ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

არანაირი არაფერი

საუბარი ანთროპოლოგ მარტინ დემანტ ფრედერიკსენთან, რომელიც იკვლევს, როგორია ცხოვრება მაშინ, როცა ადამიანი მნიშვნელობას, ორიენტირსა და მისაბაძ გმირს კარგავს „საინტერესოა, რატომ ეშინია ამდენ ადამიანს არაფრობის. მაგრამ, ალბათ, კიდევ უფრო საინტერესოა, რატომ არ ეშინია ამ მდგომარეობის ზოგიერთ მათგანს”.

მარტინ დემანტ ფრედერიკსენი, „არაფერი განსაკუთრებულის ანთროპოლოგია”

გახსოვთ გია აღლაძე? ოთარ იოსელიანის „იყო შაშვი მგალობელის” მთავარი გმირი – ახალგაზრდა მამაკაცი, რომელიც, ერთი შეხედვით, მეტ-ნაკლებად საინტერესოდ ცხოვრობს, დადის, ურთიერთობს, მაგრამ მაინც ისეთი შეგრძნება გაქვს, თითქოს, მის ცხოვრებაში არაფერი ხდება; თითქოს, კი, სადღაც მიდის, მაგრამ თან ხვდები, რომ მიდის – არსაით.

ახლა წარმოიდგინეთ, გია აღლაძე საბჭოთა კავშირის ნანგრევებში რომ დაბადებულიყო და დროის მოსაკლავად 2000-იანების თბილისის მიწისქვეშა ბარებში ევლო.

ადამიანები, რომლებზეც დანიელი ანთროპოლოგი მარტინ დემანტ ფრედერიკსენი გვიყვება თავის 2018 წელს გამოცემულ წიგნში, თითქოს, პოსტსაბჭოთა გია აღლაძეები არიან.

რა ხდება მაშინ, როცა მნიშვნელობის დაკარგვა იქცევა ყოველდღიურ, რუტინულ მოცემულობად და ამ განცდით ახალგაზრდები წლების განმავლობაში ცხოვრობენ? როგორი ყოველდღიურობა აქვთ ფორმაციების შეცვლისა და ეკონომიკური კრიზისების გადატანის შემდეგ, ანდა ამ კრიზისებში ჩაფლულ ქალაქებში მცხოვრებ ახალგაზრდებს? რა ეგულებათ მომავალში? სჭირდებათ თუ არა ცხოვრების აზრი და მიზანი და თუ ამას ვერ პოულობენ, რა იცვლება მათთვის? რაში ილევა ცხოვრება?

მარტინ დემანტ ფრედერიკსენი ამბობს, რომ საქართველო ზედგამოჭრილი ადგილია ახალგაზრდებში ნიჰილიზმის საკვლევად. ეს 2006 წლიდან მოყოლებული იცის. ეს ის დროა, როცა ახალგაზრდების კვლევა პირველად წამოიწყო თბილისსა და ბათუმში. საქართველოს შემდეგ ფოკუსი ბულგარეთის და ხორვატიის ქალაქებზე გადაიტანა. მარტინი ხვდება, ეცნობა და ესაუბრება სუბკულტურებს, ახალგაზრდა ნიჰილისტებს, სწავლობს ურბანულ ინფრასტრუქტურებსა და სოციო-პოლიტიკურ ცვლილებებს.

მის ბოლო, 2018 წლის ნამუშევარს, რომელშიც ქართველი ახალგაზრდები მონაწილეობენ, ჰქვია „არაფერი განსაკუთრებულის ანთროპოლოგია” და ის ექსპერიმენტული ეთნოგრაფიული პროზა უფროა, ვიდრე უბრალოდ აკადემიური ნაშრომი ახალგაზრდების შესახებ. წიგნში არ არის გამხელილი, სად ჩატარდა კვლევა, საერთოდ არ არის ნახსენები თბილისი და საქართველო, თითქოს, პერსონაჟები, რომლებსაც კითხვისას ხვდები, არსად არიან. და საერთოდ, ისინი ნამდვილად ცხოვრობენ თუ ავტორმა გამოიგონა? ეს სტილისტური მიდგომა აკადემიური ეთნოგრაფიული ნაშრომისთვის თითქოს წარმოუდგენელი უნდა იყოს, მაგრამ ფრედერიკსენი ახერხებს, დარჩეს ანთროპოლოგიურ სააზროვნო ველში და თან მისი წესები დაარღვიოს.

ეს ფრედერიკსენის მესამე ნამუშევარია საქართველოზე. მისი მონოგრაფია „ახალგაზრდა კაცები, დრო და მოწყენილობა საქართველოს რესპუბლიკაში” 2013 წელს გამოვიდა, „ქართული პორტრეტები – ესეები რევოლუციის შემდეგ ცხოვრებაზე” კი – 2017 წელს.

მარტინ დემანტ ფრედერიკსენი ორჰუსის უნივერსიტეტის ანთროპოლოგიის დეპარტამენტში მუშაობს.

საუბრის თემებია: არაფრობა (nothingness), „არაფერი განსაკუთრებულის ანთროპოლოგია”, ეგზისტენციალიზმი, ნიჰილიზმი.

ინდიგო: რამ გადაგაწყვეტინა, რომ საკვლევად საქართველოში ჩამოსულიყავი?

მ.ფ.: საქართველოში ჯერ შემთხვევით ტურისტად მოვხვდი, როცა მე და ჩემი მეგობარი ვეძებდით ჩვენთვის სრულიად უცნობ ადგილს და რუკაზე კავკასიას ვუტრიალებდით. მე ის თაობა ვარ, რომლისთვისაც აღმოსავლეთი ევროპა საბჭოთა კავშირი იყო. ბევრი არაფერი ვიცოდით კავშირში შემავალ ქვეყნებზე. რამდენიმე ბოთლი ღვინო დავლიეთ, ამ ყველაფერზე ვისაუბრეთ, მეორე დღეს კი, საქართველო-სომხეთისკენ ბილეთები ვიყიდეთ. რაღაც ხნის მერე, ადგილობრივი არასამთავრობოს პროექტში ჩავერთე და თბილისში იმ ახალგაზრდებთან სამუშაოდ დავბრუნდი, რომლებსაც ჩვენს ენაზე „არაპრივილეგირებულებს” უწოდებენ. ასე მივედი სადოქტორო ნაშრომამდე და დავიწყე იმის გარკვევა, თუ როგორ ატარებდნენ დღეებს ბათუმში ის ახალგაზრდები, რომლებიც არც მუშაობდნენ და არც სწავლობდნენ, ანდა ნებისმიერი სხვა მიზეზით საზოგადოებისგან განცალკევებით, გარიყულად ცხოვრობდნენ.

ინდიგო: როდის გაჩნდა „არაფერი, არაფრობა”, როგორც ფენომენი შენს კვლევებში?

მ.ფ.: ეს თემა პირველად ბათუმის კვლევაში გამოიკვეთა. მერე თბილისში მეგობრებმა წაიკითხეს ჩემი ნამუშევარი ბათუმელი ახალგაზრდების ნიჰილიზმისა და უშინაარსობის შეგრძნების შესახებ და ვერ გაიგეს, რატომ წარმოვაჩენდი ახალგაზრდებში მნიშვნელობის დაკარგვას პრობლემად – ცხოვრებას ხომ მნიშვნელობა ისედაც არ ჰქონდა? მათ ეს არაფრად ყოფნის შეგრძნება თითქოს მიღებული ჰქონდათ. არაფრის კეთება და მოწყენილობა იყო ნორმალური მოცემულობა, რომლის ნეგატიური არსიც პროტესტს კი არ იწვევდა, არამედ – გათავისებას, ტკბობას.

ეს სიახლე იყო ჩემთვის, არაფრობის ამგვარი გაგება მთელ ჩემს ანთროპოლოგიურ ცოდნას ეწინააღმდეგებოდა. ჩვენ, ანთროპოლოგები ხომ სწორედ მნიშვნელობების შექმნის პროცესს ვსწავლობთ ადამიანებსა და მათ ჯგუფებში. საქართველოში კი პირველად მომეცა შანსი, დავკვირვებოდი პროცესს: როგორ უჩნდებათ ადამიანებს არაფრობასთან ასეთი მიმღები დამოკიდებულება.

ინდიგო: შენი ბოლო წიგნის კითხვისას მუდმივად ჩნდება კითხვის ნიშანი არაფრობის განმარტებასთან დაკავშირებით: რა არის არაფრობა? ადამიანებშია ის, თუ გარემოში? ამ კითხვებზე პასუხს არ გთხოვ, რადგან არა მგონია, ამ საკითხს ღიად შემთხვევით ტოვებდე. უფრო ის მაინტერესებს, რა მექანიზმებით ჩნდება არაფრობა ახალგაზრდების ცხოვრებაში?

მ.ფ.: ვფიქრობ, ეს მექანიზმი არ არის მხოლოდ ქართული კონტექსტისთვის დამახასიათებელი. არაფრობის, ნიჰილიზმისა და ეგზისტენციალიზმის კვლევებს თუ გაეცნობი, ნახავ, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში მას სხვადასხვაგვარი ასპექტი აქვს. ფრანგულ ეგზისტენციალიზმში ჟან-პოლ სარტრის და ალბერ კამიუს ნამუშევრები არაფრობის შესახებ მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ კონტექსტში შეიქმნა. ეკონომიკური ზრდა და პოლიტიკური სტაბილურობა საკვანძო სიტყვები გახდა მაშინდელ პოლიტიკურ რიტორიკაში, მაგრამ მალევე მომავლის ოპტიმისტური ხედვა კრიზისში გადაიზარდა. მეტი და მეტი ადამიანისთვის ეკონომიკური წინსვლის შესახებ ფანტაზიების რეალობად ქცევა შეუძლებელი გახდა. ამ დროს ბევრი მოვლენა მიეწყო ერთმანეთს, რამაც, საბოლოოდ, დაარღვია ის ფორმები, საზოგადოებას რითაც ვაწყობდით. ასეთი დრამატული ცვლილებების დროს კი, ადამიანებს უპირველესად უჩნდებათ მარტივი კითხვა – რატომ? რატომ აღმოვჩნდით ამ მდგომარეობაში? ამ დროს ზოგი არ ეპუება „რატომს” და მიისწრაფვის დაკარგული მნიშვნელობებისა თუ მიზნების თავიდან შექმნისკენ, ზოგი კი არაფრობას და მნიშვნელობის დაკარგვის აღქმას ალტერნატიული პერსპექტივიდან იწყებს.

საქართველოს ისტორია მეორე მსოფლიოს ომის შემდეგ, რა თქმა უნდა, განსხვავდება დასავლეთ ევროპის და ამერიკის ისტორიისგან, მაგრამ კომუნისტური თუ კაპიტალისტური იდეოლოგიების მიღმა ერთი რამ საერთოა: დაპირებები მომავალზე და იმედის გაჩენა. განსხვავდებოდა შინაარსი, მაგრამ ფორმა მსგავსი იყო. საქართველოში ბოლო ოცი წლის განმავლობაში არაერთი დრამატული ცვლილება მოხდა, განსაკუთრებით, ვარდების რევოლუციის შემდეგ. სააკაშვილის მთავრობის დაპირებებიც სწორედ უკეთესი ცხოვრების ხარისხს, ეკონომიკურ წინსვლას და, ზოგადად, მომავლის იმედს მოიცავდა. ახალგაზრდები ხედავდნენ, როგორ იცვლებოდა ქალაქები ახალი პროექტებით და უნდოდათ, თვითონაც ყოფილიყვნენ იმ მომავლის ნაწილი, რომელიც მათ თვალწინ შენდებოდა. განახლებული ქალაქი ტურისტებს მოიზიდავდა, პოტენციურ სამუშაო ადგილებს შექმნიდა, გაზრდიდა და გააჩენდა ადამიანების შემოსავალს. ზოგისთვის ეს მოვლენები აღიქმება, როგორც ცვლილება უკეთესობისკენ, მაგრამ არიან ადამიანები, ვისაც უჩნდება კითხვა: მთელი ამ დროის განმავლობაში მუდმივად იცვლებოდა რაღაცები, მაგრამ რომელიმე ცვლილებას ჰქონდა აზრი? ცხოვრება ფუნდამენტურად არ არის სხვანაირი, მიუხედავად იმისა, რომ გამოვიარეთ რევოლუცია, ომი რუსეთთან, პოლიტიკური ცვლილებები. არის რამე, რაც უფრო შინაარსიანი გახდა, ვიდრე ოცი წლის წინ იყო? ვფიქრობ, სწორედ ამგვარ საზოგადოებრივ კონტექსტებში შეგვიძლია მივაგნოთ აპათიას, ნიჰილიზმსა და მისწრაფებას არაფრობისკენ. დაუსაქმებელი ბათუმელი ახალგაზრდები, რომლებთანაც ვმუშაობდი, მალევე მიხვდნენ, რომ მომავლის იმ სცენარში, რომელსაც მთავრობა წერდა, სინამდვილეში მათი ადგილი არ იყო. მათ თავიანთი ცხოვრების ტემპით, ვერასდროს აუწყვეს ფეხი მშენებლობების ტემპს. ახალი სამუშაო ადგილები და უკეთესი ცხოვრება მათთვის არ დადგა. ინტენსიური მშენებლობები კი მიდიოდა, მაგრამ ისინი კვლავაც აგრძელებდნენ უაზროდ ხეტიალს ქუჩებში, სახლში უსაქმოდ ყოფნას და მოწყენილობას. ამიტომაა საქართველო იდეალური ადგილი ნიჰილიზმის საკვლევად. ადამიანები მანდ დაკარგულ იმედებზე, მომავლის დაკარგულ ხედვაზე, საკუთარი მნიშვნელობის შესუსტებაზე ლაპარაკობენ და ამ ყველაფერში ზუსტადაც ცნება არაფრობას გულისხმობენ. ისედაც, „არაფერი”, მგონი, ქართულ ენაში ყველაზე ხშირად გამოყენებადი სიტყვაა. თუმცა თვითონ „არაფრობის მდგომარეობა” არ არის მხოლოდ ქართული მოვლენა, დღეს არანაკლებ საინტერესოა ამ ფენომენზე დაკვირვება აშშ-ში. ეს საკითხები ახლა იქ ხშირად განიხილება. არა როგორც მარტივად ტრამპის და მისი პოლიტიკის თანმდევი მოვლენა, არამედ როგორც იმ მიზეზებზე დაკვირვება, რამაც ტრამპს არჩევნები მოაგებინა. როცა ტრამპი გამოჩნდა და გაძლიერდა პოლიტიკურ ასპარეზზე, საზოგადოება უკვე აპათიურად იყო განწყობილი პოლიტიკური ისტებლიშმენტის მიმართ, რომელიც ბევრს აკეთებდა, მაგრამ საშუალო ფენისთვის რეალურად ბევრს ვერაფერს ცვლიდა.

ინდიგო: ის ახალგაზრდები, რომლებსაც შენს კვლევებში ვხვდებით, საერთოდ აცნობიერებენ და განიცდიან მნიშვნელობის დაკარგვას, თუ ქართული „ძენ-დამოკიდებულება” აქვთ და უბრალოდ, მორჩილად იღებენ არაფრობის მდგომარეობას?

მ.ფ.: უფრო მეორე. მათთან ერთად ყოფნისას, ასე პირდაპირ არაფრობას არ განვიხილავდით, რადგან არაფრობაზე საუბარს შინაარსი არ აქვს. არ განვიხილავდით პოლიტიკას ან იმ მოცემულობებს, რომლის შედეგადაც ისინი ამ ნიჰილიზმში ჩავარდნენ. მართლაც უფრო ძენ-ბუდისტურ მიდგომას ჰგავდა ეს მდგომარეობა, მათი ცხოვრება არაფრობის მიღება იყო.

ინდიგო: გამოდის, ახალგაზრდები არაფრობისგან გაქცევას და მის გადალახვას არ ცდილობენ?

მ.ფ.: არა, და მეტიც, არაფრობა მათ თავისუფლების განცდას აძლევდა, რადგან იმ მოცემულობაში არ ჰქონდა მნიშვნელობა, ვინ იყავი და რას წარმოადგენდი. იდენტობის მარკერები, რომლებსაც მნიშვნელობის შესაქმნელად ვიყენებთ, მათთვის არ არსებობდა. გენდერი, სექსუალობა, რელიგია, პოლიტიკური შეხედულებები, ეს ყველაფერი უმნიშვნელო და უშინაარსო იყო. ცხოვრებისეული მიმართულების არქონა შემაფერხებელი კი არ იყო, არამედ – ნორმალური მოცემულობა.

ინდიგო: არის კავშირი თბილისში ასე აყვავებულ რეივ კულტურას და არაფრობას შორის? საკლუბო სცენის განვითარება და სიბნელეში გაუჩინარების სურვილი ხომ არ უკავშირდება არაფრობაში ცხოვრების სურვილს?

მ.ფ.: თანაკვეთა უდავოდ არსებობს. ნაწილი ახალგაზრდებისა, რომლებთანაც ვმუშაობდი, რეივერები იყვნენ. ზოგადად, რეივ კულტურის ისტორიასა და მის ფორმირების პროცესში არაფრობას მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა და ერთგვარი საფუძველიც გახდა, ალბათ. მაგრამ ქართულ კონტექსტში ამ ორს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება გაჩნდა. ბოლო წლებში რეივ კულტურამ აქტივისტური შინაარსი შეიძინა. ქუჩაში ცეკვის სახით აქტივიზმის ახალი ფორმაც კი დაიბადა, რომელიც პოლიტიკური ჯგუფებისგან კი არა, ახალი თაობისგან მოდიოდა. ასე რომ, არაფრობასა და რეივ კულტურას შორის პირდაპირი მიზეზშედეგობრიობა არ არსებობს.

ინდიგო: წიგნში Young Men, Time, and Boredom in the Republic of Georgia ბევრი ბათუმელი ახალგაზრდა გამოთქვამს სურვილს, წავიდეს ემიგრაციაში. მიუხედავად იმისა, რომ ეს საველე კვლევა 2008 წელს ჩატარდა, დღესაც დიდია ქვეყნიდან სამუდამოდ ან ხანგრძლივად წასვლის სურვილი ახალგაზრდებში. ასევე, შენს ერთ-ერთ სტატიაში ბათუმელი ახალგაზრდა ამბობს, რომ საღამოობით ზღვის პირას ჩამოჯდება ხოლმე, ჰორიზონტს მიაშტერდება და მანტრასავით იმეორებს: ჩემო მომავალო, მოდი ჩემთან, ჩემო მომავალო. ეკონომიკური პრობლემების გარდა, ხომ არ გგონია, რომ აქ ახალგაზრდები ამ „არაფერს” გაურბიან ზუსტადაც და უცხო ქვეყნებსა და კულტურებში წასვლით აქ ვერნაპოვნ ეგზისტენციალურ შინაარსს ეძებენ?           

მ.ფ.: ამ კონკრეტულ ბიჭსა და მის მეგობრებს არაფრობის შეგრძნება იმ დროში გაუჩნდათ, როდესაც საქართველოში ზუსტადაც რომ მომავალს გეგმავდნენ, სამომავლო პროექტებსა და ხედვებზე ომახიანად ლაპარაკობდნენ. მიუხედავად ამისა, მათთვის არ არსებობდა საქართველოში კეთილდღეობის და ცხოვრების შექმნის გზები. ასე რომ, მომავალზე ფიქრის დროს ისინი თავს სხვა ადგილზე წარმოიდგენდნენ. ამ დროს ეს „სხვა ადგილი”, უმეტესად, რუსეთი ან უკრაინა იყო. საქართველოში მნიშვნელობის და მომავლის პოვნის იდეაზე ხელი ჰქონდათ ჩაქნეული. ზღვა მათთვის გახდა ის, რაც უნდა გადალახო იმისთვის, რომ ცხოვრება გამოგივიდეს. ბიჭი, რომლის სიტყვებიც გაიხსენე, ახლა რუსეთში ცხოვრობს. ამ პროექტში ჩართული დანარჩენი ბიჭებიდანაც უმეტესობა აღარ არის ბათუმში. არ ვიცი, ემიგრაციის შემდეგ ცხოვრება რამდენად ააწყვეს, მაგრამ თავიანთ პირველად მიზანს – საქართველოდან წასვლას – მაინც მიაღწიეს.

ინდიგო: რადგან ბათუმსა და თბილისშიც მუშაობდი კვლევებზე, მითხარი, რა ტიპის განსხვავებები დაინახე ამ ორ ქალაქში მცხოვრებ ახალგაზრდებს შორის?

მ.ფ.: ყველაზე მნიშვნელოვანია სოციო-ეკონომიკური განსხვავება. ბათუმელი ახალგაზრდების უმეტესობა თბილისს აღიქვამდა, როგორც ძალიან განსხვავებულ ადგილს, სადაც ადამიანებს გაცილებით მეტი ეკონომიკური შესაძლებლობა ჰქონდათ, ვიდრე თვითონ. ბათუმელ ახალგაზრდებს ნათელ მომავალში საკუთარი თავის წარმოდგენა უჭირდათ, თბილისელი ახალგაზრდები კი, უბრალოდ, უარყოფდნენ ყველანაირი მომავლის ხედვას და, ამგვარად, ღირებულებებისა და შინაარსის არქონას კრიზისად კი არა, მოცემულობად იღებდნენ.

ზაფხულის პერიოდში ეს განსაკუთრებით მძაფრად ბათუმში იგრძნობოდა. თბილისიდან საზაფხულო სამუშაოსთვის ჩასული ახალგაზრდები ტკბებოდნენ ბათუმის კარგი მხარეებით და სეზონის ბოლოს ბრუნდებოდნენ თბილისში – თავიანთ უმიზნო რეალობაში. ბათუმელი ახალგაზრდებისთვის კი სეზონის დასასრული დამაბნეველი და რთული იყო, რადგან წინ მკვდარი ზამთარი ელოდათ – შესაბამისად, უმძაფრდებოდათ განცდა, რომ ბათუმში ყოფნით დროს და საკუთარი თავის მნიშვნელობას კარგავენ, მომავალი სხვაგან აქვთ. ახლა ბათუმი ძალიან განსხვავდება 2008 წლის ბათუმისგან, მაგრამ ქალაქის გარეუბნებში მდგომარეობა უცვლელი მგონია.

ინდიგო: როგორ ხედავს ახალგაზრდობა ძველ თაობას? დედ-მამა ბავშვისთვის პირველი გმირები არიან. რა ხდება მერე, როცა სხვა გმირები და მისაბაძი მაგალითები ჩნდებიან ადამიანის ცხოვრებაში, მშობლების თაობის მიმართ როგორი დამოკიდებულება აქვთ ახალგაზრდებს?

მ.ფ.: თაობების ურთიერთაღქმის საკითხებს, ძირითადად, ბათუმელ ახალგაზრდებთან განვიხილავდი. ძალიან ცხადი იყო, რომ ის, რაც ყველაზე მეტად აკლდათ ამ ახალგაზრდებს, სწორედ გმირის იმიჯი იყო. მათი მამების უმრავლესობა სამუშაოდ სხვა ქვეყანაში იყო წასული – ან დიდი ხნით, ან სეზონურად. იმ ახალგაზრდებს კი, ვინც მშობლებთან ახლოს ან მათსავე სახლში ცხოვრობდა, არ ჰქონდათ მჭიდრო ურთიერთობა მამებთან. მეუბნებოდნენ, რომ მათი მამების უმეტესობა ბევრს სვამს და მერე გადამეტებულ სმასთან დაკავშირებული პრობლემებია ოჯახებში. მათ საკუთარი მამების როლი არ მოსწონდათ. მაინც რას ნიშნავს, იყო ღირსეული ქართველი, რას ნიშნავს ქართველისთვის შესაფერისი და საკადრისი ქცევა? ეს კითხვა ახალგაზრდებისთვის ისტორიული მითოლოგიით იყო სავსე. საქართველოში პირველად რომ ჩადიხარ, ყველა უხეშად ეჯახება ამ თემას: ქართველი კაცია ის, ვისაც შეუძლია იმდენი ღვინო დალიოს, რამდენიც მოუნდება და, ამავდროულად, იყოს პოეტური და დრამატული. ახალგაზრდები, რომლებიც ამ იდეებს სკოლის სახელმძღვანელოებიდან, მხატვრული ლიტერატურიდან თუ ოჯახებიდან ეზიარებიან, მერე და მერე ხედავენ იმ ცარიელ ადგილებს, რასაც ქართველის ეს იმიჯი შეიცავს.

ინდიგო: ვინ არის გმირი ახალი თაობისთვის? ვინ არიან შენი გმირების გმირები?

მ.ფ.: ნელ-ნელა იკვეთება მისი კონტურები ახალ თაობაში. ჯერ ბოლომდე არც ჩანს. მაგრამ უკვე ჩანს, რომ ის მაჩო ქართველის, ტყავის ქურთუკში გამოწყობილი, ქუჩაში მდგომი ტიპის საპირისპიროა. უკეთ რომ დავინახოთ ის, კვლავაც აქტივიზმის თემას უნდა მივუბრუნდეთ. სწორედ ამ აქტივისტურ ველზე ჩნდებიან ახალგაზრდები, რომლებიც პროტესტს ქუჩაში გამოსვლით გამოხატავენ, მაგრამ პოლიტიკური დღის წესრიგის ნაწილი არ ხდებიან. ახალი პერსონაჟი, ალბათ, ამ ტერიტორიაზე უნდა ვეძებოთ. ის უდავოდ ახალი თაობიდანვე მოდის და მისთვის მნიშვნელოვანია ქართული კონტექსტისთვის აქამდე უცნობი თემები, მაგალითად, გარემოს დაცვაზე ზრუნვა და უფლება, იცხოვრო თავისუფლად ისე, როგორც გინდა. რაც კარგი მგონია, ქართული საზოგადოებისთვის ეს გმირი მნიშვნელოვანია. მსგავსი იდეალები და პერსონაჟები ათი წლის წინ, ჩემი კვლევის დროს, ნამდვილად არ მხვდებოდნენ. მას უამრავი მტერი ჰყავს საზოგადოების დიდ ნაწილში, მაგრამ აგრძელებს ზრდას და სივრცეც თავისუფლდება მის განსავითარებლად, ახალი შტრიხებით შესავსებად.

ინდიგო: ჩვენი საუკუნის ახალ თაობებში გაჩნდა საერთო ციფრული მეხსიერება, რომელმაც კიდევ უფრო დააკავშირა მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ახალგაზრდა ადამიანები, განწყობები, მისწრაფებები ერთმანეთთან. ახალგაზრდებში რა გლობალური ტრენდები შეინიშნება?

მ.ფ.: გლობალიზაციის შედეგად სხვადასხვა კულტურაში აღზრდილ ახალგაზრდებს შორის მსგავსება მართლაც დიდია. Generation Z-ისთვის ერთიანობის შეგრძნება სწორედ ტექნოლოგიების განვითარებამ გაზარდა. ახალი გმირი, რომელიც ახლახან ვახსენე, მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში გვხვდება. მსოფლიოს სრულიად განსხვავებულ მხარეებში მცხოვრებ ახალგაზრდებს საერთო გმირები ჰყავთ ახლა, მაგალითად, გრეტა ტუნბერგი ასეთია. გრეტასნაირი ფიგურები წარსულშიც გვხვდებოდნენ, ცხადია, მაგრამ ადრე ისინი უფრო ლოკალურ მოვლენად რჩებოდნენ. საჯარო ფიგურები საქართველოში ათი-თხუთმეტი წლის წინ სრულიად განსხვავდებოდნენ ამერიკელი ან დანიელი საჯარო ფიგურებისგან. ეს განსხვავება ახალი თაობისთვის ირღვევა ნელ-ნელა.

ინდიგო: და ბოლოს, მინდა, გკითხო კულტურულ ტრენდზეც, რომელიც ბოლო წლებია დასავლურ მედიაში იგრძნობა. წარმოშობით ქართველ ახალგაზრდა არტისტებს, ფოტოგრაფებს თუ მკვლევრებს „პოსტსაბჭოთა” იარლიყით წარადგენენ, ასე ცნობენ. როგორ გგონია, ქართველი ახალგაზრდებისთვის შესაფერისი განსაზღვრებაა „პოსტსაბჭოთა”?

მ.ფ.: მგონია, ახალი თაობისთვის ამ ტერმინმა დაკარგა რელევანტურობა. ერთი მხრივ, ისტორიული მოცემულობაა, რომ არსებობდა პოსტსაბჭოთა პერიოდი, მაგრამ შინაარსს არის მოკლებული ამ პერიოდის ხელოვნურად გაწელვა, დღევანდელობასა და ახალ თაობაზე მორგება. ქართველი საზოგადოება დღეს უფრო მეტად პოსტრევოლუციურია, ვიდრე პოსტსაბჭოთა. თბილისში რომ ჩადიხარ, შეგიძლია, წახვიდე ძველმანების ბაზრობაზე და იყიდო საბჭოთა ნივთები და ამით ამოწურო ეს თემა – დღეს კატეგორია „პოსტსაბჭოთა” უფრო კომერციულ და ტურისტულ მიზნებს შეეფერება. „პოსტსაბჭოთა” უკვე მხოლოდ ბრენდია და არა – საზოგადოებრივი მდგომარეობა.

ფოტო: მანო სვანიძე/ჩაი ხანა მედია