ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

ვის სჭირდება გმირები?

თომა: ვინ არიან დღეს გმირები და ანტიგმირები?

ნუკრი:  მგონი, რო ქარიზმატული გმირებიდან გადავედით მსხვერპლ გმირებზე. მეჩვენება, რომ ასე გავამრავალფეროვნეთ გმირის იდეა. არ ფიქრობ, რომ ზვიადის და სააკაშვილის ტიპაჟები ძაან ჰგავს ერთმანეთს? ორივე წმინდა გიორგის სიმბოლიკას იყენებს, ორივე მხსნელად გვევლინება. ამ ბოლო დროს, კიდე გაჩნდნენ ეკონომიკურად წარმატებული ტიპები, სამოქალაქო საზოგადოების აქტიური წევრები, სადაც გამოჩნდა, რომ მარტო ქარიზმა აღარაა საკმარისი, ცოტა ფხაც უნდა გამოიჩინო, გმირობა თუ გინდა. გმირი უნდა გაძვრეს-გამოძვრეს, თუნდაც მერკანტილური იყოს და ფინანსური წარმატებით გახდეს გმირი, მაგრამ წარმატებას უნდა მიაღწიოს. აღარც მასკულინობაა აუცილებელი კომპონენტი. ოღონდ ეგაა, რომ ასეთ გმირებს იმხელა დაფარვა აღარ აქვთ.

ჩემთვის ამ ბოლო ათი წლის სიმბოლო მაინც დემურ სტურუაა.

თომა: როცა 90-იანებში ნაციონალიზმი ყვაოდა, გმირებიც მთლიანად ეროვნული ელემენტებისგან შედგებოდნენ. გაკეთებული საქმე, წვლილი რაღაც დიდ სიკეთეში, ყველაფერი მეორეხარისხოვანი იყო. ახლა როგორაა? დღეს სამოქალაქო საზოგადოებამ შექმნა ახალი გმირები?

ნუკრი: მხოლოდ ნაწილობრივ. ერთადერთი „ბექა კრიმინალი არ არის“ იყო მაგხელა დაფარვის სამოქალაქო მოძრაობა. ბექას იმდროინდელი ფოტოები და ვიდეოები რომ ნახო, მიხვდები, რო ეგეთი კამპანიები მაინც ადამიანზეა მიბმული. თუმცა, „თეთრ ხმაურს“ გმირები ნაღდად არ ჰყოლია. ბექა იყო ერთ-ერთი, მაგრამ გმირი ვერ გახდა. დემურ სტურუა, სისტემის მსხვერპლი – სიმბოლო იყო. მთელი მოძრაობა ერთად იყო. ასეთ, გამოკვეთილ გმირის ფიგურებს სამოქალაქო საზოგადოებაში ვერც ვხედავ, ეს როლები მოძრაობებში დღეს უფრო დემოკრატიულად ნაწილდება. ქარიზმატული ლიდერის ძველი მოდელი დღეს დაკარგულია.

იგივეა ანტიგმირის შემთხვევაშიც. ნებისმიერი მარკეტოლოგი გეტყვის, კამპანიას რო აკეთებ, მნიშვნელოვანია, მტერს სახე მისცე, ზოგადი, რუსეთის დროშა კი არ გამოიყენო – პუტინი გამოდო სახით, როგორც მტრის ხატი. მაგრამ ნახე, უკვე ისეთ ტიპებსაც კი, როგორიც „პატრიოტთა ალიანსი“ ან თუნდაც „ქართული მარშია“, ქარიზმატული ლიდერები კი არ გამოჰყავთ – ბევრ ხალხს აჩვენებენ. გეუბნებიან: აი, ნახე, რამდენი ვართ! ხალხია ჩვენთან, მათი ხმა ვართ – რაც დემოკრატიის საფუძველია. აქეთკენ მივდივართ. ამიტომაც გყავს ამდენი გმირი. ერთ ინდივიდზე მიბმული პოლიტიკიდან მასობრივ პოლიტიკაზე გადავდივართ. საპრეზიდენტო სახელმწიფოდან საპარლამენტო რესპუბლიკის მოდელზე გადასვლაშიც კი ვხედავ ვერტიკალური იერარქიის რღვევის ტენდენციას – მთელი სისტემის ერთ ადამიანზე ჩამოკიდებას უკვე ავტორიტარული ქვეყნებიც ერიდებიან. ცუდი გამოცდილება დაგროვდა და – თითის ერთ კონკრეტულ ტიპზე დადება შეუძლებელი ხდება. თუმცა, ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ ხალხის დიდ მხარდაჭერაზე მოლაპარაკე პარტიები ავტომატურად ხალხის ინტერესს გამოხატავენ.

თომა: და რაში სჭირდება დღევანდელ საზოგადოებას გმირი? საერთოდ, ყველაფერი, რაც ინდივიდზეა ჩამოკიდებული და არა საქმესა და შედეგზე, არ არის ტოტალიტარისტული წარმონაქმნი.

ნუკრი: გეთანხმები. თან ყველა ეპოქას კონკრეტული სისტემის დასმული გმირები ჰყავს. რაც აწყობს სისტემას, გმირები საზოგადოებაში ყოველთვის იმ ქცევას ახალისებენ.

ეგ იყო სოციალისტური შრომის გმირის დანიშნულებაც. თავდაუზოგავ შრომას ახალისებდა. ომი იყო და ახალი დღის წესრიგი გაჩნდა: ომში მონაწილეობის წახალისება გახდა საჭირო. ომის ბევრი მონაწილე-გმირი ბოლოს თვალში აღარ მოუვიდათ და დახვრიტეს კიდეც, მაგრამ ხალხი ომში ბოლომდე მიდიოდა. ზოგადად რომ ვთქვათ, სამოქალაქო გმირი საბჭოთა კავშირში იყო მორჩილი მოქალაქე.

მე მაინც მგონია, რომ ლიბერალურმა დემოკრატიებმა ასე თუ ისე გააფართოვეს გმირის იდეა. თუ ადრე მმართველ აპარატს ჰქონდა ექსკლუზივი გმირის შექმნაზე, ახლა სხვაგანაც იქმნება გმირის ხატები. მაგრამ სადაც არ უნდა იყოს, ეს გმირი ყველგან არის შაბლონი. ქცევის, იდეის შაბლონი. და მიუხედავად იმისა, რო პიროვნებას ებმის, გმირი რეალურად, არის იდეა. გაცილებით უფრო ადვილია, ეს იდეა ერთ ადამიანში განახორციელო, ვიდრე აბსტრაქტულად ილაპარაკო საგმირო საქმეებზე. 

კიდევ ერთი – გმირობას აქვს ერთი პირობა: გმირი უნდა აღიარონ. ადრე გმირებად რაცხდნენ მხოლოდ დიდი სისტემები. ჩვენ არ ვიცნობთ ადგილობრივი, პატარა საზოგადოებების, სოფლების გმირებს. მათი ისტორიებიც წაშლილია.

ინტერნეტის ეპოქაში ადვილია ლოკალური გმირების პოვნა, მათი შექმნაც უფრო იოლია. ჩემი აზრით, ასეთი პატარა გმირების დანახვა, სინამდვილეში, სოციალური ისტორიის წერაა.

თომა: დღეს, ამ ნეოლიბერალურ სისტემაში, რა მოეთხოვება გმირს?

ნუკრი: გმირმა დღეს შეიძლება არც არაფერი ჩაიდინოს საგმირო და უბრალოდ, აღმოჩნდეს სწორ დროსა და სწორ ადგილას. 13 ივნისის დღეებში მთელი თაობა შეირაცხა გმირად. იმიტომ, რომ ეს ქცევა – სოლიდარობა გახდა როლური მოდელი. პანდემიის დროს, ჯანდაცვის სპეციალისტების ტრიადა შეირაცხა გმირებად. სინამდვილეში, ისინი არიან ადამიანები, ვინც უბრალოდ, თავიანთ საქმეს აკეთებენ. ვიღაც წერდა პანდემიის დროს, უცებ, მთელ ქალაქში კანალიზაცია რომ დასკდეს, სანტექნიკოსები გახდებიან გმირებიო. დღეს გმირის მთავარი პირობაა – სწორ დროს, სწორ ადგილას ყოფნა.

თომა: რამდენი ხნით შეიძლება დღეს გმირად დარჩე?

ნუკრი: სამუდამოდ გმირად დარჩენა უკვე შეუძლებელია. ყოველწამიერად მილიონობით მედიაპროდუქტი იქმნება. დღევანდელ გმირს, ხვალ დაივიწყებენ, ან ზეგ ანტიგმირად შერაცხენ. ეს ყველაფერი ბევრად უფრო სწრაფად ხდება, ვიდრე ადრე. ამიტომ ძალიან კარგი კომუნიკაციის სტრატეგი უნდა იყო, აქტუალობა რომ რაღაც დოზით მაინც, დიდი ხნით შეინარჩუნო.

ერთადერთი ასეთი გმირია საქართველოში – მართლმადიდებელი ეკლესიის პატრიარქი. ილია მეორემ ყველა გმირი მოინელა და თუკი ვინმეს შეიძლება ვკითხოთ რჩევა, როგორ გავხდეთ და დავრჩეთ გმირად ათწლეულები – ესაა ილია მეორე.

თომა: როგორც ამბობ, გმირს მოეთხოვება წარმატებული იყოს, მაგრამ საზოგადოებრივი სიკეთე მოიტანოს – ესეც ევალება? როგორ ხდება ინდივიდუალისტური, წარმატებული სელფ-მეიდ ტიპი, თან სხვებზე მზრუნველი გმირი?

ნუკრი: სხვაზე ზრუნვის იდეა სულაც არ გამხდარა გმირობის აუცილებელი ელემენტი. დღეს უფრო მსხვერპლი-გმირებისკენ მივდივართ. მე მგონი, ეს ტოტალური აპათიის და ზოგადი მარცხის სიმბოლოცაა. ძალიან ბევრი ქვეყანაში, დამარცხებულად გრძნობს თავს ამ სისტემის წინაშე. ეს განწყობები ამ მსხვერპლებში რეალიზდება. ამიტომ, მგონია, რაღაც ძალიან მალე უნდა შეიცვალოს, თუ გვინდა, რო გადავრჩეთ და გვინდა, მართლა ფატალისტური არ იყოს ჩვენი გმირობა, მაინცდამაინც ადამიანების სიცოცხლეზე არ გადიოდეს.

თომა: არავინ იცის, რამდენ ხანს გაგრძელდება ეს სისტემასთან დამარცხებული ადამიანების გმირებად შერაცხვის ეპოქა. იმედია, 70 წელზე ნაკლები.

ნუკრი: იმედია. ის ორსული ქალი მახსენდება სულ, ტანკს რომ დაუწვა წინ. აი, ჰესის მშენებლობის წინააღმდეგ იბრძოდა ადგილობრივი თემი და ამან და კიდევ რამდენიმე ქალმა ტანკი არ შეუშვა. გახსოვს მისი სახელი? არავინ ვიცით, ვინ იყო ის ქალი. და არის ის გმირად შერაცხული? რატომ?

ტექსტი: თომა სუხაშვილი და ნუკრი ტაბიძე
ფოტო: მანო სვანიძე