასე ვერ იქნება, მხოლოდ ეს ვერ იქნება.
ძებნა ქალაქში, ისტორიის გაცოცხლების პრაქტიკაა: მიმალული და გამქრალი, ამავდროულად კი, თვალწინ არსებული სივრცეების ხელახლა აღმოჩენა ყოველდღიურობის ცალმხრივი გაგების მიუღებლობას ნიშნავს, ანუ მიუღებლობას მხოლოდ მისი ერთგვაროვნებისა; ხოლო იქამდე, სანამ იპოვი, რასაც ეძებ, ანუ იპოვი უცვლელობაში ცვლილების მთელ დიალექტიკას, გაუსაძლისად გტკივა არასასურველი კანონზომიერების მუდმივი გადამოწმებისას განცდილი ‒ დამარცხებებისგან მიღებული ყველა ჭრილობა.
ძებნა ტკივილია, ესაა მდგომარეობა, როცა არ გძინავს, ანუ მეორე პოლუსზე ხარ, ძილსა და ტკივილს შორის გაჭიმული სრული სიცარიელის, სრული არარსებობის თავზე. ფერდინანდ ბრუკნერის პიესიდან ამოგლეჯილი ეს მრავლისმთქმელი ფრაზა ორი პოლუსის შესახებ ‒ პიესიდან, რომლის სათაური ‒ Pains of Youth ‒ ქართველმა რეჟისორმა დათა თავაძემ ახალი მნიშვნელობით თარგმნა საკუთარ არაჩვეულებრივ დადგმაში „ტკივილი არის ახალგაზრდობა“ ‒ იმ კონტექსტის ირიბი გამოძახილია, რომელიც ახალგაზრდებს საგანგებო პოლიტიკურ მდგომარეობას გამოატარებს და მათ იქამდე უცნობ რისკებსა და პასუხისმგებლობას მიუსჯის. უმწიფრობა, რომელიც ამ გამოცდილებას ედება საფუძვლად, ახალგაზრდების ხელში ერთმანეთის განადგურების იარაღად იქცევა, ყოველდღიურობა კი ‒ კოლექტიური თვითდესტრუქციის პირობად.
თუ ძებნა ტკივილია, ე.ი. ტკივილი არის ახალგაზრდობა, რადგან ახალგაზრდობა ძებნაა ‒ როცა ძილი არ არის, თუმცა პასუხისმგებლობა, სამწუხაროდ, იშვიათი თვითვალდებულებაა. პასუხისმგებლობა გამოფხიზლებიდან იწყება, ძილიდან გამორკვევიდან, როგორც ძებნა იმის დაშვებიდან, რომ არსებობს რაღაც, რაც ზედაპირზე არ ჩანს, რაც გმირისა და მოღალატის, მსხვერპლისა და ჯალათის, მეამბოხის შაბლონური სულისკვეთებისა და მტრის ხატით მანიპულირების მიღმაა.

პასუხისმგებლობის აღების შემდეგ მოდის სიფხიზლე ‒ ეს მოუშორებელი უნარია, რომელსაც თავს ვეღარ დააღწევ ‒ ძილის შეუძლებლობა და ტკივილია, რომელიც თვალს არ დაგახუჭინებს.
როდესაც პოლიტიკას არ გააჩნია შინაარსი, პოლიტიკა არ არსებობს ‒ პოლიტიკად წოდებული სივრცე კი ზემოჩამოთვლილი მარტივი ბინარობების, ყვითელი შანტაჟისა და უპასუხისმგებლო მანიპულაციის ველია; ახალგაზრდები ვერავითარ პასუხისმგებლობას ვერ იგრძნობენ. მათ შეუძლიათ მხოლოდ დაიძინონ ამ სრული არარსებობის უფსკრულში.
რამდენჯერმე აღმოვაჩინე საქართველოს პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია თავიდან, როგორც ძილის რეპრეზენტაციული სივრცე [1]. სივრცეს, როგორც სოციალურ აქტორს (Lefebvre, 1987), ყოველდღიურობასავით უცვლელი (ფიზიკური), თუმცა ამ უცვლელობაში ცვალებადი (სოციალური) არაერთი გამოცდილება აქვს შენახული.
პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია ‒ საქართველოს უახლესი ისტორიის თვალსაჩინო სივრცული სიმბოლო ‒ ხშირად, ერთმანეთთან დაუკავშირებელი პროცესების არენადაც გვევლინება, თუმცა, როგორც რეპრეზენტაციული სივრცე, თავს ავლენს მაშინ, როცა იქ ბრუნდება ისტორია, უფრო ზუსტად, ნარატივი; უფრო სწორად კი, მითი ‒ კონკრეტული ამბავი, რომელმაც ერთხელ, საჭირო დროს, არაფრის ადგილი დაიკავა და ამ გზით ისტორიად იქცა. ასეთ ისტორიას ყოველთვის აქვს საკუთარი თარიღი, დაბადების დღე, ათვლის წერტილი.
თანამედროვე ფრანგი ფილოსოფოსის, ბრუნო ლატურის ეპოქალურ ნაშრომში ‒ „არასდროს ვყოფილვართ მოდერნულები“, ერთ-ერთ თავს „სასწაულებრივი 1989 წელი“ ჰქვია. ისტორიის დისციპლინის მიერ კურთხეულ, ბეჭედდარტყმულ და საზეიმოდ გამოცხადებულ მნიშვნელოვან თარიღებს ლატური გვერდზე იტოვებს, როცა თხრობას ამ სიტყვებით იწყებს: ყველა თარიღი პირობითია, თუმცა 1989 წელი ‒ სხვებზე უფრო ნაკლებად. ლატური ასე ისტორიის, როგორც მოყოლილი ნარატივის, პირობითობას გვაჩვენებს. ის აღწერს, როგორ მიგვითითა 1989 წელმა მოდერნული სამყაროს იქამდე ბევრად ადრე დაწყებულ კრიზისზე. ორმაგი მარცხი, რომელმაც მსოფლიო პოლიტიკური, ეკონომიკური, კულტურული თუ გეოფიზიკური პროცესების უცნაური დიალექტიკა გამოააშკარავა, სოციალიზმისა (ბერლინის კედლის დაცემა) და კაპიტალიზმის თანადროულ კრახს გულისხმობს: როდესაც საბჭოთა კავშირის მარცხით აღტყინებული დასავლეთი გამარჯვების ტრიუმფს ზეიმობს, სწორედ მაშინ იმართება პირველი კონფერენციები პლანეტის მდგომარეობის შესახებ, რაც კაპიტალიზმის დასასრულის სიმბოლოდ იქცევა, როგორც „ბუნების უსაზღვრო დაპყრობისა და ტოტალური ბატონობის ფუჭი მოლოდინის“ საზღაური.
ლატურის მიერ ამ თარიღის დეკონსტრუქცია ცხადად გვაჩვენებს გლობალურ კონტექსტს, რომელიც საქართველოს ახალი ისტორიის ათვლის წერტილს ემთხვევა. თუმცა, ამ კონტექსტს საქართველო აქედანვე წყდება, 1989 წლის მოვლენებიდან ძალიან მალევე იტარებს ჰარაკირს [2] და საბოლოოდ, უგზოუკვლოდ იკარგება საკუთარ მითებში.

 

სასწაულებრივი 1989 წელი, რომელიც, ლატურის აზრით, არა უბრალო დამთხვევაზე, არამედ სრულ სიმეტრიაზე მიგვანიშნებს ადამიანის მიერ ადამიანის ჩაგვრის დამარცხებისათვის ბრძოლის კრახით დასრულებასა და შეუზღუდავი ბუნების გაქრობას ‒ ადამიანის მიერ ბუნების ექსპლუატაციის შედეგს ‒ შორის, მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოგვადგება მეტაფორად, თუ „ამას სწორედაც ორმაგ მარცხად და ისეთ ორმაგ გაკვეთილად აღვიქვამთ, რომელთა საოცარი სიმეტრიაც მთელი ჩვენი წარსულის მიმართ განსხვავებული მიდგომის საშუალებას მოგვცემს“.
1989 წლის დამოუკიდებლობის შესახებ ნარატივი უმწიფარი, ახალგაზრდა ნარატივი იყო, რომელსაც სრულქმნა არ დასცალდა: სულისკვეთება მკაფიო მიზნის გარეშე, რევოლუცია პროექტის გარეშე. სულისკვეთება, რომელიც მიზნის რეალიზებისაკენ მიმართულ კონკრეტულ საშუალებებს ვერ ხედავს, ცარიელი სულისკვეთებაა, ანუ აფექტი. ამგვარ სულისკვეთებაზე დაფუძნებულმა პოლიტიკურმა პროცესებმა, იმდროინდელი ელიტისა და მათი გარშემომყოფების ირგვლივ შექმნილ ვიწრო, შემოსაზღვრულ სივრცეს რომ დაეშენა, საქართველოს მომავალი 30 წელი უკიდურესი სოციალური სასოწარკვეთის, უიმედობისა და უპერსპექტივობის, თვითდესტრუქციის უწყვეტ, ყოველდღიურ გამოცდილებად აქცია. დღეები მისდევდა ერთმანეთს, იცვლებოდნენ მთავრობები, ახალმა ტენდენციებმა ახალი სოციალური კონფლიქტები წარმოშვა, გაჩნდა ახალი სივრცეები, რომლებიც საკუთარი ნარატივის მოყოლას ცდილობენ, მაგრამ ამ უცვლელობაში არაფერი შეცვლილა ერთის გარდა ‒ შეიცვალა თავად ელიტა, სიმდიდრე დააგროვა, რიგები გადაიხალისა და გემოვნების დახვეწაში გაივარჯიშა.
საქართველო კი კვლავ ის ქვეყანაა, რომელიც XXI საუკუნის დასაწყისში იყო ყველა შესაბამისი საზომით: სიღარიბის წარმოუდგენელი მასშტაბით, შრომის ბაზრის ტიპური მესამე სამყაროსათვის დამახასიათებელი სტრუქტურით, გარე მიგრაციის კატასტროფული მაჩვენებლით, განადგურებული ინდუსტრიული მემკვიდრეობით და გასხვისებული, ნაწილებად დაშლილი საჯარო ქონებით, ჩამოშლილი განათლებისა და ჯანდაცვის, სოციალური დაცვის სისტემით და ადამიანთა დეჰუმანიზაციის მზარდი, უწყვეტი და შეუქცევადი პრაქტიკით.

 

ჩვენ არ ვიცოდით დამოუკიდებლობის შინაარსი 1989 წელს, რადგან მიზნის ‒ თავისუფლების განუყოფელი არსის ‒ შესახებ ვერ მოვუყევით ერთმანეთს, იმის შესახებ, რასაც ვერ დაანაწევრებ, ვერ მოაკლებ ერთ ან რამდენიმე კომპონენტს. შეუძლებელია, თავისუფლებამ ჩაგვრა მოიტანოს შედეგად, თუ ის ცრუ თავისუფლება, ანუ „თავისუფლების შიში“ არ არის [3]. ჩაგვრა ის მოცემულობაა, რომელშიც ადამიანის ადამიანურ არსებად გახდომას ეშლება ხელი; განვითარების უფრო მაღალი საფეხურის მიღწევის შეუძლებლობაა. შესაბამისად, თავისი არსით, ის დეჰუმანიზაციის პრაქტიკაა. ყველა ბრძოლა კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც თუნდაც დროებითი, მაგრამ მთლიანი, ნამდვილი თავისუფლების მოპოვებით დასრულებულა, სწორედ დეჰუმანიზაციის წინააღმდეგ იყო მიმართული, ადამიანის მიერ ადამიანურ არსებად ყოფნის შესაძლებლობის დაბრუნებისაკენ. ბრძოლა თავისუფლებისთვის, რომელიც ამ სტატუს-კვოს, ანუ დეჰუმანიზაციისაკენ მიმავალ სოციალურ უსამართლობას არ დაუპირისპირდება, ვერაფერს შეცვლის ელიტების მდგომარეობის გარდა ‒ რა ნიშანდობლივია, „ელიტები“ საკუთარ სტატუსს სწორედ ამ სტატუს-კვოს პირობებში რომ ინარჩუნებენ.
ურბანული ფილოსოფიის ღმერთი, ანრი ლეფევრი, თავის ერთ-ერთ საკვანძო წიგნში „სივრცის წარმოება“ სოციალური სივრცის ერთ თვისებაზე წერს: „არაფერი ქრება მთლიანად: ის, რაც სივრცეში პირველადი იყო, საფუძვლად ედება მას, რაც შემდეგ იქნება. იქამდე არსებული სივრცე საფუძველი ხდება არა მხოლოდ გამძლე, მყარი სივრცული მოწყობისა, არამედ რეპრეზენტაციული სივრცისაც, რომელსაც საკუთარი სახეხატები და მითიური ნარატივები ახლავს თან“.
არაფერი ქრება მთლიანად. სოციალური სივრცის წინაპირობებს გააჩნიათ გამძლეობის საკუთარი სტრატეგია, დარჩნენ სივრცეში აქტუალურნი. თუ ლეფევრს დავუჯერებთ, ამგვარად, სივრცეს შეუძლია შეინახოს თავისი პირველადი ბუნება, „თუმცა მხოლოდ ყალბი გზით, რადგან შეინახავს მას „მეორად ბუნებაში“.

 

ამრიგად, პირველმა შეიძლება გააყალბოს მეორე, ხოლო გაყალბებული მეორე, როგორც მოვლენა, ატარებს რა პირველისთვის დამახასიათებელ სულისკვეთებას, ერთსა და იმავე სივრცეში ახალი სპექტაკლივით გათამაშდება და პირველად შთაბეჭდილებებსაც გაიმეორებს.
1989 წელს დაფუძნებული ნარატივი დამოუკიდებლობის შესახებ დარჩა ნარატივად, რომლის შემდეგაც არაფერი შექმნილა და რა გასაკვირია, რომ 30 წლის შემდეგ ის კვლავ ერთადერთი ცოცხალი ნარატივია ამ სახელმწიფოში, რომელზეც სოციალური კონსენსუსი არსებობს და რომელიც ადამიანებს გარეთ გამოიყვანს.
თუმცა 1989 წელსა და 2019 წელს შორის დაახლოებით ისეთივე უფსკრულია, რაც ტკივილსა და ძილს შორის, თავისი ყველაზე მგრძნობიარე ნერვული დაავადებებით ‒ და, ამავე დროს, ეს სრული არარსებობაა, არაფერია. პოლიტიკის არარსებობის პირობებში, ამ ადგილის დასაკავებლად ელიტა ხელმეორედ ილაშქრებს: პარლამენტის მიმდებარე ტერიტორია, როგორც რეპრეზენტაციული სოციალური სივრცე, აცოცხლებს და იმეორებს ისტორიას ყოველგვარი გადააზრების, რაციონალობისა და სიფხიზლის, გლობალური და ლოკალური კონტექსტის აღიარებისა და მათ შორის არსებული სრული სიმეტრიის გააზრების, ორმაგი მარცხის ორმაგ გაკვეთილად მიღების გარეშე, რაც საკუთარი წარსულის მიმართ განსხვავებული მიდგომის საშუალებას მოგვცემდა.
„ელიტა“ [4] პლურალისტური გახდა. მან გააფართოვა საზღვრები კულტურული გადახალისებისთვის და საკუთარ რიგებში ურბანული, საშუალო კლასის მომუშავე ახალგაზრდები შეუშვა, რომელთაც 30-წლიანი მითიური ნარატივებისაგან ტოქსიკური მოწამლულობა ლეთარგიულ ძილს ჰგვრის და კრიტიკულობის უკანასკნელ ელემენტსაც გაუქრობს. მათი თანატოლები კი, უფრო დაბალი კლასებიდან, ამავე მითების შედეგებს ჯოჯოხეთურ ყოველდღიურობაში, საკუთარ ტყავზე გრძნობენ ‒ მათ არ აქვთ პრივილეგია, მოხუჭონ თვალი.

 

მეტიც, ამ უკანასკნელებს, მეტისმეტი უძილობისგან სრული დერეალიზაცია [5] დაემართათ. ტკივილმა ისინი ელიტების მოწყობილ კარნავალზე გამოიყვანა, სადაც თავიდან ყველაფერი სცენარის მიხედვით მიდის ხოლმე, ბოლოს კი სიტუაცია ირევა. სწორედ ამ დროს ვხედავთ მათ: ისინი ამსხვრევენ მანქანებს, აზიანებენ ქუჩის ბორდიურებსა და სხვა საჯარო სიკეთეებს, წელს ზემოთ შიშვლები, ხელში ტელეფონებით, სველი ნაჭრის ცხვირსახოცებით და კარგად გამოხატული პლებეური ჟესტიკულაციით. ამ განსაკუთრებული ხულიგნურობით ისინი დემონსტრაციულად გამოხატავენ საკუთარ არსებობას. ისინი ერთობიან განუკითხაობის ჟამს, სწორედ ისე, როგორც სპეცრაზმელთა ნაწილი გაერთო 20 ივნისის ღამეს „ძალაუფლების გადამეტებაში“, თუმცა პირველ შემთხვევაში ამ „გართობას“ პანიკური შეტევის სახე აქვს. რაც შეეხება სპეცრაზმს, სამწუხაროდ, მას დასცალდა საკუთარი ვნებების სისრულეში მოყვანა ‒ სპეცსამსახურები ხომ სწორედ მათ შეიწოვს, ვის ადამიანად გახდომასაც ყველაზე მეტად ეშლება ხელი.
„არაელიტის“ ამ ქუჩურ გართობაში, ერთი მხრივ, დემონსტრაციულ ხულიგნობას, მეორე მხრივ კი, დემონსტრაციულ სისასტიკეს შორის სრული სიმეტრია არსებობს, რომელიც ჩვენი საზოგადოების ორმაგ მარცხზე მიგვითითებს. ეს დეჰუმანიზაციის გვირგვინია, რომელიც ყოველდღიურობაშიც გვიგზავნის სიგნალებს: საკუთარ შედეგებს ახალ-ახალი ტრაგედიებით გვიყვება მამების მიერ გაუპატიურებული შვილების, დედების მიერ მცირეწლოვნებზე ძალადობის სასტიკი შემთხვევების, ქმრების მიერ დაჩეხილი ცოლების, მოხუცების ჯოჯოხეთური ყოფისა და სხვა უბედურებების გავლით.
ერთ-ერთი პერსონაჟი ბრუკნერის პიესიდან, რომელიც დანარჩენებისგან იმით გამოირჩევა, რომ ორი ანტაგონისტური სოციალური (და კულტურული) კლასის საფეხურზე ერთდროულად დგას, ორი პოლუსის შესახებ გაჟღერებულ დებულებას შემდეგი წინადადებით პასუხობს:
– „მე შესანიშნავი ხრიკი მაქვს: ტკივილი და ძილი ერთად“.
ძილში, რომელშიც ტკივილი დამესიზმრება ‒ დავდივარ ქალაქში და ვერაფერს ვცნობ; დავდივარ ქალაქში და ვერაფერს ვპოულობ. დავდივარ წრეებზე, ერთსა და იმავე ადგილებში ვბრუნდები, სივრცეები მეორდება და ლაბირინთად იქცევა, შესაბამისად, დრო პირობითი ხდება, დრო არ გადის. 1989 წელია და 2019 წელია. თუ დრო არ გადის, ჭრილობები არ ხორცდება, რეგენერაციის უნარი ქრება. თუ ეს უნარი ქრება, ტკივილი პერმანენტული ხდება.
სულისკვეთება მიზნის გარეშე თავს იმეორებს. განვითარების ყოველგვარი ხედვის გარეშე, ახალ ამბოხებულთა ხედვა მხოლოდ ისედაც ტურიზმზე დამოკიდებული ქვეყნის კიდევ უფრო ტურიზმზე დამოკიდებულებაშია. ისინი მზად არიან, მოხალისეობრივად და მორიგეობით, მაგალითად ‒ აეროპორტში დახვდნენ უცხოელ სტუმრებს, უფასოდ მოემსახურონ და შესთავაზონ ყველაფერი, რაც კი მათ ეგზოტიკად მოეჩვენებათ. ამ უწყინარი სულისკვეთებით, ისინი ერთი იმპერიის სისასტიკეს ‒ სხვა იმპერიებისადმი მონური დამოკიდებულებით უპირისპირდებიან. მათი რომანტიკული პროექტი რეალობაში ასე გამოიყურება: „საქართველო ‒ ახალი ტაილანდი“. ახალგაზრდები პროგრესული, ევროპული, ცივილური (როგორც თავად უწოდებენ) და თავისუფლების მოყვარული იდეებით დგანან პარლამენტის წინ, ცვლიან ერთმანეთს და მთავრობებს, მათი თანატოლებისთვის კი ერთადერთი ალტერნატივა ჯარი და პროსტიტუციაა; სეზონური, დაბალანაზღაურებადი მძიმე შრომა მეზობელ ქვეყნებში, აზარტული თამაშები და სააფთიაქო ნარკომანია.
აფექტის ამ მდგომარეობას ჩვენ [ვინ ჩვენ?] ვერ გავიზიარებთ ‒ ეს უპასუხისმგებლობა იქნება. ზოგჯერ ჰაერი უსაშველოდ იხუთება, სივრცე ვიწროვდება და იქმნება ველი, რომელსაც მტკიცე რეზისტენტულობა აქვს ყოველგვარი კრიტიკული აზრისადმი. ეს ჯოჯოხეთია მათთვის, ვისაც სათქმელი აქვს, რადგან ამ სათქმელის არტიკულირებისთვის კარი დიდი ხნით იხურება და წინ სქელი ფარდა ეშვება. სამწუხაროდ, ისტორია იწერება ცალმხრივი ნარატივებით, და ხშირად, მითები, რომლებიც არც ტყუილია და არც აღიარება [6] (შესაბამისად, სწორედ ამიტომაა მითები), ხდება ისტორიის განუყოფელი ნაწილი. იქამდე, სანამ ისტორია არ გადაიწერება ‒ ანუ ელიტების მონათხრობის მიღმა არ გავიხედავთ, თვალები ახვეული გვექნება.

 

„როგორღა ვიცხოვროთ, თუ ტყუილი ჩავთვალეთ სიმართლედ,
თვალებს რომ ვხუჭავთ, ვხედავთ ნესტოებით.
დაგვიხშეთ სახედველნი, როგორც სული დაგვიხშეთ“ [7].

რა ვქნათ მათ, ვისაც არც ნებაყოფლობით შეგვიძლია თვალის ახვევა, რადგან ამ შემთხვევაში ვხედავთ ნესტოებით, და არც ტკივილი [პასუხისმგებლობის შეგრძნება] გვაძლევს საშუალებას, სპეცრაზმს გადავუდგეთ წინ, რადგან ვერ ვიშორებთ ამ საძულველ გონებრივ მხედველობას, რომელიც ამ ქვეყნის სულ სხვა ამბავზე, სულ სხვა ისტორიაზე გვიყვება, ტკივილისგან გვაშეშებს და არ გვაძლევს უფლებას, ამ ადამიანებს ავყვეთ „თავისუფლებისთვის“ ბრძოლაში? როგორ ავყვეთ მათ ბრძოლაში, რომელიც ცვლილების სახელით უცვლელობას შეინარჩუნებს; არსებულ სტატუს-კვოს, ამ ყოვლად საძულველ ყოველდღიურობას ძველი მითებისათვის ახალი სიცოცხლის შთაბერვით გადაავადებს და კიდევ ერთხელ დააფუძნებს პოლიტიკის არარსებობას ‒ ანუ უპასუხისმგებლობას ‒ მომავალი თაობებისთვის? თვალსაზრისი ‒ აი, სიტყვა, რომელიც ტკივილის გონისმიერ და მხედველობით ფუნქციას აერთიანებს. როგორ, როგორ არ გავიაზროთ ის, რაც თვალწინაა ‒ როგორ უგულებელვყოთ თვალსაზრისი?
რა არის თავისუფლების მიზანი, რა არის დამოუკიდებლობის შინაარსი?

 

 

[1] ცნება „სივრცეს“ ვიყენებ, როგორც არა(მხოლოდ) გეოგრაფიულ, ფიზიკურ არეალს, არამედ თავიდან ვაწყობ მის პოლიტიკურ, კულტურულ და ისტორიულ ფუნქციებს, ე.ი. მას მოვიაზრებ, როგორც სოციალური ურთიერთობების პროდუქტს.
[2] საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდგომ, საქართველომ სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებისაგან რადიკალურად განსხვავებული შედეგები აჩვენა სოციალური დაცვის ყოველგვარი სისტემის მოშლის, დეინდუსტრიალიზაციისა და საბოლოოდ, საშემოსავლო უთანასწორობის კუთხით, მაშინ როდესაც ის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ქვეყანა იყო საბჭოთა კავშირში. პოსტსაბჭოთა ტრანსფორმაციების მკვლევართა აზრით, ასეთი სტრუქტურული თვითლიკვიდაცია ვერ აიხსნება მხოლოდ იმ პერიოდში მიმდინარე სამხედრო და სამოქალაქო კონფლიქტების გავლენით.
[3] „თავისუფლების შიში“ ბრაზილიელი განმანათლებლისა და ფილოსოფოსის, პაულო ფრეიერის კონცეპტია, რომელსაც თავის ცნობილ ნაშრომში „ჩაგრულთა პედაგოგიკა“ იყენებს. ეს წიგნი 1960-1980-იან წლებში ბრაზილიასა და ჩილეში საშუალო და დაბალ კლასებთან მუშაობის უწყვეტი პრაქტიკისა და ამის გამო პოლიტიკური დევნის გამოძახილია. „თავისუფლება არ არის იდეალი, რომელიც ადამიანის გარეთ არსებობს, ‒ წერს ფრეიერი, ‒ ის არც ისეთი იდეაა, რომელიც მითად იქცევა, არამედ ადამიანის სრულყოფილებისკენ სწრაფვის აუცილებელი პირობაა. ის, ვისაც თავისუფლებისა ეშინია (თუნდაც ამის შესახებ არ იცოდეს), მოჩვენებებს ხედავს. ასეთი ადამიანები ხშირად ცდილობენ (ზოგჯერ გაუცნობიერებლად) ამ შიშის შენიღბვას, რისთვისაც თავს თავისუფლების დამცველებად წარმოადგენენ, მაგრამ ერთმანეთში ურევენ თავისუფლებასა და სტატუს-კვოს შენარჩუნებას. შესაბამისად, ყველაფერი, რაც ამ სტატუს-კვოს ეჭვქვეშ აყენებს, მათი აზრით, თვით თავისუფლებას ემუქრება“.
[4] ცნება „ელიტა“ სტატიაში გამოყენებულია მხოლოდ მისი აკადემიური მნიშვნელობით; იგულისხმება პოსტსაბჭოთა კაპიტალიზმებში გაჩენილი სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური ძალაუფლების აგენტთა ქსელი.
[5] დერეალიზაცია დისოციაციური სიმპტომია, რომელიც ადამიანს გარემოს მიმართ უვითარდება, იწყებს რა მის აღქმას, როგორც არარეალურის. დეპერსონალიზაციისაგან განსხვავებით, რომელიც პიროვნების მიერ საკუთარი თავისადმი გაუცხოებას გულისხმობს, დერეალიზაცია გამოხატულია გარემოსადმი გაუცხოებით, მათ შორის, დროისა და სივრცის აღქმის სირთულით. დერეალიზაციის განცდას ხშირად პანიკური შეტევის სახე აქვს.
[6] როლან ბარტი, მითოლოგიები, 1957.
[7] ბესიკ ხარანაული.