ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN
თეგები: #გლდანი

გლდანის არქიტექტურული კოლონია

აგრარული ბაზრები და ტანსაცმლის ბაზრობები, მარკეტები, სავაჭრო მოლები, საჯარო სკოლები და ბაღები, აფთიაქები, ვალუტის გადაცვლის ჯიხურები , ბანკები, ექსპრეს-ბანკები, ჯიხურებში მოწყობილი სამკერვალოები, გარაჟებში გახსნილი სასურსათოები, ნეონებით განათებული კაზინოები და დაბურული მინებით ტოტალიზატორები - ესაა ის ძირითადი სოციალური ინფრასტრუქტურა, რომელსაც გლდანის დასაწყისში, რაიონის ცენტრში ვხვდებით - იქ, სადაც ამოდის მეტრო - ყველაზე სწრაფი ტრანსპორტი, რომელიც გარეუბანს დანარჩენ თბილისთან აკავშირებს. თუმცა, რაც უფრო ვშორდებით ცენტრს და გლდანის პერიფერიებისკენ ვინაცვლებთ, აქტიურობა იკლებს, თვალისთვის გასართობი ნელ-ნელა ქრება და მკვეთრ შუქებს, სავაჭრო ობიექტების აბრებსა და რეკლამებს მაღალი კორპუსების სწორხაზოვანი, ერთფეროვანი, გაშლილი სივრცეები ანაცვლებს, მხოლოდ აქა-იქ გამოტანილი ხილ-ბოსტნის დახლებით და უბნის პატარა მარკეტებით. ქალაქია ქალაქშიო, გლდანზე ამბობენ და, პრინციპში, ასეა. გარდა იმისა, რომ აქ 170 000-ზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს, ის დედაქალაქის მიკრომოდელიცაა. როგორც თბილისის ცენტრი, ახმეტელის მეტროს ტერიტორიაც დამძიმებულია მოქმედებებით, ისაა კონცენტრაციის წერტილი ერთდროულად ეკონომიკის, კულტურის და საზოგადოებრივი ცხოვრების. დისტანცია ცენტრთან ცვლილებებში გამოიხატება - რაც უფრო ვშორდებით ცენტრს, მით უფრო მკაფიოდ მოჩანს ესთეტიკური განსხვავება ურბანულ პეიზაჟში.

როგორ გაჩნდა თბილისის გარეუბნები?

ინდუსტრიალიზაციის პერიოდში თბილისი ერთი-ორად გაიზარდა. ხალხი რეგიონებიდან აწყდებოდა თბილისს, რათა ქარხნებში ემუშავათ. მეორე მსოფლიო ომამდე, 1939 წელს, თბილისის მოსახლეობა ნახევარ მილიონზე ოდნავ მეტი იყო. 1959 წლის აღწერით, ომის მიუხედავად, ქალაქის მოსახლეობა 700 000-მდე გაიზარდა. 1970 წელს უკვე ქალაქი თითქმის 900 000 ადამიანისთვის იყო სახლი, ხოლო 1979 წლის აღწერამ პირველად დააფიქსირა თბილისი, როგორც მილიონიანი ქალაქი. თუმცა ის ვერ იტევდა ახალ მოქალაქეებს. სტალინისტური არქიტექტურა კი ამ გამოწვევას ვერ პასუხობდა, რადგან ის აგურით ინდივიდუალური სახლების მშენებლობას ითვალისწინებდა, რასაც საკმაოდ დიდი დრო და რესურსი მიჰქონდა.

„მეორე მსოფლიო ომს ძალიან ბევრი ნგრევა მოჰყვა. მუშები ძალიან ცუდ პირობებში ცხოვრობდნენ, არ ჰქონდათ დაცული სახლებში არც ჰიგიენის ნორმები, არც მშენებლობის წესები. ასეთ სახლებს მაშინ „საცხოვრებელ ყაზარმებს“ უწოდებდნენ. ასეთ რთულ საცხოვრებელ პირობებში, რეაქცია იყო ის, რა სულისკვეთებითაც შეიქმნა კორპუსული დასახლებები“, - გვიამბობს არქიტექტორი ზურაბ ბაქრაძე.

საბჭოთა კავშირში კორპუსების პანელურ მშენებლობას ნიკიტა ხრუშჩოვმა ჩაუყარა საფუძველი. პანელური მშენებლობა ნიშნავს სახლის შენების პროცესში წინასწარ დამზადებული ბეტონის პანელების გამოყენებას. ამ დროს სახლი იწყობა, როგორც ლეგოს სათამაშო. პროცესი არის სწრაფი, იაფი და მოკლე დროში, ეფექტიანი. 

ეს პროცესი - თბილისის გაზრდა მიკრორაიონების ხარჯზე 1950-იანი წლების ბოლოდან იწყება. გლდანის მშენებლობის პროცესი კი უფრო გვიანდელ გამოწვევას, მილიონიანი ქალაქის გაზრდილ საჭიროებებს უკავშირდება.

გათვლა თავიდანვე ასეთი იყო: ქალაქს სჭირდებოდა ურბანული დასახლებები, სადაც ქარხნებში დასაქმებულები იცხოვრებდნენ. ხალხი უბნებიდან დილით რომ გადიოდა ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში სამუშაოდ, მხოლოდ დასაძინებლად ბრუნდებოდნენ შინ. რაიონი აკმაყოფილებდა ძირეულს საყოფაცხოვრებო მოთხოვნათაგან, თუმცა ძირეული სოციალური თუ ჰუმანიტარული მოთხოვნილებების გადაწყვეტებსაც სასეირნო მანძილზე სთავაზობდა მცხოვრებლებს. სკოლა, საბავშვო ბაღი, პოლიკლინიკა, თეატრი, ბიბლიოთეკა ქმნიდა ერთიან მიკროურბანულ ქსოვილს და საზღვრავდა უბნის ფუნქციურობას. მოგვიანებით, ასეთ რაიონებს საძილე რაიონები უწოდეს, თუმცა როგორც ზურაბ ბაქრაძე ამბობს, სიტყვათა შეთანხმება „საძილე რაიონი“ არაფორმალურია და ის საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ დამკვიდრდა. 

„იმდროინდელ დასახლებებში ფუნქციები ერთმანეთისგან მკვეთრად იყო გამიჯნული. ადამიანებს სხვაგან უნდა ემუშავათ, სხვაგან უნდა ეცხოვრათ, სხვაგან უნდა დაესვენათ. მაშინ შერეული ფუნქციების მქონე დასახლებები არ არსებობდა. სადაც უნდა ეცხოვრათ, გამოდის, რომ იქ მხოლოდ უნდა დაეძინათ და ამ პრინციპით როგორც კი აეწყო საქმე, გამოვიდა ისეთი რაიონები, სადაც ადამიანებს მხოლოდ ეძინათ. ყოველ დილით ჩასხდებოდნენ საზოგადოებრივ ტრანსპორტში, წავიდოდნენ სამსახურში და მხოლოდ საღამოს ბრუნდებოდნენ“, - ამბობს ზურაბ ბაქრაძე.

გარდა გლდანისა, ე.წ. საძილე რაიონები იყო ვაზისუბანი და ვარკეთილიც. მსგავსი საცხოვრებელი რაიონების მშენებლობა ფაქტობრივად, ცარიელ ტერიტორიებზე იგეგმებოდა,  ძირითადად პერიფერიულ უბნებში, ადგილებში, რომლებსაც არ ჰქონდათ ურბანული მემკვიდრეობა და ესაზღვრებოდნენ ქალაქს. ასეთ ტერიტორიაზე ძირითადად სულ ტრიალი მინდორი იყო, ანდაც პატარა სოფელი, მარტივი მიზანი სწრაფი ურბანიზაციისთვის. ასე იყო გლდანის შემთხვევაშიც. მანამდე ამ ტერიტორიაზე გაშლილი იყო სოფელი გლდანი.


გლდანის ისტორია და გეოგრაფია

გეოგრაფი კობა ხარაძე თავის წიგნში გლდანის შესახებ წერს, რომ გლდანი წარმოადგენს თბილისის ქვაბულის პერიფერიულ ნაწილს, რომელიც ჰავითა და რელიეფით არსებითად არ განსხვავდება დანარჩენი თბილისისგან. გლდანის ტერიტორია გაშლილია საგურამო-იალნოს ქედის სამხრეთი კალთების ქვეშ, მტკვრის მარცხენა შენაკადების, გლდანისხევისა და ხევძმარის ნაპირებზე. მდინარეებს, მიუხედავად იმისა, რომ ზამთარში წყლით შევსება უჭირთ, ცენტრალური როლი უჭირავს ტერიტორიის რელიეფისა და გეოგრაფიული განაწილების ჩამოყალიბებაში. გარდა ამისა, გლდანის ტერიტორიაზე სამი ტბაა. მათ შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძველია დიდი ტბა, რომელიც დასახლების ბოლოში მდებარეობს. ტბის სიბერის გამო მისი ნაპირები ჭაობის მოყვარული მცენარით, ისლითაა დაფარული. ასეთივე მდგომარეობაშია მერვე მიკრორაიონში მდებარე პატარა ტბაც. ხოლო მესამე ტბა, რომელსაც მლაშე ტბას უწოდებენ, ნასოფლარ მამკოდიდან ორ კილომეტრში მდებარეობს.



ისტორიულ წყაროებში გლდანი პირველად მოხსენიებულია თამარ მეფის ისტორიკოსის, ბასილი ეზოსმოძღვრის თხზულებაში „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი“.  ისტორიულ ტექსტში ვკითხულობთ: “...გააწყუეს კარითგან ქალაქისათა ხევამდე გლდანისა ტყუეი ყოველი…”


მას შემდეგ, როგორც ჩანს, გლდანის ტერიტორია მტრებისთვის არაერთხელ ყოფილა ბრძოლის ველი - არც სპარსელების, არაბებისა და მონღოლების შემოსევები ასცდენია. კახეთის შემოერთების შემდეგ კი დავით აღმაშენებელს გლდანის ყმა-მამულის ნაწილი სვეტიცხოვლისთვის შეუწირავს. კობა ხარაძის აღწერით, აქვეა აღმოჩენილი ბრინჯაოსა და რკინის ხანის ორნამენტებიანი ჭურჭელი და კედლის ფრაგმენტები. ასევე, ფეოდალური ხანის სამაროვნები და ქვის ბრტყელი ფილებით ნაგები სამარხები.

როგორც აღმოჩნდა, სახელწოდება გლდანი წყაროებში მხოლოდ მეოცე საუკუნის დასაწყისში ჩნდება. კერძოდ, 1926 წლის მოსახლეობის აღწერის მასალებსა და ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დაყოფაში. ხოლო მანამდე მოხსენიებულია როგორც „გრდანი“ და „გარდანი“, რაც გარდამავალს ნიშნავს. ვახუშტი ბაგრატიონი „გარდანის“ მდებარეობას ასე ახასიათებდა: „ამას ქუეით, გრდანამდე, არს ველი მთასა და მტკუარს შორისო...“ სწორედ მთისა და ბარის გარდამავალ ზოლში მდებარეობს გლდანი.


როგორც ჩანს, გლდანის გაქალაქებამდე აქ საკმაოდ აქტიური იყო ცხოვრება. მისდევდნენ ვაჭრობასა და მიწათმოქმედებას. მეცხრამეტე საუკუნის პერიოდულ პრესაში წერდნენ გლდანის მიწის ნაყოფიერების შესახებ. 1885 წელს, გაზეთ "დროებაში” ცნობილი საზოგადო მოღვაწე და მკვლევარი ზაქარია ჭიჭინაძე აღნიშნავდა: “თბილისის ახლო-მახლო სოფლებში გლდანისა და დიღომისთანა ნაყოფიერი და სარგებლიანი სოფლები, მგონი, არც ერთი არ უნდა იყოს. ეს ორი სოფელი მართლაც, ხომ სანაქებონი არიან, როგორც ვენახებით, ისე ჰაერით, ერბოთი და წყლით”.

როგორც გეოგრაფი კობა ხარაძე წერს, დღევანდელი გლდანის მეხუთე და მერვე მიკრორაიონების ტერიტორიაზე, რომელსაც “საბატონო მინდვრები” ერქვა, გავრცელებული იყო მარცვლეული კულტურის ყანები. აქ ძირითადად ხორბალი და სიმინდი მოჰყავდათ.

ეს ფუნქცია თითქოს გლდანს საბჭოთა პერიოდშიც გამოჰყვა. მეოცე საუკუნის 70-იან წლებამდე სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს გლდანში დიდი ადგილი ეკავა. ხოლო მას შემდეგ, რაც ამ ტერიტორიის ქალაქის ნაწილად გადაქცევა დაიწყეს, იქ მხოლოდ სოციალური ინფრასტრუქტურა არსებობდა, ანუ საგანმანათლებლო და სავაჭრო ობიექტები იყო განლაგებული. 



გლდანი - ექსპერიმენტული პროექტი


გლდანი სულ რვა და დამატებით ერთი „ა“ მიკრორაიონისგან შედგება. იმ დროისთვის გლდანი ექსპერიმენტულ პროექტად ითვლებოდა, რადგან სხვა ჩვეულებრივი გარეუბნისგან განსხვავდებოდა. სტანდარტულად, გარეუბანში მიკრორაიონები მთავარი გზატკეცილის მარჯვენა და მარცხენა მხარესაა განლაგებული. საზოგადოებრივი ტრანსპორტიც მხოლოდ ამ გზატკეცილზე მოძრაობს და მიკრორაიონებში გამჭოლი მოძრაობა გამორიცხულია. თითოეულ მიკრორაიონს  აქვს ცენტრი, სადაც სკოლა, ბაღი და სასურსათო მაღაზიებია განთავსებული. თუმცა, თემურ ბოჭორიშვილის გადაწყვეტილებით, გლდანის მიკრორაიონებს ცალკე ცენტრები არ აქვთ და ყველა ეს საზოგადოებრივ-კულტურული ინფრასტრუქტურა ორი ერთმანეთის პარალელურ გზატკეცილს შორის არსებულ კუნძულზეა გადმოტანილი, ხოლო სკოლები და ბაღები მიკრორაიონების პერიფერიებშია განთავსებული. როგორც თემურ ბოჭორიშვილი ამბობდა, გლდანის მიკრორაიონების ასეთმა განსხვავებულმა დაგეგმვამ მოსკოვში აჟიოტაჟი გამოიწვია.

„ურბან ექსპერიმენტის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი და არქიტექტორი ნუცა კანდელაკი გლდანის არქიტექტორთან, თემურ ბოჭორიშვილთან შეხვედრას იხსენებს, როცა ის გლდანის მთავარ იდეასა და კონცეფციაზე საუბრობდა.


„იმ დროისთვის ყველა რაიონის პროექტი წინასწარ იყო გაწერილი და არქიტექტორი დიდ ცვლილებებს ვერ შეიტანდა. თავისუფლება მხოლოდ საზოგადოებრივი სივრცეების დაგეგმარებაში ჰქონდათ. მანდ შეძლო თემურ ბოჭორიშვილმა რაიონის იდეის და კონცეფციის გამოხატვა.  ასეთი კონცეფცია აიღო: გლდანი განაშენიანებული არის გრძივად, ერთ ცენტრალურ ღერძზე და ამ ცენტრალურ ღერძზე არის აწყობილი ეს მიკრორაიონები - მარჯვნივ და მარცხნივ. შესაბამისად, ცენტრალური ღერძი უნდა ყოფილიყო ძლიერი ელემენტი და დამაკავშირებელი ამ მიკრორაიონებისა. ამიტომ მისი იდეა იყო ის, რომ ამ ღერძში შეიტანა საზოგადოებრივი დანიშნულების ინფრასტრუქტურა, შექმნა შენობები და ასევე ერთმანეთისგან გამიჯნა საფეხმავლო და სამანქანო გზა“, - ამბობს ნუცა კანდელაკი.

თინათინ გურგენიძესთან ინტერვიუში, თემურ ბოჭორიშვილი ამბობს რომ,  გლდანის დაგეგმარება არ არღვევდა მთლიანად თბილისის ურბანულ სტრუქტურას, რადგან მან კორპუსებს შორის შიდა ეზოების ტრადიცია შეინარჩუნა. ეს კი მოსახლეობას ერთმანეთთან კომუნიკაციას უმარტივებდა.

თემურ ბოჭორიშვილს სურდა, რომ მიკრორაიონები ერთმანეთთან დაკავშირებულიყო მრავალფუნქციური ხიდებით, რომლებიც იქნებოდა საფეხმავლო ბილიკიც და საზოგადოებრივი ცენტრიც. ერთ-ერთი ასეთი ხიდია „დკდ-ს" ხიდი, რომელიც მესამე და მეოთხე მიკრორაიონებს აკავშირებს და დღეს გლდანის სიმბოლოდ იქცა. როგორც თემურ ბოჭორიშვილი ამბობდა, ის შთაგონებული იყო ფლორენციაში არსებული მრავალფუნქციური ხიდებით, რომლის შიგნითაც სავაჭრო ობიექტები იყო მოწყობილი და თან ფეხითმოსიარულეებს გზის უსაფრთხოდ გადაკვეთაში ეხმარებოდა. სწორედ მსგავსი ჩანაფიქრი ჰქონდა “დკდ-ს" ხიდისთვისაც. ხიდის შიგნით გაკეთდა დამატებითი სივრცეები სავაჭრო ობიექტებისთვის, თუმცა დღეს ამ ხიდმა იერსახე და ფუნქცია სრულიად შეიცვალა. სავაჭრო ობიექტები მხოლოდ აქა-იქაა შემორჩენილი, სხვა თავისუფალი სივრცეები კი დევნილებმა  დაიკავეს. ხიდის კედლები კი ნახატებით და წარწერებით აჭრელდა.



არქიტექტორმა ვერ შეძლო პროექტის ბოლომდე მიყვანა. ერთი მხრივ, მიზეზად პროექტის ძვირადღირებულობას ასახელებენ. საბჭოთა კავშირმა კი მის დასასრულებლად არ გამოყო საკმარისი თანხა. ხოლო, მეორე მხრივ, გლდანის დაუმთავრებლობას საბჭოთა კავშირის დაშლას უკავშირებენ, რის შემდეგაც მთლიანად შეიცვალა რაიონის ინფრასტრუქტურაც და ფუნქციაც.

თემურ ბოჭორიშვილმა ვერ მოასწრო ვერც გზატკეცილებს შორის არსებული კუნძულის საზოგადოებრივ ცენტრად ქცევა. მხოლოდ რამდენიმე შენობა აშენდა და ისინიც უფუნქციო იყო. ასევე მხოლოდ ფურცელზე დარჩა გლდანში კიდევ ერთი მეტროს სადგურის მშენებლობის იდეაც.

ყველაზე მნიშვნელოვანი და მთავარი, რაც გლდანს ქალაქის დანარჩენ ნაწილთან აკავშირებს ერთადერთი მეტროს სადგურია -  “ახმეტელი”. თითქოს, ამ ადგილის გამოა, რომ გლდანი არ წყდება თბილისს და დღემდე არსებობს როგორც ერთ-ერთი გარეუბანი და არა ცალკე ქალაქი. 

თუმცა, ეს რეალობა არ ვრცელდება მეტროსგან მოშორებით განლაგებულ გლდანის ბოლო მიკრორაიონებზე. გამომდინარე იქიდან, რომ გლდანის ტერიტორია დიდია -  42 500 ჰექტარი - რაიონის დასაწყისში მდებარე მეტრო ქალაქთან ყველას ვერ აკავშირებს, განსაკუთრებით კი დასახლების  ბოლოში მცხოვრებ ადამიანებს. 

ფოში გეტოში ცხოვრობს გლდანის მეშვიდე მიკროში. ის სწავლობს უბანს, როგორც ქსოვილს. ფოში სეირნობს ბევრს და ტექსტებს, რომლებსაც ეცნობა, უსადაგებს ურბანულ კონტექსტებს, რომლებსაც ბავშვობიდან ხედავს. როგორც თვითონ ამბობს, სოციალური ცხოვრება გლდანის შიგნითაც კი ძალიან განსხვავებულია.



კორპუსებს საკმაოდ სწრაფად, ერთნაირი სტანდარტებით აშენებდნენ. ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ მიკრორაიონები ერთმანეთს ძალიან ჰგავდა. თუმცა, იმ დროში არსებობდა გამონაკლისებიც. ერთ-ერთი გლდანის „ა“ მიკროში მდებარე ე.წ. ტაშკენტის კორპუსებია, რომელიც იმ დროში ერთადერთი ფერადი სახლები იყო. ჭადრაკულად განთავსებული ოთხი ცხრასართულიანი კორპუსი ლურჯი მოზაიკებითაა გაფორმებული.

„ბავშვობაში, 90-იანების დასაწყისში, ერთნაირი და უფერული იყო ყველაფერი გლდანში, მხოლოდ ეს რამდენიმე შენობა იყო გამორჩეული. სხვა კორპუსების ერთობლიობა გიტოვებს განცდას, რომ მთელი ეს დასახლება ერთიანი პროექტია. ამ კორპუსებს კი ინდივიდუალური სახე აქვს და თითქოს, ამით გეუბნება, რომ თავისი, ცალკე ისტორია აქვს. ახლა აღმოჩნდა, რომ ამ ბინებზე მოთხოვნა არ არის და აქვს ამას თავისი პრაქტიკული მიზეზები - სინესტეა უფრო მეტი, დაგეგმარებაც არაა ისეთი“, - ამბობს ფოში გეტოში.

არსებობს ვარაუდი, რომ ეს კორპუსები უზბეკეთმა საქართველოს სსრ რესპუბლიკას გლდანის აშენების დროს საჩუქრად გადასცა, თუმცა ამ ფაქტის დადასტურება რთულია. ეს ამბავი უფრო ურბანულ ლეგენდას ჰგავს, თითქოს, ეს იყო მადლობის ჟესტი, რადგან 1966 წელს უზბეკეთში მომხდარი მიწისძვრის დროს საქართველომ უზბეკეთში ჯგუფი გაგზავნა დასახმარებლად.


გარდამავალი პერიოდი


გლდანში დიდი არქიტექტურული და სოციალური ცვლილებები ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის დაშლამდე დაიწყო. ხელისუფლება მიხვდა, რომ უკვე ვეღარ აკმაყოფილებდა ხალხის მოთხოვნებს, რადგან ძალიან ბევრ ადამიანს სურდა ბინის მიღება.  ესენი იყვნენ რეგიონიდან ჩამოსული ადამიანები, ვისაც ქალაქში სურდა ცხოვრების გაგრძელება ან თბილისის ცენტრიდან წამოსული ოჯახები, რომლებსაც საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესება უნდოდათ. ამიტომ 1989 წელს ოფიციალურად დაიშვა მიშენებები, რამაც მთელი ქალაქის,  განსაკუთრებით კორპუსების არქიტექტურა მთლიანად შეცვალა. არსებობდა სახელმწიფო კომპანიები, რომლებიც კორპუსებზე რკინის არმატურისგან გაკეთებულ ჩარჩოებს ამონტაჟებდნენ და შემდეგ თუკი მოსახლეობა თანახმა იქნებოდა, თავიანთი ხარჯებით აკეთებდნენ მიშენებებს. გარდა ამისა, კიდევ ერთი მიზეზი, რამაც მიშენებებს ხელი შეუწყო იყო ის, რომ ეს ბინები ადამიანების საკუთრებაში გადავიდა, დაიწყო ქონების პრივატიზაცია. მანამდე კი ყველა სახლი სახელმწიფოს საკუთრებაში იყო.  ამიტომ ბინების კერძო მფლობელობაში გადაცემისთანავე ადამიანებმა დაიწყეს საცხოვრისების თავიანთ სურვილებზე მორგება, გადაკეთება. ამან კი რაიონის იერსახე მთლიანად შეცვალა. აქ შეხვდებით ყველანაირ სახეცვლილ საცხოვრებელს. მაგალითად, ამოაშენეს აივნები და ოთახებად გადააქციეს, ან ვისაც აივანი არ ჰქონდა, მიაშენეს, გააფართოვეს ლოჯიები, ფასადები შეცვალეს, ფანჯრები გამოცვალეს. ეზოებიც კი შემოღობეს და ზოგ შემთხვევაში დღეს სახლში შესასვლელად კორპუსის სადარბაზოში შესვლაც აღარაა საჭირო, პირდაპირ ეზოდან მოხვდებით სახლში.

ამავე პერიოდში დაიწყო ეზოებში ავტოფარეხების აშენებაც. მიუხედავად იმისა, რომ კორპუსის გარშემო ტერიტორია თავად კორპუსს ეკუთვნოდა, ადამიანებმა თვითნებურად დაიწყეს იქ ავტოფარეხების მშენებლობა. საბოლოოდ კი ისე მომრავლდა, რომ ვისაც არ ჰყავდა ავტომობილი, ისინიც კი აშენებდნენ ფარეხებს.


„თავდაპირველად ავტოფარეხების აშენების მიზანი კრიმინალური მდგომარეობის გართულება იყო. იპარავდნენ მანქანებს, საწვავს, მანქანის ნაწილებს. მეპატრონეებს კი მათი დაცვა უნდოდათ და დაიწყეს ავტოფარეხების აშენება. თუმცა, დროთა განმავლობაში სიტუაცია გამოსწორდა და ბევრი ფარეხი დარჩა გამოუყენებელი. ამ პატარა სივრცეებმა შემდგომში ტრანსფორმაცია განიცადეს და ფუნქციებიც სრულად შეიცვალეს. მაგალითად, გარაჟებში გაჩნდა საცხობები, აფთიაქები, სამკერვალოები, საამქროები და ა.შ.” - ამბობს ურბანული მკვლევარი და თბილისის არქიტექტურის ბიენალეს ერთ-ერთი დამფუძნებელი თინათინ გურგენიძე, რომელმაც პირველი ბიენალე 2018 წელს გლდანში ჩაატარა.

როგორც თინათინი ამბობს, სწორედ გარაჟულმა სივრცეებმა შეავსო უბნები საჭირო ობიექტებით და თუკი, დღეს მაგალითად, ადამიანს ფეხსაცმლის შეკერვა უნდა, აღარ უწევს ამის გამო გლდანის ცენტრალურ ნაწილში წასვლა.

დღეს გლდანი ე.წ. საძილე რაიონი აღარ არის. მოსახლეობაც იმაზე ბევრად მეტია, ვიდრე თავიდან იყო გათვლილი. სულ უფრო და უფრო მეტი ადამიანი იწყებს გლდანში ცხოვრებას, რადგან ესაა ერთ-ერთი ყველაზე იაფი და მიმზიდველი ადგილი მათთვის, ვისაც ქალაქში უნდა ცხოვრების დაწყება. ახლა თუკი გლდანში ცხოვრობ და აქვე მუშაობ, შესაძლოა რამდენიმე თვე გავიდეს ისე, რომ გლდანიდან გასვლა სულაც არ დაგჭირდეს.  რაიონში მოიმატა ადამიანების აქტიურობამ, გამრავლდა პატარა კერძო ბიზნესები, აშენდა დიდი სავაჭრო მოლებიც, გაიხსნა კაფეები. გლდანის “ა” მიკროდან რაიონის დათვალიერება რომ დაიწყო, მიხვდები, რომ გარშემო ძალიან დიდი ქაოსია, ერთმანეთშია შეზრდილი ორი ეპოქის სრულიად განსხვავებული ინფრასტრუქტურა, სხვადასხვა დროის და ფუნქციის დაწესებულებები. თუმცა, რომ არა თავის დროზე გლდანის ზუსტი და მოწესრიგებული დაგეგმარება, ამ ქაოსიდან გამორკვევა იმაზე რთული იქნებოდა, ვიდრე დღეს არის.