ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

ნაპოვნი ისტორიები | ინტერვიუ ტატო ახალკაციშვილთან

ლ.მ. ჩვენი საუბრის ამოსავალი წერტილი მაინც შენი სოკოების სერიაა, თემა კი – ძალაუფლება და არჩევანი. ამიტომ, მოდი დავიწყოთ იმით, რამაც ამ თემასა და ვიზუალთან მიგიყვანა.

ტ.ა. ყველაზე მძაფრი ემოცია ბოლოს 1946-58 წლებში გადაღებული კადრების აღმოჩენის დროს მქონდა – გაოგნებული ვუყურებდი, როგორ ფეთქდებოდა საცდელი ატომური ბომბები წყნარ ოკეანეში, ბიკინის ათოლზე. წარმოიდგინე, ეს აფეთქებები ბევრად უფრო ძლიერი იყო, ვიდრე ამერიკელების ატომური იერიში იაპონიაში. ამას წინ უსწრებდა ფიქრი იმაზე, როგორ იყენებენ ადამიანები ერთ-ერთ მთავარ მეცნიერულ მიღწევას, ისევ ადამიანების გასანადგურებლად. თვითონ გამოსახულება – ატომური ბომბის აფეთქების მომენტი – „თრიფის“ ხილვებს ჰგავს. ისე სწრაფად ვითარდება და იცვლება, საბოლოო სახე არც აქვს, იწყება რაღაც უფორმოდან და ისევ უფორმობად იქცევა, შუალედში კი, სულ რამდენიმე წამი, საოცარი გამოსახულება აქვს. პროექტსაც ასე ჰქვია – „ჰალუცინოგენური სოკოები“.

ლ.მ. ამ სერიისთვის არჩეული იმიჯები ხშირად გვხვდება არტისტულ ნამუშევრებში. მაგალითად, ბრუს კონერის რეტროსპექტივა მომა-ში. კონერმა აფეთქებების ჩანაწერები შეიძინა და საოცრად შთამბეჭდავი ფილმები შექმნა. თუ დავივიწყებთ იმას, რომ მასობრივი განადგურების იარაღის გამოყენების ფაქტს ვუყურებთ – ვიზუალი იმდენად მომნუსხველია, ძნელია არ მოიხიბლო, თუნდაც მისი მასშტაბურობით.

მე მჯერა, რომ კონკრეტულ გამოსახულებას იგივე ფუნქცია აქვს, რაც, ვთქვათ, სიტყვას ენაში. ნამუშევრის არსს კი, არა ერთი იმიჯი, არამედ ამ იმიჯების („სიტყვების“) ურთიერთმიმართება და არტისტის შექმნილი კონტექსტი ქმნის. დღეს ინტერნეტი შეუზღუდავი „ბიბლიოთეკაა“ – მასობრივი მოხმარების თარო – საიდანაც უამრავი არტისტი სესხულობს მასალას საკუთარი კონტექსტების და დიალოგების ასაგებად. მოკლედ, მე მაინტერესებს, მაინც რატომ აირჩიე ეს მასობრივად გამოყენებული იმიჯები.

ტ.ა. ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ამ გამოსახულებებზე შევჩერდი, არის ზუსტად ის, რომ ძალიან ცნობილი იმიჯებია. მაინტერესებდა მათი ხელახლა, სხვა კონტექსტში გამოყენება.

ლ.მ. გაინტერესებს სხვა არტისტების გამოცდილება, როდესაც ამ მასალას იყენებენ? გინდა, რომ შენი ნამუშევრები მთელი ამ გამოცდილებისა და დიალოგის ნაწილი გახდეს?

ტ.ა. არა აქვს არსებითი მნიშვნელობა. სხვა ნამუშევრები არც მინახავს. არ ვიცი. განზრახ არ ვეძებ, თუმცა, თუ წავაწყდი სადმე, აუცილებლად ვნახავ.

ლ.მ. ავტორობის იდეა, რაღაც თვალსაზრისით, საკმაოდ მოძველებულია, თუმცა მაინც არ კარგავს აქტუალურობას. ყველაზე აბსურდული, რაც მახსენდება, პიტერ დუიგის სულ ახლახან დასრულებული სასამართლო პროცესია, რომელშიც მხატვარი ამტკიცებს, რომ ნამუშევარი, რომლის ავტორობასაც მას „აბრალებდნენ“, მისი დახატული არ იყო.

ტ.ა. მართლა გასაოცარი შემთხვევაა.

ლ.მ. ჩვენ ხომ დღეს ღია, ვირტუალურ სივრცეში ვცხოვრობთ, სადაც თავისუფლად ხდება ინფორმაციის თუ იმიჯების მიმოცვლა. ბოლო სამი წელია, ნამუშევრებში შენც სწორედ ნაპოვნ, უკვე არსებულ მასალას იყენებ, პირადი არქივის ნაცვლად. ასე უფრო საინტერესოა?

ტ.ა. კი, ნამდვილად, რადგან მთელი ეშხი ისაა, რომ ფოტოს აქვს საკუთარი ისტორია, მე კი, ის არ ვიცი. არ ვიცი, რა ხდებოდა იმ მომენტში, როცა ფოტო გადაიღეს. და თუ დააკვირდები, ძირითადად, ეს ძველი ფოტოებია, მე-20 საუკუნის დასაწყისის. ჟრუანტელიც კი მივლის ხოლმე, როცა წარმოვიდგენ, რომ საკუთარი ისტორიით გაჟღენთილ ადამიანებს ახალ, ჩემს საკუთარ ისტორიებს, სხვა ადგილს და კონტექსტს ვუქმნი. ეს განცდა მიმძაფრდება, როცა ერთ ისტორიას მეორეთი ვანაცვლებ, რომელიც იმ წუთას, ჩემი ხელიდან იწყება. ეს იდეა ჩემთვის საინტერესო გახდა მას შემდეგ, რაც ინტენსიურად დავიწყე ფიქრი კითხვაზე: როდემდე შეუძლია ადამიანს, საკუთარი წინაპრების ისტორია ზიდოს და როდის შეიძლება მას თავი დააღწიოს? რადგან ძველდება პლანეტა და სულ ახალი გენოფონდი იქმნება. ეს მომენტებია ჩემთვის საინტერესო:

ვინ იქნებიან ბოლო ადამიანები და როგორები იქნებიან? ძველი, ნაპოვნი იმიჯების გამოყენება და მათი ისტორიების არცოდნა, სწორედ ამ ძიებების მეტაფორაა.

ლ.მ. მიშელ უელბეკის „ელემენტარული ნაწილაკების“ ბოლო ნაწილი გამახსენდა, სადაც აღმოაჩენ, რომ თურმე ეს პოსტჰუმანური ისტორიაა, ესაა ამბავი ადამიანთა რასაზე, რომელიც აღარ არსებობს. მახსოვს, პირველად როგორ შემძრა ამ იდეამ, მაგრამ რაც დრო გადის, უფრო რეალურად ვხედავ ამ შესაძლებლობას. დღეს ხომ აღარ ვკამათობთ იმაზე, რომ მატერიალურ სამყაროში რესურსები ამოწურვადია, რომ ეკოსისტემა უკანმოუბრუნებლად ნადგურდება. აქედან გამომდინარე, უკვე კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება ადამიანთა რასის მუდმივი არსებობის შესაძლებლობაც. და ამას ისევ ბომბებთან მივყავართ, რომელთა პირველადი დანიშნულებაც ზუსტად ეს არის – მასობრივი განადგურება.

ტ.ა. საინტერესოა… მაგრამ მე მჯერა, რომ ადამიანი მარადიული არსებაა და მოვა დრო, როცა სამყაროც და ადამიანიც შეიცვლის „სახეს“, სხვა განზომილებაში გადავა და გააგრძელებს იმ ფორმით ცხოვრებას, რომელიც საერთოდ არ ჰგავს „აქაურს“. მეხსიერებაში კი დარჩება „ის“ სამყარო თავისი გამოცდილებებით, რომელშიც ჩვენ ახლა ვცხოვრობთ. და ზუსტად ეს აღმაფრთოვანებს: იმ „სხვა“ განზომილებაში გახდება ნათელი, რაში გვჭირდებოდა ის გამოცდილებები, რომელიც „ამ ცხოვრებაში“ დავაგროვეთ. მეხსიერება ხომ მარადისობაში გაგვყვება, სხვაგვარად, აზრს კარგავს ჩვენი არსებობაც. ამაზე ფიქრი ჩემთვის ყველაზე მისტიკური მომენტია…

ლ.მ. სერიაში, ამ ლამაზი, მიმზიდველი ფერწერული ტილოებით, თითქოს ეხმიანები თავად ბომბების აფეთქების ვიზუალურ მომხიბვლელობას და იმ ფაქტსაც, რომ რეალურად ამ მოვლენებს ჰყავდა „მაყურებლები“, რომლებიც სპეციალურად შექმნილი გაჯეტებით ადევნებდნენ თვალყურს ამ „სანახაობას“. შენი ფერწერით უკვე მნახველს აყენებ ამ ორმაგი სტანდარტის, გადაწყვეტილებების და არჩევანის წინაშე – რა დაინახოს და რა რეაქცია ჰქონდეს.

ტ.ა. რახან ესთეტური ხიბლი და არჩევანი ახსენე, მინდა აუცილებლად ვთქვათ, რამდენად ამბივალენტური შეიძლება იყოს ყველაფერი ამ სამყაროში, რომ რაღაც საოცრად მშვენიერმა შეიძლება გაგანადგუროს. რაღაც ხნის წინ ვფიქრობდი ისეთ ბუნებრივ მოვლენებზე, როგორიცაა ტორნადო, მიწისძვრა და ვულკანის ამოფრქვევა, როგორაა მიმართული ადამიანის წინააღმდეგ ასეთი სილამაზის მოვლენები.

ისე, ამ ბირთვული იარაღის სატესტო აფეთქებების ოპერაციას „გზაჯვარედინი“ ერქვა. „გზაჯვარედინი“ ხომ თავისთვად არჩევანია, ეს ძალიან საგულისხმო იყო ჩემთვის, როდესაც სერიას ვქმნიდი…

ლ.მ. დაახლოებით სამი წლის წინ, დაიწყე ახალი ტიპის ნამუშევრები, რომლებშიც ღიად ჩანს კონფლიქტი და დრამატიზმი, რომლებიც ძირითადად ბავშვობისდროინდელ გაუცნობიერებულ შიშებსა და მდგომარეობებზეა აგებული, გახსოვს როდის და როგორ გადაწყვიტე, რომ არტისტი ყოფილიყავი?

ტ.ა. ძალიან კარგად მახსოვს. 16-17 წლის ვიყავი. ჩემს ოთახში ვმუშაობდი და ვიგრძენი მომძლავრებული მადლიერების განცდა იმის გამო, რომ ეს შემეძლო და მივხვდი, რომ მთელი ცხოვრება მხოლოდ ამის კეთება მინდოდა. კითხვა ან არჩევანი, ვინ ვყოფილიყავი, არც არასდროს დამდგარა, ისეთი ბუნებრივი იყო, ბავშვობიდან სულ ვხატავდი.

ლ.მ. და ახლა, პირადი კრიზისების დროს, სახელოსნოში, რა გაძლევს სტიმულს?

ტ.ა. კრიზისები გახშირდა. ახლა, 36 წლის ასაკში, ძალიან ბუნებრივი და აუცილებელია საკუთარ თავს დაუსვა კითხვა: ხარ თუ არა მხატვარი და ხარ თუ არა შემოქმედი. მხატვარი უფრო პროფესია მგონია, აქ ეჭვი არც შემპარვია, ეგ ზუსტად ვიცი რომ ვარ, მაგრამ ვარ თუ არა შემოქმედი? ეს ეჭვები სასოწარკვეთილებაში არ მაგდებს, თუმცა ვერ გეტყვი, რომ სასიამოვნო პროცესია.

ლ.მ. და როგორ შეიცვალა, ან თუ შეიცვალა, შენი მუშაობის მეთოდები და პროცესები?

ტ.ა. კი, როგორ არა, განსაკუთრებით ბოლო სამი წლის განმავლობაში; გახდა უფრო გახსნილი, თავისუფალი, უფრო იოლად ვიწყებ მუშაობას, ადრე განსაკუთრებული განწყობა მჭირდებოდა. ფერწერა ისევ მთავარი ენაა ჩემთვის, მაგრამ მხოლოდ ტილო-ზეთით აღარ შემოვიფარგლები და ამიტომ უფრო თავისუფლად ვმუშაობ.

ლ.მ. თუკი აქამდე ხელოვნების ისტორია ქმნიდა ე.წ. არტისტულ „მეინსტრიმს“, დღეს ეს როლი მარკეტს აკისრია – ის აჩენს და წარმართავს ტენდენციებს. ხელოვნება უფრო და უფრო პოპულისტური ხდება. ჯერ მარტო უკვე კარგად დამკვიდრებული „ინსტაგრამ არტი“ რად ღირს. არტისტის პერსონა ჩემთვის ორ სხვადასხვა კატეგორიად გაიყო – „არტისტი წარმატებული კარიერით“ (მარკეტზე წარმატებას ვგულისხმობ) და „არტისტი წარმატებული პრაქტიკით“ (თავად ნამუშევრებში თვითრეალიზებას ვგულისხმობ). ზოგჯერ ეს ორი ერთმანეთს იდეალურად ერწყმის ხოლმე, მაგრამ რაც უნდა პარადოქსულად ჟღერდეს, ხშირად, დამწყებ არტისტებს მარკეტზე ორიენტირებას ურჩევენ და ნაკლებად თვითრეალიზაციაზე მუშაობას. ნებისმიერი ლიტერატურა თუ კურსი იმას ასწავლის, რომ არტისტმა თავისი სტუდიო დროის მინიმუმ 50% „ნეტვორქინგს“ უნდა მოახმაროს და მხოლოდ დარჩენილი დრო დაუთმოს ნამუშევრის შექმნას. შენ რას იტყოდი?

ტ.ა. ძალიან ბევრს ვფიქრობ ამაზე, ძალიან ცუდი ტენდენციაა, საბოლოო დასკვნის გაკეთებაც მიჭირს. ისევ ჩემი ტიპაჟიდან გამომდინარე, ჩემთვის ფიზიკურად შეუძლებელია, დროის ნახევარი ნეტვორქინგს მოვახმარო. ვერ ვიტყვი, რომ კარიერისტი ვარ, თუმცა რა თქმა უნდა მინდა, რომ კარიერა მქონდეს აწყობილი თუნდაც იმის გამო, რომ მეტი შესაძლებლობები და საშუალებები მქონდეს საკუთარი თავის გასახსნელად. თუმცა, ყველაფერი ისევ და ისევ უნდა იყოს მიმართული საკუთარი თავის გასაზრდელად. მხატვარს საკუთარი კარიერა გათვლილი უნდა ჰქონდეს და ზუსტად იცოდეს რა უნდა.

ლ.მ. ხელოვნების ფუნქცია ვახსენეთ ზემოთ, საქართველოში ერთგვარი მოთხოვნა და მოლოდინია სოციალურ აქტივიზმზე. ერთია, ამას იზიარებ თუ არა, ან თავად ეს ფორმა რამდენად აქტუალურია პირადად შენთვის, მაგრამ ეს საერთო ფონი, მგონია, რომ მაინც ახდენს გავლენას შენს პირად არჩევანსა და გადაწყვეტილებებზე, როგორც არტისტზე.


ტ.ა. მგონია, რომ აქცენტია ხარისხზე და არა ფორმაზე, როგორც თავისთავად ღირებულებაზე. სამწუხაროდ, განვითარებად ქვეყნებში თითქოს შენგან სოციალურ მოვლენებზე პირდაპირ რეაგირებას ელიან. არადა, ჩემთვის, ძალიან მნიშვნელოვანია ისე გავაკეთო, რომ რაიმე რებუსი არ შევქმნა; რებუსი, რომელზეც 5-6 წუთი იფიქრებ და ამოხსნი. ყველაზე დიდი არტისტულობა ჩემთვის მაშინ ვლინდება, როცა სათქმელს ისე შეფუთავ, რომ ძალიან მრავალმნიშვნელოვანი ხდება, იმდენად, რომ ვერაფერს კონკრეტულს ვერ დაუკავშირებ, შეგეხება, კითხვებს გაგიჩენს.

ლ.მ. რას ისურვებდი დღევანდელ ქართულ არტისტულ სივრცეში?

ტ.ა. ვისურვებდი, რომ უფრო პროფესიონალური ყოფილიყო და ნაკლებფორმალური. ზოგადად არანაირი რესურსი არ არსებობს, რომ არტისტმა განვითარება შეძლოს. ჯერ კიდევ გვიწევს მსჯელობა იმაზე, თუ როგორი უნდა იყოს ინსტიტუციები, მუზეუმები. ვერაფერს სიღრმისეულს ვერ იტყვი, როდესაც ასეთ ბანალურ საკითხებზე გიწევს საუბარი.

ის, რომ სახელმწიფოსთვის არ არის პრიორიტეტი თანამედროვე ხელოვნება, ეს სერიოზული პრობლემაა.

ბევრი ქვეყნის მაგალითზე შეგვიძლია ვნახოთ რა ხდება მაშინ, როცა ქვეყნის პრიორიტეტი ხელოვნებაა, რა შედეგები მოაქვს.

ლ.მ. და დღეს სად ხედავ შენს თავს, სად დგახარ?

ტ.ა. ერთადერთი, ახლა მინდა მეტი დრო და არც აქვს დიდი მნიშვნელობა, ფიზიკურად სად ვიქნები. მინდა ვიყო ჩემს სტუდიაში, მარტო საკუთარ თავთან, მეტი თავისუფალი დიალოგისთვის. 

ლევან მინდიაშვილი, მხატვარი და დამოუკიდებელი კურატორი