ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

აირწინაღი | მანანა, 52 წლის, წითელუბანი

1987 წელს, წითელუბანში რო გამოვთხოვდი, ეს სულ ოსური სოფელი იყო, რძლები თუ ვიყავით ქართველები. მერე 89 წელს, ჯერ აჭარაში ჩამოწვა მეწყერი, ცოტა ხანში ხეითში და იქიდან ჩამოასახლეს ოჯახები. ქართველებსა და ოსებს შორის მაშინ ჯერ არაფერი არ იყო მომხდარი.

1989 წელს, ცხინვალთან ხალხი რო ჩაიყვანა გამსახურდიამ, იმის მერე დაიწყეს არაფორმალებმა შემოსვლა ჩვენთან. არაფორმალებს ვეძახდით მაგათ, ავტომატებით დადიოდნენ. გამოივლიდნენ ბევრნი, მანქანებით, იგინებოდნენ და გვიყვიროდნენ – ოსებო, მოშორდით აქედანო. ერთი რაჭველი კაცი იყო, იურა, მერე დაიღუპა, მაგის სახელი მახსოვს. თავიდან ვინც გამოსული ბიჭები იყვნენ აქ, ოსები, იმათთან იჭერდნენ საქმეს, ეცნობოდნენ სოფელს – ვინ მდიდარი იყო, ვინ ღარიბი. მდიდარ ოჯახებს ძალიან ავიწროვებდნენ. მეზობელი გვყავდა ერთი, აქ მაცივრების უფროსი იყო, წაიყვანეს და ორი დღე და ღამე ფეხებით ჰყავდათ დაკიდული, სანამ ყველაფერი არ წაართვეს.

შენ კიდე ოსი ხარ და ხმას ვერ იღებდი. აბა, გასულიყავი სადმე და ოსურად სიტყვა გეთქვა, განსაკუთრებით, გორში. ძალიან შეგვეშინდა მე და ჩემ მეუღლეს და საჩხერეში წავედით, მე იქიდან ვარ. გორში რო გავთხოვდი, ჩემებს არ ესიამოვნათ, შორს რომ წამოვედი იმიტომ, თორემ მე რო სტუდენტი ვიყავი, მაშინ ოს-ქართველობას ვინ აქცევდა ყურადღებას?! ჩემმა მეუღლემ თვითონ არც იცოდა წესიერად ოსური, მერე და მერე ისწავლა.

ეს არეულობა რო დაიწყო, ოსებმა სოფლის შესასვლელში, სადაც ახლა ქართული პოსტია, დიდი ჭადარი მოჭრეს. ღამით, ბანდიტები მანქანით რო არ შემოსულიყვნენ, გადებდნენ ამ ჭადარს და გზას ხერგავდნენ, დილას ისევ აიღებდნენ. მანდვე ცხოვრობდნენ აჭარლების ოჯახები, უკვე კარგი მეზობლობა გვქონდა, მარა ოსებს იმ ხის გადაწევა-გადმოწევაში ერთხელაც არ მიხმარებიან.

მახსოვს, სოფლის დიდ წყაროსთან რომ ჩამოდგნენ არაფორმალები, გასაძარცვად მიდიოდნენ ერთ ოსურ ოჯახში. ჩავიდნენ ჩვენი კაცები სალაპარაკოდ, დაიწყეს ყვირილი და უბედურება, ერთად რო ვიქნებით, იქნებ შევაშინოთო, აბა, იარაღი ჩვენ არ გვქონდა და არაფერი. რო მიუშვეს ავტომატების ჯერი, გამოაქციეს ყველა, ერთმა ვერ გამოასწრო მარტო, კოჭლი იყო. იქვე მოკვდა. მაგ დღეებში დაიკარგა ჩვენი მეზობელიც. ქუჩაში ნაცნობებს მიესალმა, მერე მანქანაში ჩაუჯდა, ეზოდან უყურებდა შვილი. სამი თვის მერე იპოვეს წყალში მკვდარი, ხელფეხშეკრული. აირწინაღი ჰქონდა გაკეთებული, ისე იყო გადაგდებული.

ერთი გორის ამბავი მახსოვს. ავტობუსს რო დააწერეს „გორი-ცხინვალი“, 90 წელი იყო, ცოტა მიწყნარებულია უკვე სიტუაცია და დაიჯერა ხალხმა, რო მართლა ცხინვალში მიდიოდა. ერთი 22 წლის ბიჭიც იყო მანდ, ჩვენებური. ყველა დაიკარგა იმ ავტობუსში. თითქოს ამბობდნენ, სადღაც ტრუბაში შეყარეს, სვარკით ამოქოლეს, მერე ცეცხლი წაუკიდეს და ეგრე გამოწვეს შიგნითო. რას გაიგებ.

ეს ამბები რო გვესმოდა, გარბოდა ხალხი, ტოვებდა ყველაფერს, ან ყიდდა და მიდიოდა. ჩვენ არ წავედით, მაგრამ მერე სოფლის შემოსასვლელში სამ სახლში ლიმონკები შეაგდეს ღამით. ჩემი ქმარი ცოტა მშიშარაა, მით უმეტეს მაშინ, ოსი ხმამაღლა სიტყვას ვერ იტყოდა. იმ ღამით არავინ დაღუპულა, მაგრამ შეგვეშინდა ჩვენც და საჩხერეში წავედით, იქიდან ორჯონიკიძეში გადავედით. ერთი კოვზიც არ წაგვიღია. მერე ნელ-ნელა დავბრუნდით, ყველას ენატრებოდა სოფელი. ჩვენთან ერთმანეთის სახლში არავინ შესულა, ეგეთები არ ყოფილა. სახლებს ვუნახავდით. ოჯახებია, დღემდე ვუნახავთ.

ორჯონიკიძეში ვისწავლე ოსური, ისე ცუდად ვხდებოდი, ქართველებზე რო ამბობდნენ ცუდს, აქეთ კიდე ვერ ვიტანდი, ოსებს რო ლანძღავდნენ. მაგრამ ქართველებზე იმდენად ვერ ბედავდნენ, როგორც ქართველები – ოსებზე. ერთხელ ცხინვალიდან უკან მოვდივართ მე და ჩემი დედამთილი. 90 წელია. დაიძრა უკვე ავტობუსი და ვერ მოასწრო დედამთილმა ამოსვლა. მეზობელს ვთხოვე, მძღოლს გააჩერებინე-მეთქი, იმანაც ქართულად უთხრა, გააჩერეო. ვაი, იქ ამბავი ატყდა! ცხინვალელი ოსი ქალები რო აყვირდნენ, როგორ გაბედე და ქართულად თქვიო. ამ მეზობელმა მერე ოსურად გააგრძელა, ოსი იყო თვითონ. აბა, მე რომ სიტყვა წამომცდენოდა, გამწიწკნიდნენ იქვე. ამბობდნენ კიდეც, აქ ვინმე ქართველი რო იყოს, გავპუტავდითო. მეორედ ორჯონიკიძეში, საბაჟოზე მკითხეს გვარი, ჩემი ქმრის ოსური გვარი ვუთხარი, მაგრამ პასპორტი რომ ნახეს, ავტობუსიდან კინაღამ ჩამომაგდეს. ოსმა ქალმა დამიცვა – აბა, ჩვენ როგორ დავდივართ საქართველოშიო. შეეშინდათ და გამიშვეს. მაგის მერე იქით წასვლა აღარ მიფიქრია.

მაგრამ მშვიდად ვერც აქ იყავი. ჩემი მულის ქმრის მანქანით, ვილისით ვბრუნდებოდით საჩხერედან და ჭერათხევთან დაგვიხვდნენ, მანქანის წართმევას გვიპირებდნენ. მძღოლმა კიდე არ გაუჩერა, მიაწვა გაზს და გაიქცა. ცხრა ტყვია ქონდა მანქანას მოხვედრილი. ორი პატარა ბავშვი გვეჯდა შიგ, მე ორსულად ვიყავი. მარტო მძღოლი დაიჭრა, ასხლეტილი ტყვია მოხვდა ბეჭში. მანდ სულ არ ყოფილა, ოსი ხარ თუ ქართველი, უბრალო ბანდიტები იყვნენ.

ჩვენი ახლობლის მშობლებს, ერთ-ერთ მეზობელ სოფელში საქონელი გაურეკეს, ეს მოხუცები კიდე, გამოწვეს სახლში. ჩემი დედამთილი იყო წასული და ამბობდა, სუ გადამწვარი იყო ყველაფერი, ერთი კარი ეკიდა და იმის ჭრიალი ისმოდაო. მამამთილი ჰყვება ხოლმე, ატენის ხეობაში ოცდათორმეტი ოსური სოფელი დაიცალა ხალხისგანო. ბანდიტი ბანდიტია, გინდა ოსი, გინდა ქართველი, მაგრამ მაშინ ამას მთავრობა უწყობდა ხელს. გამსახურდიას ისე კარგად შეხვდნენ ჩვენთან. აბა, მერე რომ მოისმინეს ტელევიზორში, ოსებს მუჭში გამოვიმწყვდევთო, ახლაც ამბობს ხოლმე ჩემი მამამთილი, ისე შემეშინდაო.

მილიციაშიც ვერ მიხვიდოდი. დედამთილის დის სახლი გორში, ქართველმა მეზობელმა გატეხა. შევიდა და დასახლდა იქ. რა არ ქნეს, მილიციის ორდერითაც მივიდნენ, მაგრამ დააშინეს, აქ ჩამოსვლა აღარ გაბედოთო. შვილი ჰყავდათ მოსკოვში ასპირანტურადამთავრებული, მოგიკლავთ მაგ შვილს, აქ რო კიდე ფეხი ჩამოდგათო. გაუყიდეს მერე ის ბინა ისე, რომ ამათ თავისი სახლიდან არაფერი არ ერგოთ. თვითონ ცხოვრობდნენ სადღაც სოროში, მაგრამ ხმის ამოღებისა ეშინოდათ, ბავშვს რამე არ დაუშავონო.