შესავალი

1.

სამხედრო ხომალდის გემბანზე, რომელსაც 1993 წლის 27 სექტემბერს დაცემული სოხუმის მცხოვრებნი უნდა გადაერჩინა, მივხვდი, რომ შესაძლებელია სამყარო ერთ წამში, თვალის დახამხამებაში გაქრეს. ხავერდოვანი სეზონი ჯოჯოხეთში დადგა. ჩვენ ომი წავაგეთ. შორიდან საარტილერიო ქვემეხების გრიალი აღწევდა. თვალს არ ვაშორებდი ქალაქის კონტურს, რომელსაც სამუდამოდ ვეთხოვებოდი. ვიცოდი, რომ ყველაფერი, ყველაფერი ახლობელი, ჩემი ბავშვობიდან წამოყოლილი – კილო, მანერები, ტრადიციები – ისე გაქრება, თითქოს მიწამ უყო პირიო. არ მეშინოდა. ჩემი ცხოვრების უმთავრეს წუთებში მინდოდა, სანაპირო, ეს პეიზაჟი სამარადისოდ დამემახსოვრებინა, სამუდამოდ, რომ ვერასდროს ვერაფერს წაეშალა.

წინ ტანჯვის, ხეტიალის, სასოწარკვეთის წლები მელოდა. ახალგაზრდობის წლებმა ჩაიარა, ჩაიარა საყოველთაო უსიყვარულობისა და უცხოობის ნისლში გახვეულმა. ჩემს თავს ვუთხარი, სოხუმზე აღარ იფიქრო-მეთქი. სიკვდილმა ვერ მიპოვა. რაც არსებობდა, ის სამუდამოდ დამთავრდა.

და აღმოვაჩინე, რომ ცხოვრება თავისით ავსებს მოზაიკას, დღე დღეს მისდევს, წელიწადი – წელიწადს. მოთმენას თუ შეძლებ. აი, 2000-იანი წლების პანოზე, რომელიც ერთფეროვანი სმალტის ნატეხებით იყო მოსხმული, გაჩნდა უკიდეგანო ლურჯი ფერი – ატლანტის ოკეანე, მის თავზე – თვითმფრინავი, რომელმაც ჯონ კენედის აეროპორტისკენ აიღო გეზი.

„ესეც ნიუ იორკი“, – ამომხდა უნებლიედ, როცა ცათამბჯენები შევამჩნიე.

მე იმ წუთებში სოხუმი ისე შორს მეჩვენებოდა, როგორც არასდროს. აღარ ვიხსენებდი მშობლიურ ქალაქს. ჩემ ახლოს, ჩემ წინ, გასაშტერებელი ახალი ქვეყნიერება გადაიშალა.

2.

ნიუ იორკის ცივ, ნაცრისფერ და მომქანცველ გაზაფხულზე, 2012 წელს, თბილი დღეების მოლოდინში ბრუკლინში, კეროლ პარკში, სკამზე ჩამომჯდარი, საყელოში თავჩარგული, ვაკვირდებოდი ნაცრისფერი მტრედების გუნდს, რომელიც ზანტად ავლებდა წრეებს ტყვიისფერ ცაზე.

„ჩვენი თოლიებიც ასეთები არიან, სწორედ ასეთები, – გავიფიქრე, – ჩვენი, ჩვენი თოლიები...“

წარსულს მივაჩერდი, შავიზღვისპირეთის თოლიების გახსენებას ვლამობდი, რომ უეცრად თვალწინ დამიდგა სასეირნო კატერები და უშორესი ჰორიზონტი, ზღვის დიდებული წყვდიადი და შავპალტოიანი გრძელი ფიგურა, რომელიც მისადგომიდან ათკაპიკიან ფუნთუშებს გაუმაძღარ ჩიტებს აჭმევდა. ჩემდა გასაკვირად, თავიდან ვაგებდი სოხუმს. სინათლის სხივებით შუაზე გაყოფილ ოთახებს. ზაფხულის წვიმის შემდეგ ასფალტზე გაჩენილ გუბეებს. ხალხით სავსე პლაჟებსა და პალმებს. აი, ლამაზი სახლები. ავტომობილები. კინოფილმების აფიშები. აფრები ზღვაში. მთელი ამ ილუზორული სამყაროს დამაბრმავებელი სინათლე, ზევიდან ქვევით ვიღაცის არაჩვეულებრივი მონდომების ძალით გადმოდიოდა.

მომესმა ხმებიც, სოხუმური ცხოვრების მთრთოლვარე შარიშური. მერე თვალწინ დამიდგა ნაცნობებისა და მეზობლების სახეები. ბაბუა, დედა და მამაჩემი.

„ო, სიტკბოებით სავსე დღეები, შორეულები, დაკარგულები“, – ვფიქრობდი და სადღაც შორს, გამჭვირვალე ეთერში, მარადისობაში მოციმციმე ჩემმა ქალაქმა ცივ ცეცხლად იფეთქა, მთელმა ქალაქმა თავისი ამაო დიდებულებით.

ზურგჩანთიდან გაცრეცილი ბლოკნოტი და კალამი ამოვიღე და ზმანებების ჩაწერა დავიწყე, მინდოდა, წარსულის ლანდები სიტყვებად მექცია.

მწერლობა საშუალებას გაძლევს, მოვლენები თავიდან განიცადო. ბავშვობა დაწვრილებით მომაგონდა იმ ქალაქში, რომელიც სოხუმისგან ყველაფრით განსხვავდებოდა. საამისოდ ნიუ იორკი იდეალური ადგილი აღმოჩნდა – გულგრილი, უზარმაზარი... ქალაქი, რომელიც იტევდა ყველა ენასა და ხალხს. ბაბილონი. ქალაქი, სადაც ჩემს ნებაზე ვცხოვრობ. პარკში, სკამზე ჩამომჯდარი, ზმანებებში ჩაფლული, წარსულის გახსენებას შევუდექი, რომ დაკარგული სოხუმი აღმედგინა და ნელ-ნელა, ნაწილ-ნაწილ, გამქრალი სამყაროს აგება დავიწყე.

სექტემბრის „სოხუმი-ფოთი-თბილისის“ საბედისწერო მგზავრობა 1993 წელს ჩემი მოთხრობის ჩონჩხად იქცა, რომელმაც მოგონებებითა და სიზმრებით შეისხა ხორცი...

ფორმის ძიებამ შვიდი წელი წაიღო, ამდენი წელი დასჭირდა მის ხორცშესხმას, შვიდი წელიწადი...

ფრაგმენტები ლადო ფოჩხუას წიგნიდან „ენიკი ბენიკი“

რომელსაც გაზაფხულზე გამოსცემს ინდიგო

* * *

1973 წელია. ერთი დილა. ყველაფერი მზით სავსეა... ჩემი საწოლის თავზე ჩარჩოში ჩასმული სურათი კიდია, რომელზეც ლურჯ-წითელში ჩაცმული ქალია დახატული. მუხლებზე ბავშვი უზის. მათ უკან კი ფანჯარა მოჩანს. ოთახის კუთხეში, მრგვალ მაგიდაზე, ბრინჯაოს დოქი დგას. ჩემი თვალები აქეთ-იქით იმზირებიან. ყურადღებით ვათვალიერებ იატაკზე გაშლილი ტანსაცმლის ნაკეცებს. ვაკვირდები მოყვითალო-მომწვანო ფილების პატარა მონაკვეთებს. ლამაზი ბუხარი. ცეცხლის სიმყუდროვე. მაგიდა, მაგიდაზე – დოქი. გეგონება, ყველაფერი ნახატის სივრციდან გადმოხტებაო. რატომ, არ ვიცი, მაგრამ მხატვარს ვერ დავეთანხმები.

ჩემს ოთახში ზაფხულის ხვატია. ოთახს თვალს ვავლებ. მაღალი ჭერი, ხის დარაბები და ცისფერი კედლები, ფანჯარაში პალმა იყურება. ოთახში დედა შემოდის და მავიწყდება მხატვრის უცნაური მანერა და ტილოს მშვიდი სინათლე.

„ჩვენთან ყველაფერი რა სხვანაირია, – ვფიქრობ ჩემთვის, – ხან დამაბრმავებელი მზის შუქია, ხან ხავერდოვანი წყვდიადი“.

„ვისაუზმოთ და მერე გავისეირნოთ, კარგი?“ – მეუბნება დედა.

თავი დავუქნიე. მზრუნველმა ხელებმა ამიტაცა, მეფერება, მაცმევს. დედას ნახატის შესახებ მინდა ვკითხო, მაგრამ, ვერ ვახერხებ.

* * *

სოხუმის დაცემის დღეს, როცა აფხაზების არტილერია ქალაქს მიწასთან ასწორებდა და მოიერიშე მოწინააღმდეგის გააფთრებული არმია ქშენით გვიახლოვდებოდა, ჩემს ოთახში ფანჯრის რაფაზე ვიჯექი და ასფალტზე მოთამაშე მზის სხივებს თვალს არ ვაცილებდი. შინაგანად მზად ვიყავი სიკვდილისთვის. მთელი დღე ვხატავდი. მშვიდობის გამზირი დაცარიელდა.

„ხალხი გარბის... ჩვენ რა ვქნათ? როგორ მოვიქცეთ?“ – მკითხა დედამ.

„ყველაფერი თავისთავად გადაწყდება...“

უეცრად ჩრდილიდან ორი ფიგურა დაიძრა.

„სხვა სამყაროდან მოსულნი...“

ჯინსებიანები, მხარზე გადაკიდებული ფოტოკამერებითა და თავზე ბანდანებით.

ფანჯარაში რომ დამინახა, ერთ-ერთმა ხელი დამიქნია და დამტვრეული რუსულით მკითხა:

„აქ რას აკეთებ?“

„აქ ვცხოვრობ...“, – ვუპასუხე და მეც ხელი დავუქნიე.

„შეიძლება ამოვიდეთ? ჟურნალისტები ვართ ამერიკიდან...“

„შიტზი, – გამეცნო ქერა, – ეს კი თომასია...“

შიტზი მაღალი იყო, თომასი – ჯმუხი და ჩასკვნილი. მკერდზე უშველებელი კამერა ეკიდა...

„ცირკის კლოუნებს ჰგვანან...“ – გამკრა თავში.

თუმცა ცირკი მთელი თავისი ჯამბაზებით, მოჯირითეებით, აკრობატებით, ჟონგლიორებით, მოჭიდავეებითა და, მწვრთნელებით, ორკესტრით, შაპიტოს ქონგურით – იმასთან შედარებით, რაც სოხუმში ხდებოდა – საღი აზრის გამონათებას ჰგავდა.

„ჩაი გვაქვს...“, – თქვა დედამ.

„კარგი... – უპასუხა შიტზმა.

„მაგრამ მეტი არაფერი...“

 „ეს ვისი ნახატებია?“ – იკითხა თომასმა.

„ჩემი...“ – ვუპასუხე.

ამერიკელებმა მთელ ბინაში გამოფენილი ნახატების დათვალიერება დაიწყეს.

„ამ ნატიურმორტს არ დათმობ?“

„რატომაც არა...“

შიტზმა ჯინსის ჯიბეების ქექვა დაიწყო.

„აი, ორმოცი დოლარი... ვყიდულობ...“

იმ დროს ასტრონომიული თანხა, რომელმაც ხელისგულები ამიწვა.

ნახატი ჩამოვხსენი და ახალ მეპატრონეს გავუწოდე. კმაყოფილმა შიტზმა ტემპერით შესრულებულ თავის ქალასა და ჭიქას კიდევ ერთხელ გახედა და ტილო ზურგჩანთაში ჩაიდო.

„უნდა წახვიდეთ... აფხაზები უკვე შემოვიდნენ...“ – თქვა თომასმა.

„ქართველებთან ერთად ჩვენც მივდივართ, თბილისში ვბრუნდებით...“, – დაუმატა შიტზმა.

* * *

1975. პლაჟი „დიოსკურია“. ცურვის გაკვეთილები მაქვს. მე მუქმწვანე პრიალა ქვებს ვათვალიერებ, რომლებიც ერთ წუთში წყალმა დაფარა. მზე თამაშობს მათ გლუვ ზედაპირზე და ხანდახან თვალს გჭრის. მშრალი ბრტყელი ქვები ყრუები და მკვდრებია, სველები კი – ცოცხლები. ქოლგის ქვეშ შეფარებული დედა წიგნს კითხულობს. მაშინ მეგონა, რომ ბავშვობა ისეთივე უსასრულოა, როგორც ეს ზღვა, ეს მზე, კვიპაროსები და ევკალიპტები. სამყაროთა შორის ყველაზე კარგი მე მიხუტებს გულში, ჩემს ტანს კი ტალღები ირგვლივ ნაზად ევლება და თბილ ქაფში ახვევს.

„აბა, მომავალო ჩემპიონებო! წყალბურთელებო, მოგწონთ ზღვა?“

ბავშვები თავზე წამომდგარ გარუჯულ ფიგურას შევყურებთ. მწვრთნელი მზის პირდაპირ დგას და სახე არ უჩანს.

„კოტ, გეყოფა ბავშვებთან ტრიალი, არ მოდიხარ?“ – ეძახიან მეგობრები პლაჟის შესასვლელიდან.

გიგანტმა ხელი ასწია და ხმამაღლა გამოაცხადა: „ყურადღება, ვარჯიში დამთავრებულია. ზეგ გელოდებით. დღეს მორჩა... ყოჩაღ, კარგები ხართ…“

* * *

ქალაქის გარეთ, მისადგომამდე ფეხით გავედი. სოხუმიდან ჩემს მეგობარ ჟვანსკისთან ერთად წამოვედი. გზაზე უცნობმა მოხუცმა დამინახა, რომ სოხუმს გავყურებდი და მკაცრად მითხრა: „წინ იყურე, გზა წინ არის, – მერე დაუმატა, – „ლიტერატურული გაზეთის“ პლაჟზე უნდა მივიდეთ. იქ დგას უკრაინული გემი. ცოცხლები გავალთ“.

„ეგ სად არის?“, – ვკითხე.

„გულრიფშში“, – მითხრა მოხუცმა და ხალხს შეერია.

ორსართულიან სახლებსა და ციტრუსების ბაღებს ჩავუარეთ.

„ამ ყველაფერს გაანადგურებენ“, – ჩავილაპარაკე.

„ლიტერატურული გაზეთის“ პლაჟისკენ მიმავალი ხეივნის ჩრდილში სკოლის დირექტორის ბავშვობიდან ნაცნობი სილუეტი დავინახე.

„შეხედე, კიმი!“ – თქვა ჟვანსკიმ.

„სკოლასთანაც ასე არ გვხვდებოდა“.

კიმ დოროფეევიჩმა რომ დაგვინახა, გაგვიღიმა.

„თქვენ რჩებით?“

„ვრჩები... რას მიზამენ? მთელი ქალაქი ჩემი გაზრდილია. ყველა მიცნობს...“

პლაჟი სავსე იყო ხალხით, ძაღლებით, ბარგით, ბაულებით. ბავშვები ტიროდნენ. იქ იყვნენ ყავარჯნებიანი მოხუცები, ვინ – აღარ. ყველანაირი ემოცია. ხალხს სასეირნო კატერი უყრიდა თავს და რეიდზე მდგარ უზარმაზარ სამხედრო გემთან მიჰყავდა. კატერში ადგილის დაკავებაზე ხელჩართული ბრძოლა ჰქონდათ გამართული. ჟვანსკი რუხ ქვაზე ჩამოჯდა.

„არ არსებობს, მაგაზე რას ახვალ... შეხედე, რა ხდება...“, – და თავით კატერზე მიმანიშნა.

„ხო...“ – ვუპასუხე და გავჩუმდი.

უეცრად დავინახე, რომ ხალხის ნაკადს მიარღვევდა ხელი, რომელსაც სურათი ეჭირა. ნახატი საპირველმაისო ტრანსპარანტივით ლივლივებდა ცაში.

„ნეტავ, ვისი ნამუშევარია? რა გააქვთ? გუდიაშვილი? რეპინი თუ კონჩალოვსკის ეტიუდი?“

მივუახლოვდი, რომ ტილო დამენახა და იმწამსვე მივხვდი, რომ ჩემი სურათი იყო, სურათის ქვემოთ კი – შიტზი და თომასი.

„ეი!“ – დავუყვირე.

კამერაჩამოკიდებულმა თომასმა ინგლისურად მკითხა:

„რას შვრები, ახალგაზრდა? რა კარგი დღეა, არა?“

„აბა, ნამდვილად! გადასარევი!“

„ამ შესანიშნავი გემით აპირებ კრუიზში წასვლას?“ – განაგრძო ხუმრობა შიტზმა.

ხალხი გაიწ-გამოიწია, უცხოელი ვეგონე.

„ნამდვილად, მაგარი იქნება“, – ვუპასუხე, გულში კი მადლობას ვუხდიდი დედას, რომელსაც არაფერი დაუნანებია, რომ ბავშვობაში ინგლისური მესწავლა.

ამ ხუმრობა-ხუმრობაში ვერც კი შევამჩნიე, კიბესთან როგორ აღმოვჩნდი. კატერზე ავედი, ჟვანსკიც ამომყვა. კატერი ნელა, ზანტად მოშორდა ნაპირს. ძაღლები ყეფითა და ღავღავით შევიდნენ წყალში, გაეკიდნენ პატრონებს, ისინი ქვითინებდნენ.

„დატოვეს ძაღლები... აბა, რა ექნათ?“ – თქვა ჟვანსკიმ.

კატერიდან გრძელი კიბით გემზე გადავედით.

„თითქოს ისრაელის წინ ზღვა ორად გაიყო...“ – მინდოდა მეხუმრა კიჩოზე დამხობილს, მაგრამ, სანამ ინგლისურ სიტყვებს ვარჩევდი, ჩემი ამერიკელი თანამგზავრები ვეღარ დავლანდე.

* * *

საძინებელში დარაბების ღრიჭოებიდან ქუჩის განათების შუქი იღვრება. ჩემამდე სიცილი, ნაწყვეტ-ნაწყვეტი საუბარი, ჭრიჭინობელას ჭრიჭინი აღწევს, გამვლელი მანქანების ხმაური. ღამის თერთმეტის ნახევარია, გაგანია ზაფხულის ხვატი. ერთი საათის წინ ჩემი საწოლის თავზე დედამ მორიელი – ცისფერ კედელზე შავი ბრჭყვიალა ბროში – იპოვა, მე კორიდორში გამიყვანა და დაუპატიჟებელი სტუმარი – მინასა და კედელს შორის აკურატულად ჩაცურებული ქაღალდის ფურცლით მოაცალა ბათქაშს – სამზარეულოდან მოტანილ ქილაში მიაბრძანა, ქილას თავი დაახურა. ფსკერზე აღმოჩენილი მორიელი გაყუჩდა, დედამ კი მზესუმზირას ზეთი დაასხა და მჭიდროდ თავდახურული აივანზე გაიტანა.

მერეც ვერ მოვისვენე, მთელი ამ ფაციფუცის დამთავრების შემდეგ მორიელზე ვფიქრობდი, მსუქან, საშიშ მორიელზე. ამ დროს საძინებელში ბაბუა შემოვიდა. ბინდბუნდში მისი სახის ნაკვთები წაწვეტებული ჩანდა. სკამზე ჩამოჯდა. ფანჯრიდან შემომავალი სინათლისკენ ზურგით რომ აღმოჩნდა, სილუეტად გადაიქცა.

„გინდა ზღაპარი გიამბო?“

„კი...“

თვალს არ ვაშორებდი ჩრდილს, ბაბუას სილუეტს, რომელიც კედელზე ეფინა. საშინელი ამბების მოყოლის დიდოსტატი ბაბუა. ბნელი საძინებელი, ახალთახალი თეთრეული, რომელსაც მზის სუნი ასდის, კედლებზე გაწოლილი ჩრდილები, თეთრციფერბლატიანი მრგვალი საათი ჩემი საწოლის თავზე, უცნობი შიში, სახეზე ღიმილი და მკვეთრად წარმოთქმული სიტყვები – ეს ყველაფერი ერთად მე და ბაბუას ძალიან მოგვწონდა.

„იყო და არა იყო რა, იყო ერთი კაცი, კაცი სახელად ოლე-ლუკოიე, – იწყებდა ბაბუა, – იგი მიდიოდა ხოლმე იმ ბავშვებთან, რომლებსაც დაძინება არ უყვარდათ, კიბეზე აიპარებოდა, რომ ჩუმად შესულიყო ბავშვების საძინებელში და მათთვის თვალებში რძე შეესხა. უბრალო რძე კი არა, ტკბილი, ძილის მომგვრელი. ბავშვებს თვალები უმძიმდებოდათ, ქუთუთოები ებლიტებოდათ...“.

„უცნაურია ეს ოლე-ლუკოიე...“

„დიახ, უცნაურია. ის ბავშვებს საფეთქლებზე უბერავდა, რომ მალე ჩასძინებოდათ...“

„მერე?“

„მერე საწოლზე ჩამოჯდებდა, კარგი ბავშვების თავზე ქოლგას გაშლიდა, რომ მათ მთელი ღამე ჯადოსნური ზღაპრები დასიზმრებოდათ“.

„რომელი ზღაპრები?“

ქუთუთოები დამიმძიმდა. ქუჩა მიყუჩდა. ვხედავ მხოლოდ ბაბუას ჩრდილს, რომელიც ირწევა, მე ისევ ჩამესმის მისი ხმა. მაგრამ ნელ-ნელა იკარგება უშველებელ, გრძელ სივრცეში, ცხელი, მოცახცახე ჰაერიდან, რომელიც ჯერ ოთახს, ბაბუას, ღამის ქალაქს ფანჯრების იქით და მერე მეც მყლაპავს. სამყარო ქრება. უკუნი ისადგურებს, სრული უკუნი...

„რა მელის თბილისში?..“

ვფიქრობდი, რომ სულისა და სხეულის ეს გამოცდა ბოლოს და ბოლოს უნდა დასრულებულიყო.

„თბილისში ხომ არ არის ომი. ყველაფერი კარგად იქნება, – თავს ვიმშვიდებდი, – ყუმბარებსა და ქუჩებში მოთარეშე ავტომატიანებზე საშინელება ხომ არ იქნება?“

ომს, რომელიც ბუნებასთან დაპირისპირებული მოვლენაა, თავისი მექანიკური რიტმები და განაწესი აქვს. ჯერ ტანკები და შეიარაღებული კამუფლაჟიანი გადამთიელები გამოჩნდნენ. მერე ელექტროენერგია და გაზი შეგვიწყვიტეს. მერე მაღაზიები გამოცარიელდა. დააწესეს უკანონობა და საკუთარი სასამართლო. აფხაზებმა „გრადები“, ავტომატები და ზარბაზნები ქალაქს დაუშინეს. ნელ-ნელა ჩვეულებრივი გახდა ნანგრევებში ცხოვრება, სადაც სიცოცხლე აღარაფერი ღირდა.

* * *

სოხუმი ნისლში გაუჩინარდა. ირგვლივ შემაძრწუნებული ლურჯია. ნაპირი არ ჩანს.

„როგორ მოხდა? კი, მაგრამ როდის დაიწყო ეს ყველაფერი?“

აფხაზეთის დამოუკიდებლობის მიღების აღსანიშნავ სალუტს სასტუმრო „რიცასთან“ სკამზე ჩამომჯდარი ვუყურებდი. ჩემ გვერდით ლეონ აჯინჯალი აღფრთოვანებული შეჰყურებდა საღამოს ცას. სწორედ იქ, იმ სკამზე, პირველად გავიაზრე, რომ ლეონი აფხაზია.

„დამოუკიდებლობის საკითხი ქართველების გარეშე როგორ გადაჭერით?“, – ვკითხე.

„არ ვიცი...“

„ეს დასასრულის დასაწყისია...“

„ვისთვის დასასრულია, ვისთვის დასაწყისი“, – მიპასუხა ლეონმა.

სამყარო გაიპო. საუბარი და კამათი დუმილმა შეცვალა.

* * *

მეხსიერება ცხრილავს, ნაკუწებად აქცევს გამოვლილს, პატარ-პატარა ნაფლეთებად.

რა დარჩება ჩვენში? გემბანს ვეხები.

„ეს უნდა დაიმახსოვრო“, – ვჩურჩულებ.

მინდა ეს წამი დავიჭირო.

ფიასკო.

კატასტროფა.

მინდა სიმწრით სავსე ფიალა ბოლომდე შევსვა.

„მე კიდევ კრასნოდარიდან დაზგები შემოვიტანე... ეჰ, როგორ მიდიოდა საქმე...“

„რა დაზგები?

„ტრიკოტაჟი... რუსეთს ვაწვდიდით...“

„ეჰ... მე კი ბაღმარანში ბაღი გავაშენე... აგარაკზე სახურავი გამოვცვალე...“

საუბარი ნაწყვეტ-ნაწყვეტ ისმის. ქარი ზღვაზე ფანტავს ფრაზებს. სიტყვები ჩიტებივით დალივლივებენ წყლის თავზე.

„მწერები (ბაღლინჯო)... БАГ? მარანი... ტრიკოტაჟი... ბაღი...“

„დაიმახსოვრე“, – ვჩურჩულებ.

* * *

1976 წელს მამამ ოროთახიანი ბინა მიიღო. და ჩვენს ოჯახშიც ქალაქის ცენტრიდან ახალ რაიონში, წინ და უკან გადარბენა დაიწყო. სუფთა ბინა, ჩვეულებრივზე ჩვეულებრივი ავეჯით, თითქმის ცარიელი, უცხოვრებელი, ცხრასართულიანი სახლის მეორე სართულზე მდებარეობდა.

ახალ სახლში ტაქსით ან პირველი ნომერი ტროლეიბუსით დავდიოდით. დედას ტაქსი ერჩივნა, მე – ტროლეიბუსები, მკრთალი ლიმონისფერი (წითელსახურავიანი „ვოლგა“ – ეს წითელი სახურავი მხოლოდ სოხუმის თავისებურება იყო) ტაქსები დედას ყოველთვის უჩერებდნენ, მაშინაც კი, როცა მგზავრი ეჯდათ. მიგვაქროლებდა ტაქსი, რომლის ფანჯრებიდან ქალაქი უსაშველოდ მოსაწყენი ჩანდა, ის ჰგავდა ნაცრისფერ სურათს, რომლის მინას ხშირად ეცემოდა წვიმის წვეთები. სულ სხვა იყო ტროლეიბუსით მგზავრობა. მე ფანჯარასთან მოვიკალათებდი ხოლმე, გვერდით ჯდებოდა დედა, რომელიც ნაცნობებს მისალმების შემდეგ ზოგჯერ ჩემი ჯანმრთელობის, მადის, ჩვენი სკოლის ან ქალაქის ახალ ამბებს უზიარებდა. მე კი, შუბლით ცივ მინას მიკრული, ფანჯრიდან ხარბად ვაკვირდებოდი პეიზაჟებს. „ევკალიპტი, პალმა, კვიპაროსი, მაგნოლია...“, – ვჩურჩულებდი და ვიმეორებდი ხეების სახელებს, რომლებსაც აუჩქარებლად, ნელა ჩავუვლიდით ხოლმე. და ასე ბოლომდე, ახალ რაიონამდე – „მაგნოლია, კვიპაროსი, პალმა, ევკალიპტი...“

მე მიყვარდა იქ სიარული, თეთრად შეღებილ ლოჯიაში სპეციალურად ჩემთვის ნაყიდი მოლბერტი იდგა, ხის თაროებზე კი საღებავების ყუთები და ფრანგული აკვარელის ქაღალდით სავსე საქაღალდეები ეწყო.

ტროლეიბუსით ნახევარსაათიან ჯაყჯაყს იმ სამყაროში გადავყავდი, რომელშიც ყველაფერი სხვანაირი იყო. ახალი ბინის ფანჯრებს დარაბები არ ჰქონდა, არც ოთახები იყო სავსე დიდი და ძველებური ავეჯით და არც მოოქრულყდიანი წიგნებით გაჭედილი თაროები იყო ჩამწკრივებული იატაკიდან ჭერამდე და კედლიდან კედლამდე. ახალი ბინის სასურსათო მაღაზიების გამყიდველებმა არ იცოდნენ დედას და მამას სახელები. მანამდე, ქალაქის ცენტრში ცხოვრებისას, არც თავგადაპარსული ბიჭი მყავდა ნანახი, „ახალ“, პროლეტარულ რაიონში, ყოველი მეორე გადახოტრილი იყო.

„ტილები...“ – ჩაილაპარაკა ერთხელ დედამ.

მაგრამ მთავარი, რითაც ახალი უბანი ძველისგან განსხვავდებოდა, ეს იყო ენა – მეზობლები, რომლებიც ეზოში უფილტრო სიგარეტს ეწეოდნენ, ერთმანეთს ჩემთვის გაუგებარ ენაზე მიმართავდნენ. ღრუბელივით ვიწოვდი უცნაურ სიტყვებს. ძველი სახლის არც ბინებში, არც ეზოში მსგავსი არაფერი ისმოდა, იქ სოხუმის შეძლებული ოჯახის შვილები კერძო რეპეტიტორებთან უცხო ენებს სწავლობდნენ და მომუწული პირიდან მსგავსი შიშინით არასოდეს წარმოთქვამდნენ სიტყვებს; პაპიროსის ბოლი, გამოცრილი სიტყვები და გადმოფურთხება ერთდროულად.

სადარბაზოებსა და შესასვლელთან შეძენილი ლექსიკური მარაგი უქმად ხომ არ უნდა შემენახა. მაგრამ მე სულ ვმკითხაობდი და ვცდილობდი გამეგო, რას ნიშნავდა ეს მოკლე, მწარე-მწარე ფრაზები, რომლებიც გაისმოდა.

Чувиха? ვინ არის?

Пиздато? რა არის?

შენ დედას...? ეს როგორ?..

ერთხელაც ვარსკვლავებით განათებული ღამით დედასთან ერთად ახალი სახლიდან ძველში ვბრუნდებოდით. ჩაბნელებულ გაჩერებაზე ვუცდიდით ტროლეიბუსს. გაჩერებაზე რამდენიმე კაცი უცდიდა ცენტრში მიმავალ ტრანსპორტს – ხეზე ზურგით მიყუდებული მამაკაცი ეწეოდა, ორი ქალი დაბალი ხმით საუბრობდა, დანარჩენები უსაქმურობისგან ერთ ადგილს ტკეპნიდნენ. იდილიური სურათი იყო. მე კი ახალი ფრაზები მაწვალებდა. ისე მინდოდა მათი მნიშვნელობა გამეგო, მინდოდა, ხმამაღლა მეთქვა. უეცრად, ჩემდა გასაკვირად, როგორც სკოლაში, გაკვეთილზე, გარკვევით წამოვიძახე:

„დედა, რას ნიშნავს ЕБАЦЦА?“

ჩემი ხმა სივრცეს შერჩა და იქ მყოფთ ყველას მისწვდა. კაცს ყელში გადაცდენილი ბოლისგან ხველა აუვარდა, დედა წამით გაინაბა. ეს წამი საუკუნოდ გაგრძელდა, მაგრამ დუმილი მოულოდნელად ატეხილმა სიცილმა დაარღვია. მწეველმა სიგარეტი გადააგდო და წელში მოხრილი ხარხარებდა, ქალებმაც მხარი აუბეს. დედასაც გაეცინა და აქეთ-იქით მიმოიხედა, მეც სიცილი დავიწყე. ვფიქრობდი, ყველაფერი (სამყარო) რა კარგია-მეთქი. მაგრამ უცებ დედას სახიდან ღიმილი გაუქრა.

„ამ თემაზე მამა დაგელაპარაკება“.

სიცილი შეწყდა. ერთმა ქალმა თავზე ხელი გადამისვა და ჩანთიდან შოკოლადი ამოიღო.

„რა კარგი ბიჭი გყავთ, რა კარგი ბიჭია“, – რატომღაც უთხრა დედას.

* * *

„ანტიკური ხანიდან არაფერი შეცვლილა. აი, ეუქსეინოს პონტოა ჩემ თვალწინ გადაშლილი“. შავი ზღვა ასეთი საბედისწერო ოდესმე ყოფილა? არ ვიცი, სად მთავრდებოდა იმ ღამეში წყალი. შორეთს გავყურებდი. ირგვლივ ყველას ეძინა. გატანჯულ ადამიანებს. უხერხულად იწვნენ. მხოლოდ გემი განაგრძობდა გზას შეუპოვრად, თავის ტრაგიკულ გზას მიჰყვებოდა.. ოვიდიუსი წერს: „შიში, ჩემს სულში ჩაბუდებული, უფრო დიდია, ვიდრე იმედი“. „Ибо надежда в душе страха слабей у меня …“

როგორ მაინტერესებდა ისტორია. წიგნები. კლასიკოსებისადმი ნდობით აღვსილმა სიყვარულმა ერთბაშად ხორცი შეისხა.

„ლტოლვილობაში. უუფლებო. არ ვარ პირველი, არც ვიქნები უკანასკნელი“.

წყვდიადს გავყურებდი და იმაზე ვფიქრობდი, როგორ სერავდნენ ამ ზღვას დაუდგრომელი ბერძნები და მკაცრი რომაელები, ფანატიკოსი ოსმალები. აი, კოლხეთი. თვალებით ნაპირს ვეძებდი, მაგრამ რას დაინახავდა კაცი, ვარსკვლავებიანი ცის გარდა? არაფერი ჩანდა. ვცდილობდი, წარმოსახვით გამეცოცხლებინა კოლხები, საშიშნი და გამოუცნობნი, რომლებიც ძველი ბერძნების წარმოდგენით, ქვეყნიერების კიდეში ცხოვრობდნენ. ვფიქრობდი, ნუთუ შეიძლება აღადგინო სამყარო, რომელიც იაზონმა იხილა, როცა კოლხეთის ნაპირს მოადგა? ისევ სიბნელეს შევყურებდი და დაჟინებით ვცდილობდი წარმომედგინა, რასაც ვფიქრობდი. ამ დროს უეცრად, როგორც მირაჟში, დასალიერში რომ თრთის, გაჩნდა ოქროსფერი, წითელი და ცის ლურჯი ფერი. ნაღმი გასკდა.