ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN
თეგები: #მიმოხილვა

ლაღი, თამამი, კაბის გამხდელი

ტექსტი: ირმა ტაველიძე

პირველი ფიქრი, რომელიც წიგნის გადაშლისთანავე ჩნდება, მეტად გამძლე და სიცოცხლისუნარიანი აღმოჩნდება ‒ ბოლო გვერდის წაკითხვამდე არაერთხელ შეგახსენებს თავს: რა არის ის, რაც წინ გიდევს ბესიკ ხარანაულის წიგნის სახით? „ყვავი ხის წვერზე ისაღამოებს“ 2015 წელს გამოსცა გამომცემლობა „ინტელექტმა“ ‒ ნახევრად პროზა, ნახევრად პოეზია. სახიფათო ზღვარზე სიარული გამიზნულად აურჩევია სახელოვან ავტორს, ოღონდ ამ სიარულის მიზანი რაღაა? ერთგვარი შეუკავებლობა, თუ ტექსტში მრავალჯერ მოხმობილ მეტაფორას ვენდობით. შარდის შეუკავებლობა ‒ როცა არ შეგიძლია, ხეებს არ მიაფსა, როცა ეს თითქმის ერთადერთი სიხარულია, როცა შავი დღისთვის განსაკუთრებული ხეც კი გაქვს შემონახული. რამდენად ბუნებრივი მდგომარეობაა მწერლისთვის წერაზე უარის თქმის შეუძლებლობა?

ბესიკ ხარანაულის ამ წიგნში წერა ხშირად არის გათანაბრებული ბუნებრივი მოთხოვნილების დაკმაყოფილებასთან ‒ იმდენად ხშირად, რომ უკვე ხვდები: მთხრობელი გეხუმრება და მოითხოვს, რომ არ წაიბორძიკო, თუ მართლა გინდა, გართობის გუნებაზე მოსულს კვალდაკვალ მიჰყვე. 

მეორე ფიქრი ისაა, სწორად კითხულობ თუ არა. ასეთი წიგნების ჩვეულებრივად, თავიდან ბოლომდე წაკითხვა ძნელია: ერთმანეთთან თითქმის დაუკავშირებელი ავტობიოგრაფიული ნაწყვეტები; განაზრებები წუთისოფლის რაობაზე, კაცსა და სიბერეზე; მკითხველის გასახალისებლად ჩართული სტრიქონები (ჩემი უპირობო რჩეული: „ქალო-ქალო, გეტყვი რასა: ცერად რად დგამ ცეცხლზე ქვაბსა, დავიჯერო, შენც ასევე ცერად უშვერ ხოლმე ტრაკსა?“); ბუნდოვანი სტრიქონები, საიდანაც იგებ, რომ ავტორისთვის სულერთია, რას იფიქრებ მასზე და როგორ შეაფასებ ამ უსასრულო მონოლოგს; ძალიან ბუნდოვანი სტრიქონები ‒ მიმხვედრი უთუოდ მიხვდება, რომ წიგნი უნდა დახუროს და სხვა ადგილას გადაშალოს.

ბესიკ ხარანაულის „ყვავი ხის წვერზე ისაღამოებს“ თავიდან ბოლომდე წასაკითხი წიგნი არ არის. შეგიძლიათ ნებისმიერი გვერდიდან დაიწყოთ და ნებისმიერ გვერდზე შეწყვიტოთ კითხვა, ან ყოველ ჯერზე მხოლოდ ერთი-ორი გვერდი წაიკითხოთ. 175 წლის მთხრობელს არ ეწყინება ‒ მას თქვენგან უსასრულოდ გადაჭიმული თოვლიანი მთაგრეხილი აშორებს. სიბერე კი რაა? წიგნში ნაპოვნი შედარება: „სიბერე, როგორც თოვლი, რომელიც მწვერვალზე აფრენილმა არწივმა აშალა“. მახვილი თვალი არ სჭირდება იმის დანახვას, რომ თოვლიც, არწივიც და მწვერვალიც თვითონაა ‒ ის, ვინც იცის, რა მანძილით უნდა დაშორდეს სურათს. თუნდაც საკუთარ წარმოსახვაში. თუნდაც რამდენიმე წამით. თუ ერთი საუკუნით დაბერდება, თავს უფლებას ვეღარ მივცემთ, რაღაც ისეთი დავაბრალოთ, რასაც ალბათ სხვა შემთხვევაში დავაბრალებდით: ასე შორს წასულს სიტყვას მაინც ვეღარ დავაწევთ. 

სიბერე მთავარი თემაა ‒ საითაც უნდა წავიდ-წამოვიდეს, მთხრობელი მას აუცილებლად დაუბრუნდება.

თითქოს სურს, დაგვარწმუნოს: სიბერის გარდაუვლობა სულაც არ არის ერთმნიშვნელოვნად უარყოფითი რამ, რადგან სწორედ ამ დროს აღწევს კაცი ნამდვილ თავისუფლებასო. მიწასთან დამაკავშირებელი ყველა ჯაჭვი გაწყვეტილია, ქალის სურვილი ‒ მოგონებად ქცეული, შავი დღისთვის გადანახული ხე ‒ შარდით მორწყული, ლიტერატურა ‒ ბოლომდე უარყოფილი. სწორედ ეს გარემოებები ხდის მთხრობელს წარმოუდგენლად გამბედავს, ლაღს, თავისუფალს. ის სიტყვებს არ ეძებს. სიტყვები სხვამ უნდა ეძებოს მის გრძელზე გრძელ მონათხრობში.

წიგნის პატარ-პატარა ნაწილები დასათაურებულია. რა არის ჩვენ წინ ამ ტექსტების სახით? ლექსები? პოემის ნაწყვეტები? ავტობიოგრაფიული ჩანაწერები?

„დასაწყისების აშლილი თაიგული“

„სახარჯო მგელი“

„გალაქული ბადრიჯანი“

„სველი თითით აკრეფილი ნამცეცების რიცხვი“

„ფიზიკური ბესიკი“

„ამაღამდელო ღამევ, ფრთხილად იყავი, უნდა დაგერხას“

და ასე შემდეგ.  

 

რა ჩანს პოეტის ხელით

მოხაზულ ამ სათაურებში?  >>>

რაც მთელ ტექსტში: იმ ბავშვის სიმამაცე, რომელსაც ცეცხლზე თითები ჯერ არ დაუწვავს და იმ ბერიკაცის სიანცე, თვალდახუჭულს, უდიდესი კოცონის დანთება რომ შეუძლია.

ავტორს თამამი ნაბიჯების გადადგმის უფლება კარგა ხანია, მოპოვებული აქვს. მან იცის, რომ რაც დრო გადის, უფრო და უფრო თავისუფლდება საკუთარი თავისგან, „ფიზიკური ბესიკისაგან“, თუმცა ამ უკანასკნელის მთავარი მახასიათებლები ‒ „ლაღი, თამამი, კაბის გამხდელი“ ‒ მასაც აღწერს, უხილავ ბილიკებზე უკანმოუხედავად მიმავალ, თხრობაში გართულ კაცს. დარწმუნებულია, რომ მივყვებით? ალბათ, კი. თუმცა არც მაშინ წაუხდებოდა ხასიათი, ამის საწინააღმდეგოში რომ დარწმუნებულიყო. ეს წიგნი იმისთვის არ დაწერილა, რომ ნაცნობ მეგზურს ადევნებულმა მშიერ-მწყურვალმა მგზავრებმა სული მოითქვან. საზრდო და საგზალი სხვაგან მოიკითხეთ. მთხრობელს არ სჭირდება თანამგზავრი. ის 175 წლისაა და, დიდ ლოდზე დასასვენებლად ჩამომჯდარს, შეუძლია საღამო ისე გადააგოროს, რომ ერთხელაც არ გამოგხედოთ თავისი სიზმრებიდან.   

 

შენი დახმარებით კიდევ უფრო მეტი მაღალი ხარისხის მასალის შექმნას შევძლებთ გამოწერა