ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

ხმაური ომის პერიფერიებში | ტბელ აბუსერიძე

                
მედიკა


ომის დაწყების შესახებ ინფორმაცია ჩემამდე ხმოვანი შეტყობინებით მოვიდა. პირველად იყო ხმა, ვიზუალიზაცია მოგვიანებით მოხდა.

თბილისში უკრაინის მხარდასაჭერი აქციები დაიწყო, ერთ-ერთ ასეთ აქციაზე ფოტოგრაფ საბა გორგოძეს გავუზიარე უკრაინაში წასვლის სურვილი და გადავწყვიტეთ ერთად დაგვეგეგმა ეს მოგზაურობა. თავიდანვე ვიცოდით, რომ ომის წინა ხაზზე წასვლა ჩვენი გამოუცდელობის გამო სირთულეებთან იქნებოდა დაკავშირებული, ამიტომ ალტერნატიული გზა ვიპოვეთ, პოლონეთი უკრაინის საზღვარზე შევაჩერეთ არჩევანი და გადავწყვიტეთ  დევნილების ისტორიებზე გვემუშავა. სასწრაფოდ ნეონის ჟილეტები შევიძინეთ, კუსტარულად PRESS დავაწერეთ შავი მარკერით და მომდევნო დღეს ქალაქ მედიკასკენ ავიღეთ გეზი.

რაც რუსეთ უკრაინის ომი დაიწყო მუდმივად მესმოდა ამბები ხალხზე, რომლებიც თავშესაფრის საძებნელად გარბოდნენ და თან დაჰყვებოდათ ერთგვარი ხმაური, რომელიც ომის ექოებს ირეკლავდა. ჩემი მიზანი იყო ერთი წამი მაინც გამომეგლიჯა ამ დაუსრულებელი და ხანგრძლივი პროცესიდან.

პირველად, მესაზღვრეების მეგაფონიდან გადაძახილებისა და უკრაინელი დევნილების ხმების ერთობლიობამ მამცნო სასაზღვრო ზოლთან მიახლოება. ალბათ ქალაქი მედიკაც ასე დამამახსოვრდება - ხმაურიანი. საზღვართან ახლოს ყველა ხმა ერთდროულად ისმოდა და ცოტა დრო დამჭირდა, რომ ყური მისჩვეოდა ამ ბგერებს, რომელი ხმა საიდან მოდიოდა და შესაბამისად საით გავყოლოდი მათ. 

tbel abuseridze



მედიკაში მე და საბა ღამით ჩავედით. გაგვიმართლა, რომ ერთი გზისპირა ჰოსტელი ვიპოვეთ და გაფრენამდე დავჯავშნეთ. ქალაქი მედიკაც და ფშემისლიც საკმაოდ მოთხოვნადი ადგილები იყო და როგორც ჩანს ვერ გაუძლო ჟურნალისტებისა თუ მოხალისეების ამხელა ნაკადს მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან. დასარჩენი ადგილი არსად არ იყო, ბევრი ამის გამოც ვერ ჩამოდიოდა. 

მთელი დღე მგზავრობის გამო დიდი დრო და ენერგია არ გვქონდა გადასაღებად, თუმცა უპირველესი ამოცანა ჩვენი თანამგზავრი მიშას მიცილება იყო საზღვართან, უკრაინაში რომ  გადასულიყო. 

 მიშა ვარშავის აეროპორტში გავიცანით უკრაინის დასახმარებელ საინფორმაციო დახლთან და აღმოჩნდა, რომ ჩვენ ყველას ერთი გზა გვქონდა მედიკამდე.  როგორც მისგან მოვისმინე, ერაყში იყო კერძო დაცვაში და სამსახურებრივი მოვალეობის დაწყებიდან ზუსტად ორ დღეში ომი დაიწყო, ამიტომ სასწრაფოდ დაბრუნდა უკან. ხარკოვში მიდიოდა თავისი მშობლები უნდა გამოეყვანა სამშვიდობოს, მერე კი დარჩენილიყო და ეომა მტრის წინააღმდეგ. 

იქვე, ერთ-ერთმა პოლონელმა მოხალისემ მანქანით წაყვანა შემოგვთავაზა,  ეს  გამართლება იყო, რადგან მატარებლის სადგურში მისვლას და მერე გადაჯდომას ავცდით და აეროპორტიდან პირდაპირ დანიშნულების ადგილამდე მივედით. 

სანამ მიშას გავაცილებდით, ცოტა დრო მქონდა და გადავწყვიტე დამეთვალიერებინა რა ხდებოდა ირგვლივ , მეორე დღეს მზად რომ ვყოფილიყავი, თუმცა ღამე იყო და ვერაფერს ვხედავდი. ცოტა მოშორებით ხალხის დიდი მასის ხმა ისმოდა, რომელსაც როგორც მერე აღმოჩნდა, მთელი იქ ყოფნის განმავლობაში ვიყენებდი როგორც გზამკვლევს. 

ათასობით ქალი და ბავშვი გამოექცა ომს და თავშესაფარს პოლონეთის სიმშვიდეში ეძებდა. საზღვარზე არ წყდებოდა ტალღებად მომავალი ხალხი. მიქცევ-მოქცევასავით იყო მათი ნაკადი. რაღაც ეტაპზე, ისინი  თავშესაფარში გადაჰყავდათ, თუმცა მომდევნო ტალღისას ერთიანად ივსებოდა რიგები და კარვები. უმისამართო და ერთმანეთში არეული იყო მათი მოძრაობა, რომელსაც ვერსად ვერ გაჰყვებოდი. 



თავიდან არ ამომდის ის ქაოსი, რომელიც იქ დამხვდა და რომელსაც ყოველ დღე ვუყურებდი. ხშირად, როცა გადასაღებად კადრებს ვეძებდი, ერთ ადგილას ვჩერდებოდი და გულისყურით ვუსმენდი ყველაფერს, რაც ირგვლივ ხდებოდა, რომ იქნებ უკეთ ამომერჩია ერთი რომელიმე ხმა, რომელიც რამე ამბავს მომიყვებოდა. ამის გარეშე რთული იყო მუშაობა, ყველა ბგერა ერთდროულად ისმის და ადამიანური ამბები ერთმანეთში იკარგება. 

პირველი ხმა, რომელსაც გავყევი, კაწია ვასილიევას ტირილი იყო, რომელსაც პერიოდულად ანაცვლებდა სამშვიდობოს გადმოსვლის სიხარულის ცრემლები. კაწია 37 წლისაა კიევიდან და მის წინ 17 სართულიან სახლს ბომბი დაეცა. როგორც თვითონ მითხრა, მისი კორპუსის სადარბაზოს რკინის კარი ჰქონდა, რომელსაც თუ ნელა არ მოხურავდი მიჯახუნებისას ხმაურობდა და ყოველ ჯერზე, როცა ამ კარის ხმა ესმოდა, აგონიაში ვარდებოდა. ეგონა, რომ მის სახლსაც დაეცა ბომბი. სიმშვიდისა და შიშის ზღვარზე, კაწია ხმამაღლა ტიროდა, მერე კი იმედისმომცემი ღიმილით, ყველა გამვლელს მადლობას ეუბნებოდა, რომ გადაარჩინეს ჯოჯოხეთს. 

კაწია ვასილიევა


მედიკაში ხშირად ვხვდებოდი ადამიანებს, რომლებიც ხმას არ იღებდნენ და მუდამ ჩუმად იყვნენ. როცა მოხალისეები რამეს ეკითხებოდნენ, მინიმალური პასუხებითა და თავის დაქნევით შემოიფარგლებოდნენ. თუმცა ამ ადამიანურმა სიჩუმემ, არასდროს არ უნდა მოგატყუოთ. ხშირად, ასეთ დროს, მენტალური ხმაური იმდენად ხმამაღალი და რეალურია, რომ ახშობს ყველანაირ სურვილს გარე სამყაროში გამოიტანო რამე. ფიქრების მაგისტრალზე გავარდნილს, არსად წასვლის უნარი არ გაქვს. ვერც წინ მიდიხარ, ვერც - უკან. არ იცი ჩქარა მომავალი რომელი ფიქრი შეგეჯახება და ამიტომ ერთ ადგილას ჩუმად გაჩერებას არჩევ.





ასეთი სიჩუმე დროებით შესახლებული ხალხით სავსე ჰუმანიტარული კარვებისთვის იყო დამახასიათებელი. ამ კარვების სიჩუმის სიღრმეში იძირება ყველანაირი ხმა, გარდა ბავშვებისა, რომლებიც ახლა ვერ ხვდებიან რეალობის სიმძიმეს, მაგრამ, ალბათ ცხოვრების რაღაც ეტაპზე, ამ ომის ჩუმ ანარეკლებს გადააწყდებიან. 





ჰუმანიტარული კარვებიდან ოჯახები უკვე ქალაქ ფშემისლში გადაჰყავდათ დიდ სუპერმარკეტ ტესკოში. იქაც ხალხის გაუჩერებელი მოძრაობაა, თუმცა  სიმშვიდე უკვე იგრძნობოდა, თითქოს ერთი ნაბიჯით შორს იყვნენ ყველაფრისგან. შოკური მდგომარეობა ნელ-ნელა გაქრობას იწყებს, დაძაბული სხეული და გონება თავისუფლდება და უფრო მარტივი ხდება თავს უფლება მისცე იგრძნო ყველაფერი, რასაც მანამდე ერიდებოდი. ტესკოს სუპერმარკეტში დაცარიელებული ბრენდების მაღაზიების ვიტრაჟების მიღმა დევნილებისთვის საწოლები იყო ჩადგმული თავისუფალი სივრცეებიდან ბავშვების თამაშის ხმებიც კი ისმოდა, რაც უკვე მშვიდობას მიანიშნებს. ალბათ მშვიდობის ხმაც ზუსტად ასეთია.


tbel abuseridze


ტესკოს მარკეტიდან ხალხი პოლონეთისა და ევროპის სხვადასხვა ქალაქებში მიჰყავთ. ვისაც გაუმართლა და ნათესავები ჰყავთ, პირდაპირ შეუძლიათ მატარებლის ბილეთი იყიდონ და წავიდნენ. ზოგს პოლონეთის სხვა თავშესაფრებში ავტობუსებით გადაანაწილებენ და ზოგიც აქვე ტესკო მარკეტში დარჩება დიდ სივრცეში, რომელსაც შესასვლელში აწერია „მათ ვისაც წასასვლელი არ აქვთ“ 






მარკეტიდან 30 წუთში იყო რკინიგზის სადგური, რომელიც თავშესაფრის ფუნქციასაც ითავსებდა. ლიანდაგზე ხალხის დიდი მასა კრაკოვისკენ მიმავალ მატარებელს ელოდებოდა. ჩანთების გორგოლაჭების ხმაურთან ერთად, გადაძახილებიც ისმოდა, რომელსაც პერიოდულად რკინიგზის გამომცხადებლის ხმა ემატებოდა. იქვე, ლიანდაგთან ახლოს ერთი პატარა გოგოს ხმა გავიგონე, რომელიც თავის უმცროს დას პოლინას ეხვეწებოდა არსად წასულიყო. ყური რომ დავუგდე მივხვდი, რომ დაახლოებით თერთმეტი წლის გოგონას ჩაბარებული ჰყავდა უმცროსი და ბარგთან ერთად, სანამ დედა ლოჯისტიკურ ამბავს მოაგვარებდა. 




პოლინა, ალბათ ოთხი წლის, მუდამ გაქცევაზე ფიქრობდა, მისი და კი ცალი ხელით ბარგს იჭერდა, ცალით კი პოლინას და თან ეხვეწებოდა არსად გაქცეულიყო სანამ დედა მოვიდოდა, სანაცვლოდ კი თამაშს სთავაზობდა, რომელიც სპონტანურად გამოიგონა. ამ თამაშის ძირითადი არსი კი ტკბილად საუბარი და სათამაშო განწყობით დაძახებული „ლა ლა ლა“ იყო, რომელიც პოლინას ყურადღებას დიდი ხნით ვერ იპყრობდა. 




პოლინასგან განსხვავებით, პოლონეთი-უკრაინის საზღვარზე ხალხის ჩამოტანილმა ხმებმა  ჩემი ყურადღება მძაფრად მიიპყრო და ანარეკლის სახით მაჩვენა ის, რაც დღემდე აღმოსავლეთ უკრაინაში ხდება. 


ლვივი

თავდაპირველად წასვლა პირდაპირ კიევში მინდოდა, თუმცა საკუთარი სიცოცხლის უაზროდ საფრთხეში ჩაგდების გარდა, სხვასაც შევუშლიდი ხელს ჩემი გამოუცდელობით. ამიტომ მიზანი ომის პერიფერიები იყო. თუმცა უკრაინაში გადასვლის დაუოკებელი სურვილი გვქონდა მაინც მეც და საბასაც, ამიტომ ჩვენი არსებული გამოცდილებისთვის ყველაზე შესაბამისი ქალაქი ჩასასვლელად და დასარჩენად, ლვივი აღმოჩნდა. ფრონტის წინა ხაზი ნამდვილად არ იყო, მაგრამ ქალაქი ერთი დიდი ჰაბია იმ ხალხისთვის, რომლებიც უკრაინის ყველა მხრიდან მოდის მატარებლით და მიემგზავრებიან უკვე პოლონეთისკენ. როგორც მედიკა, ქალაქი ლვივიც გადავსებულია საერთაშორისო მედიიდან ჩამოსული ჟურნალისტებით, ამიტომ დასარჩენი არსად არ იყო, თუმცა ჩვენ აქაც გაგვიმართლა, საბას უკრაინელი მეგობრის მეგობარმა მოგვცა თავშესაფარი. ზუსტად ორი საათი დაგვჭირდა მედიკადან დმიტროს სახლამდე მისასვლელად. 

დმიტრო 26 წლის პროგრამისტია ლვივიდან,  მისი სამ სართულიანი სახლი სამოცამდე უკრაინელის თავშესაფარი იყო სხვადასხვა პერიოდში. დმიტროსთან სახლში თავს აფარებდნენ ხელოვანები, გრაფიკული დიზაინერები, პროგრამისტები უკრაინის სხვადასხვა კუთხიდან. თუმცა ძირითადად იმ რეგიონებიდან, რომლებიც დღემდე აქტიურ საომარ მდგომარეობაშია. ზოგი რამდენიმე დღით, ზოგიც კი კვირებით რჩებოდა მის თავშესაფარში. დმიტრო აპლიკაციაზე მუშაობდა, რომელიც უკრაინელი მოხალისეებისთვისაა განკუთვნილი. აპლიკაცია მუდმივად განახლებადია და ეხმარება მათ ინფორმაციის მიღებასა და კოორდინაციაში.




ლვივში ჩასვლისთანავე აღმოვაჩინე, რომ ქალაქში იმაზე უფრო მეტად სუფევდა სიმშვიდე, ვიდრე ამას ველოდი. მიუხედავად ომისა, ლვივი მაინც აგრძელებდა ჩვეულ ცხოვრებას და რომ არა შეფუთული ქანდაკებები და პირველი სართულის ფანჯრებთან დალაგებული ქვიშით სავსე ტომრები, ვერც იგრძნობდი საფრთხეს.


tbel abuseridze

ქალაქის ხმები დასავლური ევროპის ქალაქის ხმებს ჰგავდა, თუმცა ერთი გამონაკლისით, ჩავედით თუ არა, დმიტრომ უმალვე აპლიკაცია გადმოგვაწერინა, რომელიც განგაშის ზარის ხმას გამოსცემს მაშინ, როცა რაკეტები დასავლეთ უკრაინისკენ მოფრინავს და დაცემის ზუსტი ლოკაცია უცნობია. შემდგომ კი გვაჩვენა სად იყო თავშესაფარი იმ შემთხვევაში, თუ განგაშის ზარი ჩაირთვებოდა. 



პირველად ეს ხმა დილის ხუთ საათზე გაისმა და სასწრაფოდ ყველამ  მესამე სართულიდან სარდაფში ჩავირბინეთ , სადაც ნახევარი საათი რადიოს ვუსმენდით და ველოდებოდით, როდის გამოაცხადებდნენ განგაშის დასრულებას.




სირენების ხმაზე უფრო ავის მომასწავებელი არაფერი არ გამიგონია ცხოვრებაში. თან სულ იმის მოლოდინი გაქვს, რომ სადმე ახლოს შეიძლება ბალისტიკური რაკეტაც ჩამოვარდეს, ან უაერსი - შენ დაგეცეს. პირველ და მეორე დღეს არაფერი მომხდარა, თუმცა მომდევნო დღეებში ჯერ ლვივთან ახლო ქალაქები ივანო-ფრანკივსკი და ლუცკი დაიბობმა, შემდეგ წრე უფრო დაპატარავდა და ჩვენგან 30 კილომეტრით დაშორებული სამხედრო ბაზა დაბომბა რუსეთმა. მაგ ღამეს ფანჯარასთან ახლოს მეძინა და ფანრჯის ვიბრაცია ვიგრძენი. 

ქალაქი ლვივი სავსე იყო თავშესაფრებით და ბუნკერებით. ხშირად პარკებში ვაწყდებოდი მიწისქვეშა ჩასასვლელებს. გარედან აბრაზე ეწერა “თავშესაფარი” 







ყველა თავისუფალი სივრცე თავშესაფრად იყო გადაკეთებული. ერთ-ერთი ასეთი “ლესია კურბასას” სახელობის თეატრი იყო. სივრცე სრულიად გადავსებული იყო საწოლებითა და ჰუმანიტარული დახმარებით. თეატრის სცენაზე პატარა დევნილი ბავშვები თამაშობდნენ და ვფიქრობდი, რომ ყველაზე რეალურ შესრულებას ვუყურებდი. თუ თეატრის მიზანი გამოცდილების ან უბრალოდ რეალობის სცენიდან ჩვენებაა, ამ ბავშვებმა ეს ყველაზე კარგად შეძლეს.





ლვივში ხუთი დღე გავჩერდით.  მეექვსე დღეს მედიკასკენ დავიძარით. ორ საათში უკვე პოლონეთის საზღვარზე ვიყავით. ძალიან მალევე გადავკვეთეთ გამშვები პუნქტი, ჩვენს ჰოსტელში დატოვებული ბარგი ავიღეთ და კრაკოვამდე პოლონელი მოხალისის მანქანით წავედით. ტელეფონში განგაშის ზარის აპლიკაცია წაშლილი არ მქონდა, რადგან ყოველ ჯერზე მატყობინებდა ლვივში საფრთხეს, რომ მომეკითხა მეგობრები, რომლებიც იქ დავტოვე. მათ ამბავს კი მთელი გულით ველოდებოდი.


ხშირად ამბები უფრო მალე გვესმის, ვიდრე ვხედავთ. ცოტა პარადოქსულად ჟღერს, მაგრამ ამ გამოცდილებამ მიმახვედრა, რატომ ვიძახით „ამბავი ხომ არ გაგიგია?“ ან „მისგან არაფერი ისმის“... თითქოს ხმა უფრო მალე მოდის. ზუსტად ამიტომაც ვარ იმედიანი მოლოდინის რეჟიმში, რომ ერთ დღეს გავიგონებ ხმას, რომ ეს ომი დასრულდა და რომ უკრაინამ გაიმარჯვა. 



ტექსტი, ფოტო: ტბელ აბუსერიძე
შენი დახმარებით კიდევ უფრო მეტი მაღალი ხარისხის მასალის შექმნას შევძლებთ გამოწერა