ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

ცარიელი ბრძოლის ველი | ლიკა ჯალაღანია

ნათია ხარატიშვილი, ორგანიზაცია „იდენტობის“ რეგიონული ოფისის ხელმძღვანელი 2015-2018 წლებში, აქტივისტი

ლიკა ჯალაღანია: შენთვის რა არის მთავარი, როდესაც 17 მაისზე ვსაუბრობთ?

ნათია ხარატიშვილი: 17 მაისამდე ჯერ იყო უსამართლობის განცდა, რაც იმ დღეს არ დაწყებულა. თითქოს – გარეთ გასვლა, გამოჩენა, პროტესტი – ზუსტად გამოხატავდა იმას, რომ ეს ჩვენი ამბავი ჩვეულებრივია. რატომ უნდა ყოფილიყო საზოგადოების ის ნაწილი, რომელსაც მე მივეკუთვნები, ასე გასაიდუმლოებული, დამალული, შეურაცხყოფილი?! აი, ეს იყო ამ ყველაფრის უკან. იყო ცოტა აჟიტირებაც, რაც ბუნებრივია, როცა ადამიანი საკუთარ იდენტობას ასე, საჯაროდ აფიქსირებს. თუმცა, ასე ვიწროდაც არ ვუყურებდით ამას. არასდროს ცალკე არ არსებობდა ეს დღე – არ თიშავდა სხვებს და არ ახმოვანებდა მხოლოდ ერთი ჯგუფის ჩაგვრას.

მე იმ ადამიანებს შორის ვიყავი, ვინც ყველაზე გვიან დატოვა იქაურობა.

არც ავტობუსით გავსულვარ, არც ტაქსით. ორი ხდებოდა, როცა დავრწმუნდი, რომ ყველა, ვინც მე დავიბარე, სახლში დაბრუნდნენ. აი, მერე წავედი. უშიშროების თანამშრომელი ნახევარი საათი მარწმუნებდა, სახლში წავსულიყავი, მაგრამ არ ვემორჩილებოდი. მერე სამგორის მეტრომდე ორი თუ სამი ადამიანი ამედევნა. ბიჭები იყვნენ. ერთ-ერთი აგრესიით გამორჩეული აქტივისტი იყო, მაშინ აქტივისტებისთვის კარგად ცნობილი თავდამსხმელი. მემუქრებოდნენ. ფიზიკურად არ/ვერ შემხებიან, მოვასწარი ტაქსიში ჩაჯდომა. ტაქსიში მჯდომს ნაწყვეტ-ნაწყვეტ მესმოდა მუქარის სიტყვები მანქანის უკანა მხრიდან. მგონი უნდოდა ეთქვა, რომ ჩვენი დღეები დათვლილი იყო – ასე მომესმა.

ორგანიზაცია „იდენტობა“ მე ასეც წარმომედგინა – ერთდროულად ყოვლისმომცველი და თან ცარიელი, სუფთა, ჩვეულებრივი და თან არაჩვეულებრივი – ძალიან ადამიანური. თვითონ სიტყვა „იდენტობაში“ თითქოს ის ჩანს, რომ თავის სურვილისამებრ გამოვლენას საზღვრები არ აქვს და ყველასია. მე ამ კუთხიდან ვუყურებ ამ სიტყვას. ჩემთვის „იდენტობა“ მართლა თავისუფალი სივრცე იყო, სადაც ნამდვილ შენს თავს გამოხატავდი. ეს იყო იდეაც. და ამ იდეის მეც ჯიუტად მჯეროდა. რა თქმა უნდა, ყოველდღიური საქმიანობა წინააღმდეგობებით სავსეც იყო, რა თქმა უნდა, ყოველდღიური საქმიანობა წინააღმდეგობებით სავსეც იყო, იყო იდეალისტური მოლოდინებიც. ეს აზრი გულისხმობს ათმაგ ძალისხმევას მუშაობის პროცესში. ყოველთვის მჯეროდა იდეის, მჯეროდა, რომ ის ყველა ბარიერს თავისით გაანგრევდა. გარედან ყველაფერი გაცილებით ლამაზად ჩანდა – თითქოს ეს იყო ზუსტად ის, რაზეც ჩვენ ყველანი ვოცნებობდით. ამავდროულად, შიდა დაძაბულობები კარგ ენერგიებს ფუჭად ფანტავდა.

ორგანიზაციაში ხშირად იცვლებოდნენ თანამშრომლები. ჩემი მოლოდინი, რომ კარგი სამუშაო გუნდი შეიკვრებოდა და კოორდინირებულად გაუძღვებოდა საქმიანობას, ნაკლებად მართლდებოდა. ყველასთვის მნიშვნელოვანი იყო ისეთი სივრცე შეგვექმნა, სადაც ადამიანს შეეძლო უბრალოდ ამოესუნთქა, ეპოვა სხვა მისი მსგავსი. აი, ეს იყო ჩემთვის „იდენტობა“. დღესაც ასე არის, ასე წარმომიდგენია ქვიარ ერთიანობა, რომელიც ადამიანურობაზე, თანასწორობაზე, ურთიერთპატივისცემაზე, კრიტიკის მიღებაზე, ღიაობასა და სიამაყეზე დგას. ეს გზა აუცილებლად უნდა მიდიოდეს დიალოგამდეც – მათთან, ვისაც აქამდე არ ესმოდა ჩვენი ხმა. ხმა, რომელიც დაცლილია ბრაზისგან, ვიცი, ეს ნაივური ხედვაა, მაგრამ დღესაც ასე წარმომიდგენია.

ლ.ჯ.: ფიქრობ, რომ ბევრი სხვა პროცესიც დაზიანდა იმით, რაც „იდენტობას“ დაემართა?

ნ.ხ.: მე „იდენტობიდან“ 2018 წლის ზაფხულში წავედი. არ იყო ეს ადვილი. ყოველთვის მერჩივნა, საქმით შევწინააღმდეგებოდი და არა სიტყვით. ყველანაირად ვცდილობდი, დაპირისპირებამდე არ მისულიყო საქმე. რაღაც რომ რიგზე ვერ იყო. ანუ კრიზისული კონტურები ორგანიზაციაში, 2016 გამოვლენილ კრიზისამდე დიდი ხნით ადრე დაიწყო. მე ასე ვხედავ.

ლ.ჯ.: ეს შენი შრომაც იყო, რაც ერთი ხელის მოსმით ჩამოიშალა. იმ დროის აქტივიზმი, ხშირად, ერთ ადამიანზე იყო ჩამოკიდებული, ასე არ არის? მინდა ვილაპარაკოთ ასეთ მართვაზე და „იდენტობის“ კრიზისზე, რომელმაც არ მოგვცა საშუალება, ბოლომდე გაგვეაზრებინა 17 მაისის დღის მნიშვნელობა.

ნ.ხ.: ეს იყო ორგანიზაცია, რომელსაც ურყევი, მოუქნელი მართვის სათავე ჰქონდა. და, როგორც ჩანს, სათავეში არსებული მიზნები, ორგანიზაციის მიზნებს ხშირად სცდებოდა. ალბათ, ამიტომაც რთული იყო პროცესების რადიკალურად შებრუნება ისე, რომ ორგანიზაცია თემთან მჭიდრო კავშირში ყოფილიყო, უფრო სწორად თუ ვიტყოდი, ხარისხიან კავშირში. ორგანიზაციის შიგნით არსებული ერთგვარი ქაოსი „იდენტობის“ პოლიტიკასა და თემის მხრიდან მოლოდინებს შორის დიდ ნაპრალს აჩენდა. 2013 წლის 17 მაისის შემდეგ გამოჩნდა კიდეც ეს დაშორება. ვხედავდი, რომ დღითი დღე შორდებოდა თემი „იდენტობის“ პოლიტიკას, მაგრამ ყოველი დღე მაინც იწყებოდა იმედით, რომ თემის გათიშვა არ მოხდებოდა. მე თვითონ ძალიან მეხმარებოდა ის, რომ ადამიანების ყოველდღიურ გამოწვევებთან მქონდა შეხება, და მივსებდა დანაკლისს. ჩემი ყურადღება ჩვენამდე მოსული ადამიანების პირად ისტორიებთან მჭიდროდ იყო კავშირში და ეს ამბები ხშირად და გამოკვეთილად თემისთვის აქტუალურ პრობლემებს: სიღარიბეს, ჯანმრთელობის და სხვადასხვა ყოველდღიური სოციალური საკითხების ნაწილს უფრო მეტად ეხებოდა, ვიდრე ცალსახად სექსუალობის. რადგან ეს ვთქვი დავამატებ, ამით იმის, თქმაც მინდა, რომ მიუხედავად იმისა რომ, როგორც ცნობილია, სექსუალობის ნაწილი უფრო დაფარულია ხოლმე, ან ნაკლები აქცენტები იკვეთება, ეს ფაქტორი ალბათ უფრო მეტად უნდა გავიგოთ სხვა, უფრო ზოგადი საჭიროებებისა და სიმწვავეების არსებობად რეალურ ყოფასა და ცხოვრებაში.

ამასთანავე და ამის პარალელურად, მიმაჩნია, რომ არცერთი ორგანიზაცია არ უნდა იქცეს ჰეგემონად, ეს დაუშვებელია. ეს ხელს უშლის პატარ-პატარა სათემო ორგანიზაციების, დამოუკიდებელი ჯგუფების თუ თავისუფალი ინდივიდების მრავალფეროვნებას.

ლ.ჯ.: 17 მაისების მერე, აქციის ორგანიზატორების მიმართ არსებობდა ძალიან მკაცრი კრიტიკა: რომ ორგანიზება იყო ხარვეზიანი, რომ რისკები იყო ბოლომდე გაუაზრებელი, ეთანხმები ამ კრიტიკას? ხომ არ გქონდა დანაშაულის განცდა ამ დღის შემდეგ?

ნ.ხ.: ასე ცალსახად ორგანიზაციაზე ვერ ჩამოვკიდებ მთელ პასუხისმგებლობას, თუმცა, ამავე დროს, ეს „იდენტობის“ დაჟინება იყო, თვითონ აიღო ინიციატივა თავის თავზე და ამიტომაც გამართლებული და ბუნებრივია ეს კრიტიკა. რისკებიც ყოველთვის არის, რაც უნდა კარგად შეთანხმებული იყოს პოლიციასთან. სრულიად დასაშვებია, რომ ვიღაცამ დათქმული გზიდან გადაუხვიოს, ორგანიზაციის კრიტიკა იმის გამო უპრიანია, რომ რეალურად სიკეთეზე ორიენტირებულ დიალოგს არ ან ვერ აწარმოებდა დაინტერესებულ მხარეებთან, ადამიანებთან თუ თემთან. ორგანიზაციებს შორის მტრული პოლიტიკის არსებობა იკვეთებოდა იმ პერიოდში.

აი, როცა ასეთი სიტუაციაა – არავის საქმის კურსში არ აყენებ, ჯიუტად მიჰყვები შენს გეგმას, კრიტიკას არ იღებ, არ ისმენ სხვის აზრს, მაშინ დიდი ალბათობაა იმისა, რომ მართლაც საბედისწერო შეცდომა დაუშვა.

ლ.ჯ.: როგორ ფიქრობ, 17 მაისებზე დაყრდნობით, „იდენტობის“ კრიზისის შემდეგ, იმ ზიანით, რაც თემს მიადგა, გამოიტანა თუ არა თავად თემმა გაკვეთილი?

ნ.ხ.: მე ძალიან გარიდებული ვარ ამ სივრცეს ახლა. შეიძლება ასე თავის დაცვასაც ვცდილობ, არ მინდა, ისევ მეტკინოს. ამიტომ, არ ვიცი.

ეს ყველას გვეხება და მე არავისკენ არ ვიშვერ თითს. არა მგონია, ეს გამოცდილება, ის, თუ რა გვეტკინა და რატომ, გადაგვეაზრებინოს. ისევ დაპირისპირებით გაგრძელდა ურთიერთობები. თითქოს ერთადერთი, რაც დარჩა – ნაომარი ბრძოლის ველია, მაგრამ ცარიელი, უშინაარსო. არავითარი გაკვეთილი – როგორ, რატომ. მგონია, რომ ისევ ბოღმა დაგვრჩა, რაც იქნებ საუბრებით, დიალოგით უნდა გარდაგვექმნა, რომ რევანშისკენ არ წავსულიყავით, შურისძიებაში არ გადაზრდილიყო. ამას უკვე პოზიტიური დინამიკა, უფრო სტაბილური პოლიტიკა მოჰყვებოდა. მაგრამ ჯერჯერობით ვერ ვხედავ ასეთ გაერთიანებებს და ასეთ ერთობებს. დარჩა ისევ ის ცოდნა, თითქოს ინერციით გავაგრძელეთ ძველი პოლიტიკა, რომ ჩვენ აუცილებლად გარეთ უნდა გამოვიდეთ და გარეთ უნდა ვიყვიროთ და ასე მივიღოთ რაღაც – თითქოს ამის გარდა სხვა ფორმებსა და პოლიტიკაზე არ გვიფიქრია. მე ეს განსხვავებული პოლიტიკა ქუთაისის მაგალითზე დავინახე, იქ გამოჩნდა, რამხელა ძალა აქვს დიალოგს, გაზიარებას, ცოდნის გაცემას – ყველასთან, თემთან, თუნდაც ინსტიტუციებთან თუ პოლიციასთან, სახელმწიფო უწყებებთან, როცა ეს რადიკალურად გჭირდება. ეს რთული პროცესია, მაგრამ როცა თანმიმდევრულად მიჰყვები, გამოტოვებულ ადგილს ავსებ და ცალკე არ აშენებ, მაგრამ ცდილობ კრიტიკული და ჯიუტიც დარჩე, მკვეთრად ამჩნევ, რამხელა შესაძლებლობებს და ხიდებს აგებ, თან ეს ხიდები ისეთიცაა, როგორიც შენ გინდა და არა როგორსაც გიკარნახებს ინსტიტუცია ან სიტუაცია. ახლაც, მე წვრილ კონტურებზე ვსაუბრობ, რომელიც საკუთარ თავში იდეალისტურ მიდგომას აუცილებლად და უწყვეტად გულისხმობს. ადამიანებთან საერთო ენას პოულობ – რაღაც ტიპის ინტეგრაციისკენ მიდიხარ, ან ამჩნევ სად რა ქმედება არ ღირს ინტეგრაციად. ეს მართლა შესაძლებელია, თუმცა არ ვიცი, რა ძალა გააკეთებს ამას.

მხოლოდ და მხოლოდ გარეთ გამოსვლებით რომ დიალოგი არ აეწყობა, მინიმუმ ეს გამოცდილებებითაც დავინახეთ. ეს არსაით მიმავალი, ძალიან რთული გზაა, რომელიც, ჩემი აზრით, არანაირ სიკეთეს არ მოუტანს თვითონ თემს, ზიზღის გარდა. ალბათ, ახლა იმის დროა, იმაზე ვიფიქროთ ბევრი, რატომ არ მიგვიყვანს ეს გზა საფუძვლიანი ცვლილებებისკენ,


ლ.ჯ.:
რას ხედავდი ქუთაისის სათემო ცენტრში, ანუ რა მნიშვნელობა ჰქონდა შენთვის ამ სივრცის შენარჩუნებას?

ნ.ხ.: ქუთაისი და ბათუმი ფაქტობრივად ერთდროულად, 2015 წლიდან გაჩნდა. პირადად მე რაც შემეხება და ამ არეალებში საქმიანობას, დიდი შრომა და ძალისხმევა დამჭირდა, რომ ამ მხარეებში ადგილი დამემკვიდრებინა, მერე შემენარჩუნებინა და ისევ დამემკვიდრებინა. სრულიად დამოუკიდებლად დავიწყეთ ორმა-სამმა ადამიანმა. შიშველი ხელებით შევუდექი საქმეს, მყიფე ნიადაგზე, იმის შიშით ვიყავი, რომ ბევრი ხელის შემშლელი და მოწინააღმდეგე მეყოლებოდა. ამასთან, სხვადასხვა რეგიონულ ქალაქებში, უმეტესწილად ჩემს ინტუიციას ჩამოყრდნობილი, ხშირად დავდიოდი სხვადასხვა საგანმანათლებლო პროექტის ფარგლებში, შეხვედრებს, ლექციებს ვატარებდით მცირე და დედაქალაქს მოშორებულ სივრცეებში. აქტიურად და მთელი ენთუზიაზმით ვაკვირდებოდი ამ მოგზაურობის შედეგებსა და მის დინამიკას, თითქოს, ის გასაქანი, რაც თბილისის ფილიალში უფრო შეზღუდული ჩანდა, რეგიონებმა მომეცა. ეს ზედმეტი ბორკილებისგან თავისუფალი ადგილი იყო, სადაც ზუსტად ისე შემეძლო მეკეთებინა საქმე, როგორც ჩემი ხშირად გააზრებული და ხანდახან გაუცნობიერებელი ინტუიციით ვხედავდი.

ყოველ შემთხვევაში ამ ადგილებში უფრო რეალურად მიგვაჩნდა თემისგან ნაკარნახები სურვილების დაორგანიზება ან/და მათთვის ჩვენი თვალით დანახული დანაკლისის შევსება. მართლაც ასე მგონია, ძალიან ბევრ რამეს გკარნახობს თემი და ჩვენ, ვისაც ამ საკითხებზე გული შეგვტკივა, ვალად გვაქვს, რაც შეიძლება მეტად და ახლოდან დავინახოთ პრობლემატიკა და მეტი პარალელების გაბმით წავიდეთ ცვლილებებისკენ.

ვიტყოდი, რომ პოპულარობისთვის ან დიდი ყურადღების მისაპყრობად, ჩვენი სამუშაო ჯგუფები გაცილებით მცირე აქტივობას ეწეოდნენ. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტორია მუშაობის პროცესში, რომ არ მოხდეს მხოლოდ თითზე ჩამოსათვლელი ადამიანების პოპულარიზაცია და ამით საერთო საკითხის დაზიანება. ზომიერი კომუნიკაცია გვქონდა მედიასთან, რომ ეს შინაარსი სიყვითლისკენ არ წასულიყო. ამ პოლიტიკამ ძალიან ბევრი რამე გვასწავლა. პროცესი შიგნით შეტრიალდა, თემზე კონცენტრირდა და საინტერესო კალაპოტში ჩადგა.

რეგიონულ სათემო ცენტრებში მნიშვნელოვან საჭიროებად ითვლება ისეთი საკითხების არდავიწყება, როგორიცაა ჩვენამდე მოსული ადამიანებისთვის ე.წ. არამეინსტრიმული ცოდნის მიწოდება. ვთვლიდით და ვთვლით, რომ სასიცოცხლოდ სჭირდება თემს ზოგადი და ალტერნატიული განათლება და ასეთი მიდგომით გაზრდა, საკუთარ თავში ძალების მოძიებისთვის ეს შეუცვლელი წამალია. ამისთვის შეუქცევადად დავინახეთ თემთან ძალიან ახლოს ყოფნა და მუდმივი დიალოგი და უკვე წარსული გამოცდილებების კრიტიკულად გადააზრების რეალობად ქცევაც.

ლ.ჯ.: გაგიჭირდა ამ სივრცის დატოვება, როცა საქართველოდან წახვედი?

ნ.ხ.: დღემდე ასე ვიქცევი, როცა რაღაც ძალიან მტკენს გულს, იმას ვეღარ ვეხები ხოლმე. იმდენად მტკივნეული იყო ჩემთვის ეს განშორება, ტკივილის გამოტანაც მიჭირდა. არ მინდოდა, ვინმესთვის ეს თავს მომეხვია. მგონი ამაზე, ახლა პირველად ვლაპარაკობ.

ლ.ჯ.: რა არის, შენი აზრით, დღეს ყველაზე მნიშვნელოვანი კურსი – რა ეთიკას და რა ღირებულებებს უნდა ეფუძნებოდეს როგორც ქვიარ აქტივიზმი, ასევე მისი ინსტიტუციური ფორმა და როგორ ხედავ განვითარებას?

ნ.ხ.: თემთან ახლოს ყოფნაა ამოსავალი წერტილი. და კიდევ ერთობები უნდა არსებობდეს, ბევრი და არა ერთადერთი.

ლ.ჯ.: და ალბათ ფოკუსის გაფართოებაც საჭიროა, არა?

ნ.ხ.: თავისთავად. სწორედ ამისთვის გვჭირდება მეტი ხალხი, ვინც მხოლოდ და მხოლოდ და მაინცდამაინც სექსუალობას არ ამოეფარება, არამედ მოიცავს და დაფარავს ყველაფერს, რაც თემის ინტეგრაციას და განვითარებას, პოლიტიკური ცნობიერების ჩამოყალიბებას დაეხმარება. ადამიანებს ბევრი ცუდი გამოცდილება უგროვდებათ ოჯახებში, გარემოში, საკუთარ თავში ჩაღრმავება რომ შევძლოთ, ეს გამოცდილება ემოციურადაც უნდა გადავხარშოთ. ვერც მარტო მშრალი ცოდნით გავიზრდებით. ასევე ვისურვებდი, ზედმეტი რომანტიზების და პირადი დაპირისპირების მიღმა დავიწყოთ საქმის კეთება. ვისურვებდი, რომ ბევრი დიალოგი გაჩნდეს და ის კარი, რომელიც ჯერ კიდევ მგონია, რომ დახურულია – გაიხსნას. კრიტიკის სივრცეც გაჩნდეს. ეს ბარიერები უნდა გადავლახოთ, რომ ვიპოვოთ ერთმანეთთან მისასვლელი გზა.

ლ.ჯ.: როგორ ფიქრობ, დღეს არსებობს ქვიარ მოძრაობა, რომელიც ამ ცოდნით შექმნიდა ალტერნატივას?

ნ.ხ.: მეჩვენება ხოლმე, თითქოს განგებ უშლიან ხელს და ყველაფერს აქტივობებამდე ავიწროებენ. ამას დონორებიც სთხოვენ და ხშირად ორგანიზაციებიც მხოლოდ ამ უშინაარსო აქტივობებით იფარგლებიან. მიზნები კი იკარგება. ამ დროს არის რაღაც ძალა ამ ორგანიზაციებში და შეიძლება ამ ხედვის და მიდგომის შეცვლა. მთავარია, ერთობებმა აიღონ პასუხისმგებლობა და ისე გააძლიერონ ადამიანები, რომ შემდეგ მათ ამ ერთობებისგან დამოუკიდებლად არსებობა შეძლონ. მთავარი რესურსი იმაში უნდა ჩაიდოს, რაც ინდივიდებს და ჯგუფებს დამოუკიდებლად მოქმედების შესაძლებლობას მისცემს. თემი კი არ მიიბა და მიიწებო, არამედ გაუშვა, იქამდე კი, ამ მომენტისთვის მოამზადო და საკუთარი ქმედებების და პროექტების გაკრიტიკების შანსიც არ ჩაუხშო.

 

ტრანსკრიპტი მოამზადა თამარ პაპავამ
ფოტო გარეკანზე: მარეიკე ვენცელის ნამუშევრის ფოტოდოკუმენტაცია 2013 წლის 17 მაისის დღეზე. პროექტი განხორციელდა WISG-თან კოლაბორაციით.

შენი დახმარებით კიდევ უფრო მეტი მაღალი ხარისხის მასალის შექმნას შევძლებთ გამოწერა