ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

დაკრძალვა და აპოთეოზი / მკვდარი გმირი | გიორგი მაისურაძე

გმირი რომ გმირად შეირაცხოს, მხოლოდ საგმირო საქმეები არ კმარა. საჭიროა, გმირი მოკვდეს კიდეც. შეიძლება პარადოქსულად გამოიყურებოდეს, მაგრამ ასეა – უკვდავების მოპოვება მხოლოდ სიკვდილითაა შესაძლებელი. აქილევსი უნდა მოკვდეს, რომ მისი სახელი უკვდავებას მიეცეს. ყველა ადამიანი მოკვდავია და სიკვდილი სიცოცხლის დასასრულს ნიშნავს.

მხოლოდ ის, ვინც სიკვდილიდან გმირად იბადება, მოკვდავობის გარდაუვალობას ამარცხებს.

ამიერიდან მისი სიცოცხლე იმ ადამიანებზეა დამოკიდებული, რომლებიც მას თაყვანს სცემენ და მის სახელს ხსოვნაში ინახავენ.

მაგრამ გმირად ქცევისთვის არც უბრალოდ სიკვდილია საკმარისი. საჭიროა მისი გმირად ინიციაცია, ადამიანური ყოფიდან ზეადამიანურში გადასახლება – რიტუალი, რომლის დროსაც გმირთან ერთად იბადება მისი თაყვანისცემით შეკრული და გაერთიანებული თემიც.

თუ სიკვდილი გმირის დაბადების მომენტია, დაკრძალვა მის გმირად ინაუგურაციად შეიძლება მივიჩნიოთ. თვით ყველა დროის უდიდესი საგმირო ეპოსი, „ილიადა“ ჰექტორის დაკრძალვით მთავრდება. მანამდე კი პათროკლეს დაკრძალვაა აღწერილი. ასეთივე ეპიკური პათოსი გასდევს ათენური დემოკრატიის ერთ-ერთ უძველეს პოლიტიკურ დოკუმენტსაც – პერიკლეს ეპიტაფიოსს – პელოპონესის ომში დაღუპულთა დაკრძალვაზე წარმოთქმულ სიტყვას, რომელიც პოლიტიკური ჰეროიზაციის ნიმუშიცაა.

ტრიუმფალური დაკრძალვით უკვე სახელმწიფო აფუძნებს გმირების კულტს და გმირის საფლავსაც საკულტო თაყვანისცემის ადგილად მონიშნავს. ამიერიდან გმირები მხოლოდ ეპიკურ თხზულებებსა თუ სახელოვნებო ფანტაზიებში კი არ არსებობენ, მათსავე ხსოვნას დარაჯობენ ძეგლები, რომლებიც გმირების საფლავებზე აღმართეს. შესაბამისად, ეს ადგილები მათი ხსოვნის თაყვანისმცემლებს იზიდავს. წმინდანების საფლავებზე პილიგრიმობით თუ ლენინის მავზოლეუმის რიგში დგომით, ადამიანები ერთ სხეულად გარდაიქმნებიან, გაუკვდავებული გარდაცვლილი გმირი კი მათი ერთობის გარანტი ხდება.

ასეთი ერთობა დასაფლავებისთანავე იქმნება. საფლავი ხდება ადგილი, სადაც დაკრძალვის რიტუალის, ანუ გმირად ინიციაციის რიტუალის, უსასრულოდ გახანგრძლივებაა შესაძლებელი.

ამ მიზნით გაჩნდა ლენინის მავზოლეუმიც: რამდენადაც ბელადთან გამომშვიდობება უზარმაზარი საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა შორეულ ადგილში მცხოვრებლების სურვილი იყო, ხელისუფლებამ თავიდან დროებითი ხის მავზოლეუმი ააშენა. რადგანაც ლენინთან გამომშვიდობების მსურველთა რიცხვი არც მისი ოფიციალური დაკრძალვის შემდეგ შეწყვეტილა, გადაწყდა, რომ ლენინი საერთოდ არ დაემარხათ და მავზოლეუმში დაეტოვებინათ. ტროცკიმ ირონიულადაც კი შენიშნა, რომ ამით ლენინს ქრისტიან წმინდანად აქცევდნენ; ის იყო ფიგურა, რომელსაც საბჭოთა მოქალაქეებში რელიგიური ინსტინქტის გაღვივება შეეძლო, ხოლო მავზოლეუმი იქნებოდა ადგილი, სადაც, ტრადიციული კულტების ნაცვლად, ადამიანები თაყვანს ახალ, საბჭოთა კულტს სცემდნენ. ასე შექმნეს ბოლშევიკებმა მოსკოვის კრემლთან, წითელ მოედანზე, საბჭოთა სახელმწიფოს მთავარი საკულტო ცენტრი.

ამ ტრადიციის ფესვები პრეისტორიაში იკარგება. არქაულ საზოგადოებებში წინაპრის საფლავი საკულტო ადგილია, რომლის თაყვანისცემითაც თემი ერთიანდება და საკუთარ იდენტობას აფუძნებს. დროთა განმავლობაში, თუ ამ საგვარტომოს გაუმართლა და ხალხთა უფრო დიდ ერთობად გადაიქცა, ეს დიდი წინაპარიც ჰეროსად, ეთნარქად ან უზენაეს ღვთაებად გარდაისახება.

გარდაცვლილის ღვთაებად ასეთი გარდასახვა, რომლის კულტიც შემდეგ თავადვე ხდება მისი თაყვანისმცემლების იდენტობის განმსაზღვრელი, ძველი სამყაროს ტრადიციიდან აპოთეოსის სახელითაა ცნობილი. აპოთეოსი ბერძნულად გაღმერთებას ნიშნავს და მასში გმირების, ან მეფის, მბრძანებლის სიკვდილის შემდეგ ღვთაებად გარდასახვა იგულისხმება, რომელიც დაკრძალვის რიტუალით გამოისახებოდა. რიტუალში თანამონაწილეობით ყოველი ადამიანი ამ ახალ ღმერთსა და მისგან მომავალ მადლს ეზიარებოდა. დაკრძალვის შემდეგ კი საფლავი ითავსებდა იმავე ფუნქციას.

ფეოდალურ ხანაში, როდესაც ყველა დინასტია საკუთარ საძვალეებს ქმნიდა, XIII საუკუნის ინგლისში, ვესტმინსტერის სააბატოში, ინგლისის მეფეების და მათი ოჯახის წევრების სამუდამო განსასვენებელი შეიქმნა, სადაც მოგვიანებით უკვე ყველაზე ცნობილი და გამორჩეული ინგლისელი ადამიანების დაკრძალვაც დაიწყეს. ასე აღმოჩნდა მეფეთა სარკოფაგების გვერდით, ისააკ ნიუტონის, ჩარლზ დარვინის, ჩარლზ დიკენსის თუ სტივენ ჰოუკინგის საფლავებიც.

ახალ დროებაში ეს ტრადიცია მბრძანებლებიდან ერის რჩეულ შვილებზე გადავიდა. 1791 წელს პარიზში, რევოლუციურმა მთავრობამ ქალაქის ყველაზე დიდი ტაძარი ეკლესიას ჩამოართვა და იქ ფრანგი ერის „დიდი კაცების“ განსასვენებელი – პანთეონი – დააარსა, რომელშიც ჯერ გრაფი მირაბო დაკრძალეს, ხოლო შემდეგ – 13 წლით ადრე გარდაცვლილი ვოლტერი და ჟან-ჟაკ რუსო გადაასვენეს. ასე ჩაეყარა საფუძველი ერის საამაყო შვილების თაყვანისცემას. ამ დროს ისინი უკვე ნაციონალური იდენტობისა და ეროვნული სიამაყის სიმბოლოები არიან. პანთეონის დაარსებით, გარდა ახალი საკულტო ობიექტის შექმნისა, გაჩნდნენ ახალი ტიპის გმირებიც – ხელოვანები, მოაზროვნენი, ერის საამაყო შვილები, რომლებმაც მონარქების მონოპოლია ტრიუმფალურ დაკრძალვაზე ისტორიას ჩააბარეს. 1837 წელს პეტერბურგში პუშკინის დაკრძალვამ ისეთი მასშტაბი მიიღო, როგორიც მანამდე მხოლოდ იმპერატორებისას ჰქონდა. იმდენი ადამიანი გამოვიდა პეტერბურგში პუშკინის პანაშვიდებზე, რომ ეკლესიაში ბილეთებით უშვებდნენ. ეს დღე რუსეთის ისტორიაში ახალი კულტურული პარადიგმის დაბადების დღე აღმოჩნდა. პუშკინის დაკრძალვით პოეტის, დიდი ადამიანის, როგორც გმირის კულტი, ეროვნული იდენტობის სიმბოლო გაჩნდა. ეს სიმბოლო მალე მთელს რუსეთის იმპერიას მოედო და 1887 წელს საქართველოშიც ჩამოაღწია, როდესაც სტავროპოლში მოკლული ქართველი საზოგადო მოღვაწე დიმიტრი ყოფიანი მთაწმინდაზე დაიკრძალა. შეიქმნა დამკრძალავი კომისია, რომელშიც ილია ჭავჭავაძე და ექვთიმე თაყაიშვილი შედიოდნენ. დაკრძალვის ცერემონიალს კი რეჟისორი და დრამატურგი ვალერიან გუნია ხელმძღვანელობდა. ერეკლე მეორის დაკრძალვის შემდეგ, ეს იყო ყველაზე დიდი და თანამედროვე წესებით ორგანიზებული სამგლოვიარო პროცესია, რომელიც სახალხო-საპროტესტო მსვლელობად იქცა. მიუხედავად პოლიციის კორდონისა, რომელსაც არ სურდა პროცესიის ცენტრალურ ქუჩაზე – გოლოვინის (რუსთაველის) პროსპექტზე გატარება, ხალხი არ დაემორჩილა პოლიციას და პირდაპირ მეფისნაცვლის სასახლის წინ მოაწყო სამგლოვიარო ლოცვების კითხვა. შემდეგ, დღევანდელი თავისუფლების მოედნის გავლით, მთაწმინდისკენ გაემართა. ამ დღეს საქართველოში ეროვნული გმირის ხატება გაჩნდა და, მასთან ერთად, მთაწმინდასაც ეროვნული სიმბოლოს მნიშვნელობა მიენიჭა. ამასთანავე, მოიხაზა მომავალი დიდი სამგლოვიარო ცერემონიების მარშრუტიც, რომელიც შემდგომში ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის და სხვათა დაკრძალვებზე გამეორდა.

პანთეონები

1929 წელს, საქარველოს კომპარტიის თბილისის საქალაქო კომიტეტის დადგენილებით, ოფიციალურად გაიხსნა მთაწმინდის „საქართველოს მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი“. მიუხედავად იმისა, რომ ამ დროისათვის მამა დავითის ეკლესიის ეზოში დიმიტრი ყიფიანი, ილია ჭავჭავაძე და აკაკი წერეთელი იყვნენ დაკრძალულები, მთაწმინდას სასაფლაოდ არავინ აღიქვამდა. 1935 წელს, თბილისის საქალაქო საბჭოს დადგენილებით, მთაწმინდის პანთეონში გადმოასვენეს ნიკოლოზ ბარათაშვილი და ვაჟა-ფშაველა, რომლებიც აქამდე დიდუბის სასაფლაოზე ესვენნენ, 1940 წელს კი – იაკობ გოგებაშვილიც. ამით მთაწმინდაზე პირველი ქართული „პანთეონი“ შეიქმნა. 30-იან წლებშივე „პანთეონს“ შეემატა ცნობილი ქართველი ბოლშევიკების და ამ პანთეონის იურიდიული დამაარსებლების, სილიბისტრო თოდრიას, ფილიპე მახარაძისა და მიხა ცხაკაიას საფლავები.

„პანთეონის“ შექმნის იდეა საქართველოში პირველად 1892 წელს „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ გაუჩნდა, როდესაც გარდაცვალებიდან 47 წლის შემდეგ ნიკოლოზ ბარათაშვილის ნეშტი განჯიდან თბილისში გადმოასვენეს და დიდუბის სასაფლაოზე დაკრძალეს. ეს სასაფლაო პირველი ქართული „პანთეონი“ უნდა გამხდარიყო. ამიტომაც მომდევნო წლებში ამ სასაფლაოზე პლატონ იოსელიანის, იეთიმ გურჯის, ეკატერინე გაბაშვილისა და სხვათა ნეშტები გადმოასვენეს. მაგრამ ამასობაში ოფიციალურად დაარსებულმა მთაწმინდის პანთეონმა დიდუბის სასაფლაოს პირველობა წაართვა. თუმცა კი მისი გაპანთეონებაც საბჭოთა ხელისუფლებას უკავშირდება: 1938 წელს გაუქმდა დიდუბის სასაფლაო. ერთი წლის შემდეგ კი, იმავე ტერიტორიაზე, რომელზეც მხოლოდ ცნობილი ადამიანების საფლავები დატოვეს, გაიხსნა მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონი, რომელიც „მეორე რანგის“ ცნობილ ადამიანთა განსასვენებელი უნდა გამხდარიყო. 1970-იან წლებში მას უკვე მესამე რანგის – „საბურთალოს პანთეონიც“ შეემატა. ამით საბჭოთა საქართველოში პანთეონების მთელი კულტურა წარმოიშვა, მთელი თავისი იერარქიული სტრუქტურებითა და პრესტიჟულობის ხარისხებით, რომელიც „ათეისტურ“ ქვეყანაში მიწიერი დიდებისა და უკვდავების სიმბოლოს განასახიერებდა. ეს ტრადიცია პოსტსაბჭოთა ხანაშიც გაგრძელდა, როდესაც 2018 წელს ახალი, მახათას პანთეონი გაიხსნა.

საბჭოთა ხანაშივე, პანთეონებთან ერთად, დაკრძალვის ცერემონიების მდიდარი კულტურა გაჩნდა, ხოლო ცნობილი ადამიანების დაკრძალვის პროცესიაში მონაწილეობა თუ არა, თვალის მიდევნება მაინც, კულტურულობის გამოხატულებად მიიჩნეოდა. საბჭოთა ეპოქის დასასრულს, დაკრძალვამაც და პანთეონებმაც ახალი პოლიტიკური ფუნქცია და შინაარსი შეიძინა.

ყველაფერი დაიწყო 1989 წლის 9 აპრილის მსხვერპლთა დაკრძალვიდან, რომელიც საგანგებო მდგომარეობის პირობებშიც კი მასობრივ საპროტესტო მანიფესტაციად იქცა. პროცესიებში მონაწილეებს შავ პერანგებთან ერთად, შუბლზე შავი ლენტი ჰქონდათ შემოკრული. ამ პროცესიებიდან გაჩნდა და დამკვიდრდა მარჯვენა მუშტის ზეაღმართვის ჟესტიც, ფორმულა – „ზეციური საქართველო“, მსვლელობისას კოლექტიური დაჩოქებები – მთელი ახალი ეროვნული პათოსი. 9 აპრილს დაღუპულები ეროვნულმა მოძრაობამ მოწამეებად გამოაცხადა. ამ საერთო-სახალხო გლოვიდან ახალი ეროვნული ერთობა დაიბადა.

მაგრამ ამ ერთობას არ ჰყავდა გმირი. ალექსანდრე ბატონიშვილს თუ ქაქუცა ჩოლოყაშვილს, რომელთა პორტრეტებიც 1988 წლის შემოდგომიდან ეროვნული მოძრაობის საპროტესტო მანიფესტაციებზე გამოჰქონდათ, საზოგადოების უდიდესი ნაწილი არ იცნობდა. 1987 წელს წმინდანად შერაცხული ილია ჭავჭავაძეც, რომლის სახელსაც უკვე რამდენიმე პოლიტიკური თუ საზოგადოებრივი ორგანიზაცია ატარებდა, ისტორიული სიმბოლო უფრო იყო, რომლის დასაკუთრებაზეც ძველსაც და ახალსაც თანაბარი პრეტენზია ჰქონდა. ახალი ერთობისთვის საჭირო იყო მისი წიაღიდან გაჩენილი გმირის ფიგურა, რომელიც მის იდეალებსა და პათოსს განასახიერებდა. ასეთი გმირის ხატება 1989 წლის 13 ოქტომბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად გაჩნდა: რიკოთის გზაზე, სოფელ ბორითთან, სწრაფად მიმავალი მსუბუქი ავტომანქანა ამოტრიალდა, რომელშიც ეროვნული მოძრაობის სამი ლიდერი – მერაბ კოსტავა, ზურაბ ჭავჭავაძე და თამარ ჩხეიძე ისხდნენ. კოსტავა ადგილზე გარდაიცვალა. ის ეროვნული მოძრაობის ლიდერებს შორის ერთადერთი იყო, რომლის შესახებაც აზრთა სხვადასხვაობა არასდროს გაჩენილა: ის ზეპარტიული და შეუბღალავი პიროვნება იყო, რომლის ავტორიტეტიც იმ დროს უკვე დაქსაქსულ და ურთიერთდაპირისპირებულ ეროვნულ მოძრაობას შიდა კონფლიქტის გაღრმავებისგან იცავდა და ერთიანობასაც უნარჩუნებდა. როგორც დისიდენტი, რომელმაც ათი წელი საბჭოთა საპატიმროებში გაატარა, გაუტეხლობის და სიმტკიცის სიმბოლოდ და უმაღლეს მორალურ ავტორიტეტად აღიქმებოდა დისიდენტებსა და „არაფორმალებს“ შორის. მიუხედავად იმისა, რომ კოსტავა, უპირველეს ყოვლისა, ზვიად გამსახურდიას უახლოეს მეგობრად და თანამებრძოლად მოიაზრებოდა, ის, ამავე დროს, გამსახურდიასთან ყველაზე მეტად დაპირისპირებული ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების წევრიც იყო და მის ლიდერებთან – თამარ ჩხეიძესა და ზურაბ ჭავჭავაძესთანაც ახლო მეგობრული ურთიერთობა აკავშირებდა. ამით ის დაპირისპირებულ ბანაკებს შორის მედიატორის როლსაც ასრულებდა. კოსტავას დაღუპვით ეროვნულ მოძრაობას მთავარი მორალური ინსტანცია და გამაერთიანებელი ფიგურა გამოეცალა, რის შემდეგაც მოძრაობა საბოლოოდ დაიქსაქსა და საფუძველი ჩაეყარა იმ დაპირისპირებას, რომელიც ორ წელიწადში სამოქალაქო ომში გადაიზარდა.

მერაბ კოსტავას დაკრძალვა ყველაზე გრანდიოზული სამგლოვიარო ცერემონია იყო, რომელიც საქართველოს უახლეს ისტორიას ახსოვს. მისი სამოქალაქო პანაშვიდები 14 ოქტომბერსვე დაიწყო გარდაცვლილის ბინაში, შემდეგ ორდღიანი საეკლესიო პანაშვიდი სიონის ტაძარში და ბოლოს 20 ოქტომბერს დაკრძალვა მთაწმინდის პანთეონში. პირველსავე დღეს მერაბ კოსტავას ბინას უამრავი ადამიანი მიაწყდა. ისინი არ ყოფილან მხოლოდ ეროვნული მოძრაობის აქტივისტები, რომლებიც მალე შეუმჩნეველ უმცირესობაში დარჩნენ ხალხის იმ უზარმაზარ მასებთან შეფარდებით, კოსტავას პანაშვიდებზე რომ მივიდა. მოდიოდნენ ჯგუფებად, სხვადასხვა ორგანიზაციიდან, უნივერსიტეტებიდან, სკოლებიდან, ფაბრიკა-ქარხნებიდან, საქართველოს რეგიონებიდან. ყველა ცდილობდა საკუთარი გლოვის და სამძიმარში მონაწილეობის დაფიქსირებას. ადამიანები, რომლებსაც კოსტავას სახელი მანამდე გაგონილიც არ ჰქონდათ, თვალცრემლიანი ემშვიდობებოდნენ პიროვნებას, რომელიც მათთვის უკვე გმირი იყო.

ამ დღეებს სამმაგი ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა საქართველოს უახლესი ისტორიისათვის: 1. დაიბადა ეროვნული გმირი. ის გაჩნდა არა ზემოდან კანონიზაციითა და თავს მოხვევით, არამედ სპონტანურად, საერთო-სახალხო ნების გამოხატულებით, დაკრძალვასა და გლოვაში თანამონაწილეობით; 2. სამგლოვიარო ცერემონიებმა საინიციაციო ფუნქცია შეასრულა ახალი ერთობისათვის, რომელიც დაღუპული გმირის გლოვაში თანაზიარებით წარმოიქმნა; 3. ზვიად გამსახურდია, როგორც მთავარი ჭირისუფალი, გამოიკვეთა უმაღლეს ლიდერად, რომელიც სუვერენულად, ერთპიროვნულად იღებდა ყველა გადაწყვეტილებას – ის დირიჟორობდა დაკრძალვას და კოსტავას სახელის უკვდავებას, მისი გადაწყვეტილებით გადაერქვა საბჭოთა საქართველოს დედაქალაქში ლენინის ქუჩას სახელი და მერაბ კოსტავასი ეწოდა, მისი გადაწყვეტილებით დაიკრძალა კოსტავა მთაწმინდაზე, მისგან შეირაცხა კოსტავა ეროვნულ გმირად, ყოველგვარი დოკუმენტაციისა და ბიუროკრატიული პროცედურის გარეშე (ოფიციალურად მერაბ კოსტავას ეროვნული გმირის წოდება 2013 წელს მიხეილ სააკაშვილმა მიანიჭა).

„პირველად როგორც ტრაგედია, მეორედ როგორც ფარსი“

2005 წლის 20 ნოემბერს საქართველოს ხელისუფლებამ თბილისში პარიზიდან გადმოასვენა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ნეშტი, რომელიც ორდღიანი ცერემონიის შემდეგ მთაწმინდის პანთეონზე დაკრძალეს. ქაქუცა ჩოლოყაშვილი, რომელიც 1988 წლის მანიფესტაციებიდან მოყოლებული მუდამ ფიგურირებდა, როგორც ქართული ანტისაბჭოთა საგმირო ეპოსის განსახიერება, კანონიკურ ფიგურად სააკაშვილის მმართველობის ხანაში იქცა. რამდენადაც ეს პიროვნება არ ყოფილა ქართული კოლექტიური მეხსიერების ნაწილი, ბევრად ადვილი აღმოჩნდა მისგან მითოსის შექმნა, რაც ყველაზე ნათლად მისი დაკრძალვის გრანდიოზულ ცერემონიაშიც გამოვლინდა. ამასთანავე, იგი პირდაპირ ჩაეწერა გმირის ურჩხულთან ბრძოლის იმ არქაულ სიუჟეტშიც, რომელიც პრეზიდენტ სააკაშვილის პოლიტიკური რიტორიკის ბირთვს წარმოადგენდა. მერაბ კოსტავასგან განსხვავებით, ქაქუცა ჩოლოყაშვილის დაკრძალვა მთლიანად ზემოდან, ხელისუფლების ინსცენირებით ჩატარდა, ამ პროცესიაში მონაწილეების ემოციური ჩართულობის გარეშე. გარეგნულად, მთელი ცერემონია თითქმის პირდაპირ იმეორებდა საბჭოთა პარადების პომპეზურობასა და კიჩურ პათოსს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია სამების ტაძრის ეზოში დაჩოქების რიტუალი და, პარალელურად, ლამის ისტერიული ხმებით წაკითხული ლექსები და გმირის ბიოგრაფია, რომელიც გვიანი საბჭოთა პერიოდის უკვე სრულიად ყალბ პათეტიკას იმეორებდა.

ქაქუცა ჩოლოყაშვილი – 1924 წლის აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური – ეროვნული გმირის პირველი ხატება იყო, რომელიც ეროვნულმა მოძრაობამ გააჩინა. ამ სიმბოლური აქტით მთავარ ეროვნულ ნარატივად არა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და მისი სოციალ-დემოკრატი არქიტექტორები, არამედ საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყება იქცა. რატომ მაინცდამაინც ქაქუცა ჩოლოყაშვილი, რომლის პორტრეტიც 1988 წლის შემოდგომაზე ერთ-ერთი ხალხმრავალი ანტისაბჭოთა მანიფესტაციის დროს გამოიტანეს, თავისთავად ცხადი არასდროს ყოფილა. ქაქუცა ჩოლოყაშვილი 1924 წლის აჯანყების არც მეთაური ყოფილა, არც უმაღლესი სამხედრო წოდება ჰქონია და, განსხვავებით ამ აჯანყების ხელმძღვანელებისგან – ვალიკო ჯუღელის, კოტე აფხაზის თუ ბენია ჩხიკვიშვილისგან – არც მტრის ხელით მოწამეობრივად დაუმთავრებია სიცოცხლე.

სავარაუდოდ, ქაქუცა ჩოლოყაშვილის თავადიშვილობამ და ახოვანმა გარეგნობამაც ითამაშა თავისი როლი იდეალური გმირის ხატის შესაქმნელად, თუმცა გადამწყვეტი მაინც სააკაშვილის სამხედრო-პატრიოტული იდეოლოგიისა და ანტირუსულ-იმპერიალისტური განწყობის მეომარი გმირის ფიგურასთან იდეალური თანხვედრა იყო.

ქაქუცა ჩოლოყაშვილის დაკრძალვა მერაბ კოსტავას დაკრძალვის ანალოგიით გათამაშდა, იმ მთავარი განსხვავებით, რომ ორივე გმირის ფიგურა სხვადასხვა იდეოლოგიურ განწყობას გამოხატავდა: კოსტავას დაკრძალვითა და ჰეროიზაციით გმირის ფიგურა საზოგადოებრივი განწყობიდან, მისი სულიერი მდგომარეობიდან, ფორმირების პროცესში მყოფი იდეოლოგიიდან ამოიზარდა. ჩოლოყაშვილი კი, მთლიანად ზემოდან, მმართველი იდეოლოგიის იდეით ჩამოყალიბდა და, ისევე, როგორც სააკაშვილის დროინდელი სხვა იდეოლოგიური სიმბოლოები, ცოცხალი თანაგანცდისგან ამიტომაც დაიცალა. 

შენი დახმარებით კიდევ უფრო მეტი მაღალი ხარისხის მასალის შექმნას შევძლებთ გამოწერა