ახალი დრო, იდეები, ადამიანები.
EN

არაბენეფიციარი | საუბარი მადინა ტლოსტანოვასთან


„ისწავლო, როგორ დაივიწყო ნასწავლი, რათა ხელახლა შეძლო სწავლა“

საუბარი მადინა ტლოსტანოვასთან

დეკოლონიალისტი მოაზროვნე და მწერალი, ლინჩეპინგის უნივერსიტეტის (შვედეთი) თემატური (გენდერული) კვლევების ფაკულტეტის პოსტკოლონიური ფემინიზმის პროფესორი

ესაუბრნენ: თამარ ბაბუაძე და ნინო ლომაძე
თარგმანი ინგლისურიდან: ირაკლი ბერიძე

 „…ზოგი დეკოლონიალისტი თეორეტიკოსი იმთავითვე მარქსისტულ საწყისებზე დგას და საბჭოთა კავშირს არ აღიქვამს კოლონიურ იმპერიად. სხვანი რუსეთსა და საბჭოთა კავშირს მიიჩნევენ ნახევრადპერიფერიულ ზონებად, დაუდგენელი ფორმებით, ანდა კოლონიურ სივრცედ, რომელიც შეიძლება შევადაროთ ინდოეთსა და ლათინურ ამერიკას, მაგრამ არა ბრიტანეთს ან ესპანეთს.

... ასე დავიწყე გარე იმპერიული განსხვავებულობის (Dainotto, 2000) კვლევა. საპირისპიროდ, არსებობს შიდა იმპერიული განსხვავებულობაც, რომლის გამოვლინებაა სამხრეთ ევროპა, ცოდნის, არსებობის, აღქმისა და სქესის კოლონიურობის თავისეული ვერსიებით. მას აქვს ორიენტალიზმის, ევროცენტრიზმისა და ფსიქოლოგიური თუ კულტურული დაქვემდებარების საკუთარი ფორმები ‒ ისიც მეორეული და დამახინჯებული. ამ ყველაფრის პარადიგმულ მაგალითად გამოგვადგება რუსეთი და მისი უამრავი კოლონია ‒ მდიდარი და, ამავე დროს, ღარიბი; სვებედნიერი და, თანაც, წაგებული.

რუსეთს დასავლეთ ევროპა არასდროს აღიქვამდა საკუთარ ნაწილად, ამიტომ ის მუდამ რჩებოდა რასობრივ იმპერიად, რომელიც დასავლეთ ევროპის წინაშე თავს კოლონიად მიიჩნევს და ეყრდნობა დაწევა-გასწრების ლოგიკას, რიგ შიზოფრენიულ, კოლექტიურ კომპლექსებს, ალყაშემორტყმული ბანაკის იდეოლოგიებს ან, ალტერნატივის სახით, დამარცხებაში გამარჯვების დანახვის პრინციპს. იმპერიულმა განსხვავებულობამ განაპირობა, რომ ევროპის თვალში რუსეთს მეორეხარისხოვანი სტატუსი აქვს და, აქედან გამომდინარე, ღია თუ ფარული ორიენტალიზაციაც აშკარაა.

... ჩემი კვლევა-ძიების შედეგად, მივედი დასკვნამდე, რომ რუსეთის მეორეული ორიენტალიზმი და ევროცენტრიზმი ირეკლავს, ამრუდებს და ორიენტალისტურ კონსტრუქტებად აქცევს დასავლურ ორიგინალებს. ამ შემთხვევაში ისინი არა მხოლოდ უფრო კომპლექსურები გამოდიან, არამედ ეფუძნებიან სარკის ორმაგი არეკვლის პრინციპს და იმეორებენ დასავლურ ორიენტალიზმს, თუმცა ოდნავი გადახრებით. ასევე, აუცილებელი პირობის სახით, მათ ახასიათებთ შეფარული და ზოგჯერ სრულიად გაუცნობიერებელი წარმოდგენა, რომ თვითონ რუსეთია დასავლეთისთვის მისტიკური და მითიური ორიენტის ფორმა.

სეკულარულ თანამედროვეობაში დასავლური ორიენტალისტური დისკურსები რუსეთის არაევროპულ კოლონიათა რეპრეზენტაციისა და ინტერპრეტაციის სპეციფიკურ საშუალებებად იქცა. ეს კოლონიები საბჭოთა კავშირის დროს გამოიყენებოდა და კოდირებულიც კი იყო, როგორც არარსებული აღმოსავლეთის ჩანაცვლება. შედეგად, ორივე სარკე ‒ კოლონიებისკენ მიმართულიც და ევროპიდან რუსეთისკენ პროეცირებულიც ‒ გამრუდებულ გამოსახულებას ასახავს.

... გლობალური მასშტაბით თუ შევხედავთ, აღმოვაჩენთ, რომ ამ იმპერიულ განსხვავებულობას მუტაცია განუცდია და ახლა უკვე კოლონიურ განსხვავებულობად გვევლინება. ამ პროცესში რუსეთი იქცა ქვეყნად, რომელმაც წინააღმდეგობისა და სისხლისღვრის გარეშე კოლონიზების ნება დართო დასავლურ ფილოსოფიას, ცოდნასა და კულტურას. რუსეთი გახდა იანუსივით ორსახა ‒დასავლეთთან მიმართებით თავს კოლონიად აღიქვამდა, არაევროპულ კოლონიებში კი უგულოდ ასრულებდა „ცივილიზაციის შემტანის“ კარიკატურულ როლს. რუსეთი არასრულფასოვნების კომპლექსებს ახლაც თავის კოლონიებზე მიმართავს ‒ იქ ასრულებს განმანათლებლის თვითმინიჭებულ როლს და აცხადებს, რომ მათ ცივილიზაციასა და თანამედროვეობას აზიარებს. ეს მიდგომა თავისებურად აისახება მუსლიმურ კოლონიებზე, რომლებიც ღარიბი ჩრდილოეთის წინაშე მის სამხრეთად ყალიბდებიან ‒ ანუ დამარცხებული რუსეთის მრავალგზის კოლონიზებულ „სხვებად“.

როცა რუსეთისთვის დამახასიათებელმა კომპლექსმა ოსმალეთის სასულთნოში იჩინა თავი, მათ რასობრივი ნიშნით დაიწყეს თავის კლასიფიკაცია, შიდა ელიტების „გათეთრებას“ შეეცადნენ, რამაც რუსეთში მეორეხარისხოვანი ევროპელის კომპლექსი წარმოშვა. ცენტრალურ აზიაში მას მოჰყვა თვითორიენტალიზაცია, მრავალგვარი არასრულფასოვნების კომპლექსისა და ორპირობის გაღვივება, ხოლო კავკასიაში ‒ სიმბოლური „თვითგათეთრება“ და მიმბაძველობა, რამაც რეგიონში ძალა გამოაცალა ყველა ალტერნატიულ პოლიტიკურ თუ სოციალურ მოძრაობასა და აქტორს (Tlostanova, 2011b).

... რუსეთი წარუმატებლად, მაგრამ მაინც ცდილობდა საკუთარი გლობალური მოდელისა და თანამედროვეობის შექმნას, რომელიც დასავლური ორიგინალის ძირითად მანკიერებებს იზიარებს, თუმცა კი თავს დამოუკიდებელ, ალტერნატიულ პროექტად ასაღებს“.

ფრაგმენტები თარგმნილია 2015 წლის აკადემიური სტატიიდან „რუსეთზე/საბჭოეთზე დამოკიდებულებებს, ნეოლიბერალურ ილუზიებს, პროდასავლურობის რევერსიის ვარიანტებსა და დეკოლონიზაციის სტიმულებს შორის“ (Cultural Dynamics 2015, Vol. 27(2) 267–283 © The Author).

მადინასთან საუბარი ჩავიფიქრეთ ამ ნაშრომზე ფიქრის გაგრძელებად.

ინტერვიუ ჩაწერილია 2022 წლის აპრილში.

ინდიგო: რამ გიბიძგათ მშობლების ბიოგრაფიისა და თქვენი პირადი გამოცდილების პოსტკოლონიურ ჭრილში გაანალიზებისკენ?

მ. ტ.: ბოლო 25 წელია, ეს თემები ჩემგან არსად წასულა. განუწყვეტლივ მათზე ვწერ, იმაზე, თუ რას ნიშნავს, იყო პოსტსაბჭოთა ადამიანი, რომელიც არ მიეკუთვნება უმრავლესობას ‒ ე.წ. ტიტულარულ ერს (რუსებს): ის უმცირესობის ნაწილია და ამით საკუთარ თავში აერთიანებს ორგვარ გამოცდილებას ‒ როგორც საბჭოთა, ისე პოსტკოლონიურ ადამიანურ არსებობას, რითიც ყოველთვის ისტორიის ბნელ მხარეს რჩება.

ამ მეორეხარისხოვანი სტატუსის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჯერ საბჭოთა კავშირში და დღეს უკვე რუსეთშიც იყო და არის მექანიზმი, რომელიც ემსახურება დეჰუმანიზაციას, უცხოდ, სხვად სახელდებასა და გარიყვას, მისი მუშაობა კი მუდამ ეთნიკურ რუსებთან სიახლოვით ფასდება.

მე რუსეთის ნაწილად თავი არასდროს მიგრძვნია. არც განსაკუთრებულად მივჯაჭვულვარ მის კულტურასა თუ ლიტერატურას. რუსეთი ჩემი სახლი ვერასდროს გახდა. ამიტომ ვიმეორებ ხშირად: ჩემდა საუბედუროდ, მოსკოვში დავიბადე.

ჩემი მშობლები „კოლონიებიდან“ არიან: მამა ჩრდილოკავკასიელია, ყაბარდოელი (საბჭოთა ეთნიკური ნომენკლატურის კატეგორიებით თუ ვიმსჯელებთ), ანდა ჩერქეზი, როგორც დანარჩენ მსოფლიოში ეძახიან, დედა კი ‒ უზბეკი. ამ უჩვეულო კულტურათაშორისი ნაზავის გამო, შინ რუსულად ვლაპარაკობდით, თუმცა ეს ენა მშობლიურად არასდროს აღმიქვამს; თავისით აღმოჩნდა მშობლიური ენა ‒ იმ პერიოდში ხომ ჩემი მშობლების ენებს სკოლაში არავინ მასწავლიდა?! ვცხოვრობდით ჩრდილოეთ კავკასიაში და დედას უნდოდა, მამის მშობლიური ენა მესწავლა. თვითონ უზბეკეთში გაზრდილს, საკუთარ თავზე ჰქონდა გამოცდილი, რა ცუდია, როცა ლინგვისტურ კავშირს ვერ ამყარებ შენებურთან.

დღეს რუსულს მხოლოდ მხატვრული ნაწარმოების წერისას ვიყენებ. თითქმის ისე, როგორც ინგლისურის შემთხვევაში იქცევიან პოსტკოლონიალისტი მწერლები, შიგნიდან ვშლი და ვსპობ რუსულს, ვარყევ ამ ენის იმპერიულ თვითრწმენას. ამიტომაც, ლინგვისტური და კულტურული თვალსაზრისით, ჩემი ისტორია ძალიან განსხვავდება თქვენი გამოცდილებისგან. თქვენ საბჭოთა პერიოდშიც მოახერხეთ საკუთარი ანბანის, ენისა და კულტურის შენარჩუნება, მაშინ, როცა იგივე ვერ შეძლეს იმპერიის სხვა უმცირესობებმა ‒ განსაკუთრებით, ვინც რუსეთის ფედერაციის ფარგლებში დაფუძნებულ ავტონომიურ რესპუბლიკებში მოექცა. ასეთი იყო, მაგალითად, ყაბარდო-ბალყარეთი, სადაც მე გავიზარდე.

ასე რომ, როგორც განსხვავებული ეთნიკური უმცირესობის შვილი, გაზრდილი კავკასიაში და უკვე გაუცხოებული საკუთარი კულტურ(ებ)ისგან, 16 წლის ასაკში კი საცხოვრებლად მოსკოვში გადასული, ფაქტის წინაშე დავდექი: აღმოჩნდა, რომ ვიყავი რუსებზე დაბლა ‒ „შავი“ (როგორც მოსკოვში ეძახიან ყველა კავკასიელს); ვიყავი „ჩამორჩენილი აზიატი ქალი“, რომელსაც გათავისუფლებაში დიდი ძმებისა და დების დახმარება სჭირდებოდა.

ასე რომ,

მთელი ცხოვრება განსხვავებულობის ერთი მდგომარეობიდან მეორეში გადავდიოდი, თუმცა დღეს ეს, გარკვეულწილად, სასარგებლოც მეჩვენება და მაძლევს ყველაფრის ახალი კუთხით დანახვის საშუალებას.

ცხოვრების 30-ზე მეტი წელი მოსკოვში გავატარე, მაგრამ რაც უნდა მეკეთებინა, როგორი წარმატებულიც უნდა ვყოფილიყავი სხვადასხვა უნივერსიტეტის მკვლევრისა და ფილოსოფიის ლექტორის როლში, ყოველთვის მახსენებდნენ, რომ სტატუსით კოლონიიდან ვარ. ასე რომ, რუსებზე ხუთჯერ მეტი დრო და შრომა მჭირდებოდა მათ დახურულ წრეებში შესაღწევად. ეს „შავის“ (черный) სტიგმა შვედეთში გადასვლამდე ვერ მოვიშორე, რის შემდეგაც ჩემი რასობრივი განსხვავებულობა გაქრა, თუმცა გაიზარდა გეოპოლიტიკური განსხვავებულობის განცდა.

ხშირად ვყვები ისტორიას პერიოდზე, როცა 20 წლის ასაკში ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაცვლითი სტუდენტური პროგრამით ვცხოვრობდი.

მახსოვს, ერთი წლის შემდეგ როგორი დამფრთხალი ვიდექი სასაზღვრო-გამშვებ პუნქტთან, რადგან ხელში მეჭირა იმ ქვეყნის პასპორტი, რომელიც გაუქმდა, აღარ არსებობდა.

ჩემი დაბრუნებისას ქვეყანა უკვე ჩაფლულიყო ტრანსფორმაციის რთულ და ქაოტურ მორევში ‒ ის საბჭოთა იმპერიიდან (რაოდენ განსხვავებულიც უნდა ყოფილიყო მოდერნული ეპოქის კლასიკური კაპიტალისტური იმპერიისგან) ერი-სახელმწიფოს ერთგვარ ვერსიად უნდა ქცეულიყო, სინამდვილეში კი, შეფარვით, ნეოიმპერიულ და რეპრესიულ სტრუქტურად ჩამოყალიბდა, რომელიც დღეს, ბოლოსდაბოლოს, იმსხვრევა. თუმცა, მაშინ ამ ნგრევის პროცესის გამო ბევრმა სერიოზული კრიზისი განიცადა ‒ მათ ხომ საბჭოთა იმპერიაც და ამ სისტემის მიერ მოტანილი ადამიანური ნიშან-თვისებებიც საკუთარ იდეალად ჰქონდათ ინტერნალიზებული (ეთიკისა და კულტურის ელემენტების შეთვისება ‒ რედ.).

1990-იან წლებში სხვადასხვა თეორია გაჩნდა, თუ როგორ უნდა გარდაქმნილიყო იმპერია ერ-სახელმწიფოდ. მათ შორის იყო მცდელობა, შეექმნათ ერის პოლიტიკური და სამოქალაქო იდეა, ბიოლოგიურ და ნათესაურ გაგებაზე დაფუძნებული ერთობის საპირწონედ (რაც საბჭოთა დროიდან დომინანტური ხედვა გახლდათ). სწორედ ასე ჩაანაცვლეს დიდი სიფრთხილით სიტყვა „რუსი/რუსული“ (русский) ცნებებით „რუსეთული“ (российский) და „რუსეთელი“ (россиянин), რაც ხაზს უსვამს პოლიტიკურ და არა რასობრივ ან ეთნიკურ კუთვნილებას. თუმცა ეთნიკურ, სამოქალაქო და პოლიტიკურ იდენტობათა განცალკევების ამ მოუქნელმა მცდელობამ ვერ გაამართლა. ჩემი აზრით, რუსეთმა ვერ შექმნა და უახლოეს მომავალშიც ვერ შექმნის თანამედროვე პოლიტიკურ სამოქალაქო იდენტობას, რადგან რეალურად არ არსებობს არაფერი, რაც მის მოსახლეობას გაამთლიანებდა.

რუსეთი, როგორც ეროვნული სახელმწიფო, ვერასდროს განხორციელდა, და დღეს თვალყურს ვადევნებთ მისი, როგორც იმპერიისა თუ კვაზი იმპერიის ნგრევის მეორე აქტს.

1991 წელს, როცა უკვე გამქრალი სახელმწიფოს პასპორტით ვკვეთდი აშშ-ის საზღვარს, ჯერ კიდევ მქონდა დადებითი ცვლილებების იმედი. ვფიქრობდი, რომ საბჭოური მენტალიტეტი ‒ თავს მუდამ „ალყაშემორტყმულ ბანაკად“ გრძნობდეს ‒ წარსულს ჩაბარდებოდა. თუმცა იმ დროსაც კი უკვე აშკარა იყო, რომ რუსეთის პოლიტიკურ ელიტებს არ შეეძლოთ ალტერნატივის, ახლებური მესამე გზის შეთავაზება; არ შეეძლოთ იმ დილემის გადალახვა და გარდაქმნა, რომელიც გულისხმობს ყბადაღებულ არჩევანს გაუაზრებელ პროდასავლურ კურსსა და საბჭოთა კავშირში დაბრუნებას შორის (ან, გნებავთ, პროდასავლურ კურსსა და ცარისტულ იმპერიაში დაბრუნებას შორის), შედეგად კი გვრჩება აჟიტირება და ფორიაქი და გაორება, რომელსაც თავს ვერასდროს ვაღწევთ. არადა, აშკარაა, რომ სწორედ ეს ნიშნები ახასიათებს მეორე რანგის იანუსისსახიან იმპერიას, ახასიათებდა ადრეც და ახასიათებს ახლაც.

რუსეთს ამ კავშირის გაწყვეტა არ შეუძლია და ამიტომ ჩაერთო დასავლეთთან დაწევა-გასწრების დაუსრულებელ თამაშში, სადაც გამარჯვება არ უწერია.

სწორედ ასე, ნელ-ნელა და შეუმჩნევლად იქცა რუსეთი ტოტალიტარულ თუ არა, სულ მცირე, ავტორიტარულ რეჟიმად, რომელიც, ამავე დროს, უკიდურესად ნაციონალისტურიც არის და დიდწილად ეყრდნობა ბიოლოგიურ ეროვნულ იდენტობას: თუ არ ხარ ეთნიკურად რუსი, აქ არაფერი გესაქმება.

რუს შოვინისტთა ერთ-ერთი საყვარელი ფრაზა ასეთია: „თუ სისხლით რუსი არ ხარ, დაბრუნდი, საიდანაც მოხვედი“. კი მაგრამ, სად დავბრუნდე?

ამ კითხვის წინაშე უნდა მოვიაზროთ, დაახლოებით, 160 არარუსი ეთნიკური ჯგუფი, რომლებიც დღესაც რუსეთის მმართველობის ქვეშ ცხოვრობენ და წასასვლელი არსად აქვთ.

ჩემი აზრით, რუსეთის ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზული პრობლემა ის არის, რომ ამ 30 წლის განმავლობაში ვერ შეთხზა თანმიმდევრული თეორია ან იდეა საკუთარი ეროვნული იდენტობის ასახსნელად; ვერ მოიფიქრა, თუ ვინ და რა კრიტერიუმებით ექცევა ამ განსაზღვრებაში და, რაც მთავარია, როგორი ერთობლივი მომავალის აშენება შეიძლება ამ უკიდურესად ჭრელი და შეუთავსებელი ჯგუფების მონაწილეობით, მათდა საუბედუროდ, რუსეთში რომ დაიბადნენ.

„მომავლის ნელმა გაუქმებამ“, რაც ჯერ კიდევ 1960-იან წლებში დაიწყო, პუტინის რეჟიმის პირობებში პიკს მიაღწია ‒ დღეს ხალხს აღარ ჰპირდებიან ბედნიერ მომავალს, ანდა ასეც შეიძლება თქმა: ბედნიერება მხოლოდ საიქიოში, სიკვდილის მერე ეგულებათ.

ერთადერთი ხსნა მათთვის, როცა ეროვნულ კუთვნილებას გრძნობენ, დგება ერთი ადამიანის მიმართ ერთგულების განიცდით, უკიდურესად დამაბნეველი, უსაფუძვლო იდეოლოგიური ნართით, რომელიც საზოგადოების ერთ მუშტად შესაკრავად არ გამოდგება.

სწორედ ამ შიდა პრობლემების გამო, შესაძლებელია, იმპერია საბოლოოდ დაიშალოს, რუსეთის შეჭრამ უკრაინაში კი მნიშვნელოვნად დააჩქარა უკვე მიმდინარე პროცესი. ეს არ იქნება იოლი საქმე და ბევრ პრობლემასა თუ რისკს შეუქმნის ქვეყნის ფედერაციებში მცხოვრებთ, შეიძლება სისხლიც დაიღვაროს, მაგრამ იმპერიების დაშლა აუცილებელია. ეს ისტორიული კანონზომიერებაა, განსაკუთრებით, როცა საქმე ეხება რუსეთის მსგავს იმპერიას.

ფრაგმენტი ესეიდან:

„როცა დაიკარგა ნახევრადთეორიული ელემენტი, რომელიც საბჭოთა მითის ფორმით არსებობდა, რუსეთმა თავდაპირველად მისი ნაციონალისტურ იდეად გარდაქმნა სცადა, რაც მარცხით დამთავრდა. ესენციალიზმის ჭრილში შედგენილი ერი-სახელმწიფოს თხელი გარსი არ ეყო საბჭოთა იმპერიის ხრწნად გვამს ბოლომდე შესანიღბად. მისი იდეოლოგიური კლიშეები ბევრი ადამიანის ცნობიერებაში დღესაც ცოცხალია. სწორედ ამ სენტიმენტებით მანიპულირებს პუტინის ადმინისტრაცია, როცა ცდილობს იმპერიის რეანიმაციას. ამით ეხმიანება რუსულ კოლექტიურ არაცნობიერში ღრმად ფესვგადგმულ არქეტიპებს, რომლებიც მეფისა და ხელისუფლების გაღმერთების საფუძველზე წარმოიშვა.

შესაბამისად, დღეს ვხედავთ გაშმაგებულ მცდელობას, იპოვნონ ან გამოიგონონ არარსებული ან სრულიად განადგურებული ავთენტიკური ინტელექტუალური ტრადიცია, რომელიც ლოკალურად არსებობდა და პუტინის პიროვნების კულტს ხელოვნურად მიება.

ამის ნათელი მაგალითია „მანეჟში“ (პომპეზური საგამოფენო დარბაზი კრემლთან) გამართული გამოფენა, რომელიც დაემთხვა ამ სტატიის წერას.

ოფიციალური ინფორმაციით, გამოფენა ეძღვნებოდა რომანოვების დინასტიის მე-400 წლისთავს, თუმცა სინამდვილეში გადმოსცემდა ერთ მარტივ იდეას ‒ ხელისუფლების გაღმერთებასა და მმართველის, სახელმწიფოსა და ქვეყნის გაიგივებას, იდეას, რომლის საზღვრებშიც პატრიოტიზმი მმართველისადმი ერთგულებით იზომება. შესაბამისად, დარბაზში გამოფინეს ხატების სტილში დაშაქრულ-სენტიმენტურად დახატული კანონიზებული პუტინი, რომელსაც გარს ეკრა რუსული და დასავლური ფილოსოფიის „მნათობთა“ პორტრეტები. როგორც ჩანს, მათი ნაშრომები საგულდაგულოდ გაჩხრიკეს „სათანადო“ (და ოდიოზური) ციტატების ამოსაკრეფად, რომლებიც ამჟამინდელი ხელისუფლების ლეგიტიმაციისთვის გამოდგებოდა.

ინდიგო: როდის დაიწყეთ ფიქრი დეკოლონიურ ვარიანტზე პოსტსაბჭოთა, პოსტკოლონიური პერსპექტივიდან? ამაში ალბათ თქვენსა და არარუსი მშობლების ბიოგრაფიასაც გულისხმობთ...

მ. ტ.: იმ დროს ვწერდი ჩემს მეორე სადოქტორო დისერტაციას მულტიკულტურიზმზე ამერიკულ მხატვრულ ლიტერატურაში. სწორედ მაშინ გავეცანი პოსტკოლონიურ საკითხებს, რომლებიც იმ დროს ცხარე დისკუსიების საგანი იყო აშშ-ში, თუმცა რუსეთში მათზე თითქმის არაფერი იცოდნენ.

ამერიკაში ამ იდეებმა ნამდვილი ბუმი გამოიწვია. მათ განსხვავებული მოსაზრებებით ეხმიანებოდნენ ინდოეთიდან, ჩინეთიდან, ლათინური ამერიკიდან... არსებითად, სწორედ დასავლეთში შევისწავლე პოსტკოლონიური ანტიდასავლური კრიტიკა, დაუფარავად კრიტიკული და თვითკრიტიკული პოსტკოლონიური წიგნების კითხვისას. ამ ნაშრომებში დემოკრატიას კითხვის ნიშნები ესმება და განიხილება გზები, თუ როგორ უნდა აქციონ ის უფრო ღია და ინკლუზიურ მოვლენად. ასე რომ, დასავლურმა პოსტკოლონიურმა კრიტიკამ, პირველ რიგში, მიბიძგა დაფიქრება საკუთარ, როგორც რუსეთის ფედერაციის ფარგლებში მოქცეული პოსტკოლონიური „უცხოს“ რაობაზე; ასევე, მრავალფეროვნებაზე, თანასწორობაზე, ეგალიტარიზმზე, ადამიანის უფლებებზე... იმაზე, რომ ყველა ეს მოდელი უნდა იყოს ღია, რაციონალური და თვითკრიტიკული... მუდამ მზად ცვლილებებისთვის; რომ არ არსებობს იდეალური პოლიტიკური თუ სოციალური მოდელი, რომელსაც ერთხელ და სამუდამოდ გაითავისებს და ისწავლის საზოგადოება.

ეს ეხება ანტიკოლონიურ ნაციონალიზმსა და განმათავისუფლებელ მოძრაობებსაც, რომლებიც საწყის ეტაპზე ხშირად ჩანს ღია და ინკლუზიური, მაგრამ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ შეიძლება ექსკლუზიურ, ესენციალისტურ და კონსერვატიულ მხარედ გარდაიქმნას. პოსტკოლონიური კრიტიკის წყალობით, დავიწყე ფიქრი ყველა არარუს ეთნიკურ უმცირესობაზე: თუ როგორ ეპყრობოდნენ (აბუჩად იგდებდნენ) მათ საბჭოთა კავშირსა და რუსეთის ფედერაციაში. თუმცა მერე მივხვდი, რომ ფიქრის ეს მოდელი ზედმეტად ეფუძნებოდა ბრიტანეთის იმპერიისა და მისი კოლონიების ისტორიას; ანუ მივხვდი, რომ რუსეთის მაგალითი განსხვავდება, მათ შორის, იმიტომაც, რომ საბჭოთა დროს შეეცადნენ, რეკოლონიზაცია დეკოლონიზაციად „შემოესაღებინათ“.

ფრაგმენტი ესეიდან:

„ჩემი ინტერესი არ შემოიფარგლებოდა თეორიით. პირიქით, ის მჭიდროდ გადაება საკუთარი გეოპოლიტიკისა და ცოდნის, საკუთარი ცხოვრებისა და აღქმის ‒ ე.წ. სხეულის პოლიტიკას. შესაბამისად, ის იქცა საბჭოთა კავშირში/პოსტსაბჭოთა რუსეთში მცხოვრები, ეთნიკურად შერეული და უცილობლად გარიყული არარუსი „უცხოს“ რთულ, ეგზისტენციურ პოზიციად.

პოსტკოლონიალისტ თეორეტიკოსთა და ავტორთა ნაწარმოებების კითხვისას ბევრი ნაცნობი კომპლექსი და „ჩიხი“ აღმოვაჩინე, მაგრამ მივაგენი შემოქმედებით შესაძლებლობებსაც, რომელთა გამოყენება მე და რუსეთის სხვა არარუს პოსტკოლონიურ მოქალაქეებს გვიჭირდა.

თუმცა ჩვენს გამოცდილებაში ყოველთვის იყო ის უთარგმნელი რამ, რასაც პოსტკოლონიური თეორია ვერ ჩასწვდებოდა...

ამიტომ, პოსტსაბჭოთა კულტურისა და ლიტერატურის შესწავლა სწორედ პოსტკოლონიურ თეორიასთან მიმართებით დავიწყე ‒ ეს უკანასკნელი გამუდმებით ცვლის და არგებს თავის კონცეფციებსა და დასკვნებს სრულიად განსხვავებულ ლოკალურ ისტორიებსა და ტრაექტორიებს. რაც მაშინვე დამაკლდა პოსტკოლონიურ კვლევებში, გახლავთ რეალურად ყოვლისმომცველი კონცეპტუალური კატეგორია, რომელიც მართლა შეძლებდა, დაეჭირა მოდერნულობის განვითარების სხვადასხვაგვარი მექანიზმი, ლოგიკა და მიმართულებები ‒ ისე, როგორც მას კოლონიზებულები ხედავენ, ოღონდ არა მაინცდამაინც ყოფილი ბრიტანული ან ფრანგული კოლონიებიდან. და სწორედ მაშინ, 2000 წელს წავიკითხე ვალტერ მინიოლოს „ლოკალური ისტორიები/გლობალური გეგმები“ (Local Histories/Global Designs), რითაც დავიწყე მოგზაურობა დეკოლონიური არჩევანისკენ.

ჩემთვის ყველაზე მძლავრი კონცეპტუალური მეტაფორა დეკოლონიალობის შესახებ იყო და არის გლობალური კოლონიურობის იდეა (ვგულისხმობ ძალაუფლების, ყოფიერების, აღქმის, გენდერისა და ცოდნის კოლონიურობას). ის უცილობლად მჟღავნდება კონკრეტულ ლოკალურ ფორმებსა და პირობებში, თუმცა რჩება იოლად ამოსაცნობ მაკავშირებლადაც მთელი მოდერნულობისთვის, რომლის ხშირად უშინაარსო და სასტიკად განყენებულ გამოვლინებათა აღქმა რთულია.

ინდიგო: ერთ-ერთ ლექციაში თქვენ განიხილეთ „საზღვარზე არსებობის“ საკითხი. ევროპისა და აზიის შემთხვევაში პოსტსოციალისტური ქვეყნები არსებობენ „გარემოებებს შორის“. მიაკუთვნებდით უკრაინას ამ ჯგუფს? არის თუ არა დღეს მსოფლიოსთვის ეს ქვეყანა ბევრად მეტი, ვიდრე უბრალოდ „საზღვარზე არსებული“ სახელმწიფო? შეიძლება ვთქვათ, რომ ეს პირველი პრეცედენტია, როცა პოსტმოდერნისტულ სამყაროში გლობალური სამხრეთის ერთი ქვეყანა სცდება თავისი განზომილების ფარგლებს და ბევრად დიდ ფენომენად იქცევა? რომ დადგა გათანაბრების მომენტი, როცა ვერტიკალი მოიშალა და უკრაინა დასავლეთს ელაპარაკება არა როგორც ბენეფიციარი, არამედ თანასწორი? როგორ ფიქრობთ, იქცევა ეს ძვრა იმპულსად ახალი პარადიგმის შესაქმნელად?

მ. ტ.: უკვე საუკუნეებია, უკრაინა ნამდვილად არის პარადიგმული სასაზღვრო ტერიტორია. ამ სპეციფიკურ პოზიციაზე თავად უკრაინელ მოაზროვნეებსაც აქვთ რამდენიმე კარგი წიგნი. მინდა, ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ საზღვარზე, გასაყარზე არსებობა სულაც არ არის უარყოფითი რამ. არსებითად, ჩემი დეკოლონიური შეხედულებით, ეს აქტივია, რადგან აფართოებს თვალსაწიერს და იძლევა საგნების ახლებური კუთხით დანახვის საშუალებას. სხვა სასაზღვრო ქვეყნების მსგავსად, უკრაინაც ერთდროულად რამდენიმე მიმართულებით უნდა მოქმედებდეს, სხვადასხვა, ხშირად ურთიერთსაწინააღმდეგო გავლენათა გათვალისწინებით. ცხადია, დღეს ძალაუფლებაში მყოფნი არ არიან დაინტერესებულნი ნამდვილი თანასწორობით, რომელიც თავად ხალხმა და ქვეყნებმა უნდა მოიპოვონ, თუკი გვერდზე გადადებენ მეტოქეობასა და ქიშპს და შეუდგებიან ალტერნატიული მსოფლიოს ამა თუ იმ მოდელის მშენებლობას. ჩემი აზრით, რუსული გავლენის აღსასრული უკვე თვალსაჩინოა.

თავისი ახლომხედველი პოლიტიკით, პუტინმა აგონიაში ჩააგდო ქვეყანა და მას ყველანაირი მომავალი წაართვა. თუმცა კოლექტიური დასავლეთიც აქტიური დუღილის პროცესშია, რაც კიდევ ერთხელ ცხადყოფს, რომ იქმნება ახალი კოალიციები და იშლება ძველი კავშირები, და რომ მალე დამყარდება ახალი პოლიტიკური წესრიგი სხვადასხვა რეგიონული ალიანსის მონაწილეობით.

ამ მხრივ, საინტერესო მაგალითია კავკასია ‒ ხელოვნურად დაყოფილი თვითნებურად შემოსაზღვრულ ქვეყნებად, რომლებიც არ არიან ვალდებულნი, დარჩნენ მტრობისა და დაძაბულობის ამჟამინდელ პირობებში, სადაც სხვადასხვა ნეოიმპერიულ, გლობალურ თუ ადგილობრივ გეოპოლიტიკურ ცენტრთან კავშირის გამო აღმოჩნდნენ.

ასე რომ, ჩემთვის იოლი წარმოსადგენია ხელახლა გაერთიანებული კავკასია, რომლის ფარგლებშიც საქართველო შეიძლება კვლავ გახდეს ამ რეგიონის კულტურული ცენტრი. იმის თქმა მინდა, რომ არ არის აუცილებელი, თვითნებურად დანაწევრებული კავკასია სამუდამოდ დარჩეს ასეთ „სასაზღვრო მოცემულობად“. სამომავლოდ შეგვიძლია, ერთობლივი ძალისხმევით წარმოვიდგინოთ განსხვავებული სიტუაცია, როცა „სასაზღვრო ქვეყნები“ მუდმივად პაიკის როლს არ შეასრულებენ სხვის საჭადრაკო თამაშში.

ინდიგო: თქვენს ესეიში ვკითხულობთ: „საჭიროა ისწავლო, თუ როგორ დაივიწყო ნასწავლი, რათა ხელახლა შეძლო სწავლა (Tlostanova and Mignolo, 2012)“ ‒ ეს მიდგომა აფეთქებას ჰგავს. გამოუძიებელი და გადაუხარშავი არაფერი რჩება ‒ მოდერნულობისა და კოლონიურობის განზომილებაში რაც კი განხილულა, ყველაფერი თავდაყირა დგება და ხშირად მკვლევარს ძალზე მწირი თეორიული და კონცეპტუალური ინსტრუმენტი რჩება. ამიტომ, არცთუ ბევრი მათგანია მზად, ასე მოწყვეტით შეელიოს ოსტატის ინსტრუმენტებს ყველაფრის თავიდან დასაწყებად ‒ ახალი კონცეფციების შესამუშავებლად, ან მარგინალიზებული კონცეფციების მოსაძიებლად...

მიუხედავად ამისა, არ უნდა მივცეთ თავს უფლება, რომ გავებათ მხოლოდ საკუთარი თავისთვის წერის მახეში... სანამ დედამიწაზე არსებობს ცოდნის კოლონიურობა, ისე კრიტიკულად და პროვოკაციულად უნდა ჩამოვაყალიბოთ დისკურსი, რომ ცხადი გახდეს უნივერსალურად ქცეული დასავლური კონცეფციების ლოკალურობა და პროვინციულობა. ეს უნდა შევძლოთ მათი შერყევით ‒არადასავლურ ეკვივალენტებთან, საპირისპირო კონცეფციებსა თუ მათ შორის სიცარიელეებთან შეპირისპირებით“.

როგორ შეგვიძლია ამ ამონარიდის გაშიფვრა დღევანდელ კონტექსტში? ვფიქრობ, თქვენი იდეის გაგრძელებად შეიძლება ვთქვათ, რომ საჭიროა ძალების მოკრება, რათა თავი დააღწიოთ არჩევანს მხოლოდ რუსეთსა და დასავლეთს შორის, რა თქმა უნდა, აქ არ ვგულისხმობთ არჩევანს პოლიტიკის სფეროში.

მ. ტ.: ძალზე მნიშვნელოვანია, დავიწყოთ ჩვენი კომპლექსური მოგონებების დეკოლონიზების პროცესი, ნაცვლად იმისა, უბრალოდ იარლიყი მივაკრათ და განვიხილოთ დიქოტომიისა თუ არჩევანის ლოგიკის ჭრილში: ეს ევროპულია, ეს რუსული, ეს აზიური... ოსმალური ან ირანული, ეს კი საბჭოთა...

მნიშვნელოვანია, დავინახოთ, რომ ყველა ეს კულტურული ელემენტი ჩართულია თანაარსებობასა და თანაქმნადობაში; შერწყმა, გადაჭდობა, შეკავშირება და გადამუშავება ‒ ეს პროცესები უნდა მიმდინარეობდეს თქვენს გამორჩეულ კულტურაში, რომელსაც არ დაავალდებულებთ, ბინარულად აირჩიოს ან დასავლურობა, ან კონსერვატიულ-რეაქციული ღირებულებები, დაკავშირებული თანამედროვეობაში უარყოფითად დანახულ ტრადიციასთან. ასე რომ, მნიშვნელოვანია, მოვიშოროთ ეს გამარტივებული წარმოდგენა მოდერნული კოლონიურის წინააღმდეგ, თითქოს ან მხოლოდ თანამედროვე და დასავლელი ხარ, ან ტრადიციული და ჩამორჩენილი. ჩვენ ვართ „ორივე“... და არა „ან... ან...“

მართლაც, აქ არ უნდა იყოს საუბარი ან რუსეთში შესვლაზე, ანდა ევროკავშირში. ეს ზედმეტად მარტივი გაგება იქნებოდა. კითხვა ასე ისმის: როგორ გამოვიმუშაოთ პოლიტიკური მოხერხებულობა და გამჭრიახობა ამ რთულ სიტუაციასთან გასამკლავებლად და ერთდროულად რამდენიმე დაფაზე სათამაშოდ?

ეს რთული ამოცანაა პოლიტიკოს(ებ)ისთვის. რაც შეეხება ხალხს, მნიშვნელოვანია, აღარ დავუშვათ მსგავსი ტვინის გამორეცხვა, როცა ადამიანებს უბიძგებენ არჩევანის გაკეთებას ერთი კონკრეტული იდეოლოგიის სასარგებლოდ, პუტინიზმი იქნება, თუ ევროცენტრიზმი. ეს სახიფათოა, რადგან ამ შემთხვევაში ადამიანები ვერ ხედავენ ჩრდილებსა და მრავალფეროვნებას, მხოლოდ გაყინულ შავ-თეთრ სურათს აღიქვამენ. ჩვენს მოგონებებზე მუშაობა, ჩვენი ტრავმების, დაქვემდებარებებისა და ურთიერმიმართებების გადამუშავება ხანგრძლივი პროცესია. პოსტსაბჭოთა ქვეყნებისთვის ძალზე მნიშვნელოვანია კრიტიკული რეფლექსია და საჯარო დისკუსიები წარსულზე, რაც, სამწუხაროდ, არასდროს გაკეთებულა.

სწავლების პროცესში ყოველთვის ვიყენებ თენგიზ აბულაძის „მონანიებას“. ყოველ ჯერზე, როცა ფილმს ვუყურებთ, სტუდენტები შოკში არიან. ასეთი რამ რუსეთში არ მომხდარა, დანაშაულები არავის არასდროს მოუნანიებია ‒ არც საბჭოთა პერიოდში ჩადენილი და არც მანამდე, იმპერიის დროს. ეს კი ნიშნავს, რომ ადამიანთა ჯგუფებს, როგორც ერთ საზოგადოებას, კრიტიკულად არასდროს უმსჯელია და გაუაზრებია, თუ რა მოხდა და რისთვის.

ასე რომ, ძალიან მნიშვნელოვანია საკუთარი ერის ისტორიაზე დაფიქრება უფრო ფართო კონტექსტში, და უფრო განსხვავებული პერსპექტივით, ვიდრე დომინანტური იმპერიული ხედვაა, ანდა უნივერსალურობის პრეტენზიის მქონე ევროპული მოდერნიზმი.

არსებობენ ადამიანები, რომლებიც პოლიტიკურ რეპრესიებში გამოატარეს, მეხსიერება წაუშალეს, თუმცა საჯაროდ ამაზე არ უმსჯელიათ. თუკი გვაქვს უფრო ინკლუზიური, ალტერნატიული მსოფლიოს აშენების იმედი, სადაც ადამიანები დაინახავენ ალტერნატივებს, საკუთარ „მესამე გზებს“, არასამოკავშირეო განვითარების თანამედროვე ვერსიებს, ამ ტრავმული მეხსიერების კრიტიკულად დამუშავება მოგვიწევს.

რასაკვირველია, პუტინიზმი და მსგავსი რეჟიმები ცდილობენ, ეს მნიშვნელოვანი სამუშაო ჩაანაცვლონ მზა მაგიერი იდეებით, რომლებშიც კოლექტიური თუ პირადი მოგონებებიც შედის. ისინი ადამიანებმა კითხვების გარეშე უნდა მიიღონ, „გადაყლაპონ“ კიდეც. აი, ამ წესის დეკოლონიზებაა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი და, ამავე დროს, რთულიც.

ზოგ ქვეყანას უფრო გაუმართლა: მაგალითად, ბალტიისპირეთის სახელმწიფოები უკვე არიან ნატოსა და ევროკავშირის წევრები, თუმცა არც ისინი გამოირჩევიან დიდი ბედნიერებით, რადგან ბევრი უკვე აცხადებს, რომ არ მოსწონთ ევროპელთა „ღარიბი ნათესავის“ როლი; არ მოსწონთ, როგორ ექცევიან და გამუდმებით უჩიჩინებენ გარკვეული წესების დაცვას, თავის წარმოჩენას ევროკავშირის ღირსეულ წევრებად. მათ უწევთ მტკიცება, რომ დასავლელებზე უფრო დასავლელები არიან.

ასე რომ, გარკვეულ ეტაპზე შემოდის კრიტიკული დამოკიდებულება ევროპაში გაწევრიანებისადმი და ფიქრი, თუ რას გვაძლევს ეს და რა სახის შეზღუდვებს გვიწესებს.

„დევესტერნიზაციის“ განხილვისას გულისხმობენ დიდ ქვეყნებს (მაგ: ინდოეთი, ჩინეთი, რუსეთი), მაგრამ, თუკი კარგად გავიაზრებთ მის მნიშვნელობას, თუკი ახალ შინაარსს მივანიჭებთ, შეიძლება სხვა ქვეყნების, მათ შორის, საქართველოს გათვალისწინებაც, თუმცა არა ძალისმიერი, თავსმოხვევის, სხვისი ტერიტორიების წართმევის კუთხით, არამედ, დაახლოებით, ასეთი ლოგიკით: დიახ, ჩვენთვის მისაღებია დასავლეთში ზოგი რამ, რაც მოაქვს დემოკრატიას, ადამიანის უფლებათა უზენაესობას... და ეს მნიშვნელოვანია, მაგრამ ვფიქრობთ, რომ ჩვენს კულტურაშიც არსებობს რაღაც, რაც არათავსებადია [დასავლეთთან] და ამ ღირებულებითი სფეროს შენარჩუნებაც გვინდა. განა ამას არ აკეთებს ბევრი ევროპული ქვეყანა? მაგალითად, ისინი იცავენ ეროვნულ კინემატოგრაფიას და არავინ ამბობს, რომ ეს ექსტრემიზმია. რატომ უნდა იყოს საქართველოსნაირი ქვეყანა ამაზე მეტად ევროპეიზებული კულტურის თვალსაზრისით? მთელი მშვენიერება ხომ განსხვავებულობაშია?! მაგრამ ამ მიდგომის ცხოვრებაში გატარება განსაკუთრებულ უნარებს საჭიროებს პოლიტიკოსებისგან. სამწუხაროდ, არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ გლობალურადაც ვერ იმუშავა პოლიტიკამ ამ კუთხით.

ინდიგო: შეიძლება ვთქვათ, რომ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ „გლობალური სამხრეთის“ სახელით ცნობილ ვრცელ ტერიტორიაზე დაიწყო „თვითანალიზის“ პროცესი? რომ გამოჩნდა საზოგადოებათა მთელი გამა, სპეციფიკური იდენტობებით, უნიკალური წარსულით და ინდივიდუალური მეხსიერებით? ერთი სიტყვით, აუცილებელია „გლობალური სამხრეთის“ გადაფასება, ხელახლა გაანალიზება უკრაინაში ომის შემდეგ?

მ. ტ.: სინამდვილეში, თვითანალიზის პროცესი გლობალურ სამხრეთში ბევრად ადრე დაიწყო, ვიდრე რუსეთი უკრაინაში შეიჭრებოდა. ფაქტობრივად, არც შეჩერებულა ‒ მე-16 საუკუნიდან მოყოლებული, ცივი ომის გვიან ეტაპამდეც, როცა „მესამე მსოფლიოს“ კონცეფციის ნაცვლად შემოიღეს ცნება „გლობალური სამხრეთი“. პრობლემა ის არის, რომ ამ რეგიონებში კრიტიკულ აზროვნებას მუდამ უგულებელყოფს გლობალური ჩრდილოეთი ‒ ის ახლაც თავად აწესებს დღის წესრიგს მთლიანად კაცობრიობისთვის. ამ წესების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენება, რასაკვირველია, სარისკოა. უფრო იოლია ამა თუ იმ სტანდარტული კანონიკის დაცვა, რაც ამ შემთხვევაში ნიშნავს თანხმობას, მისდიო მოდერნულობის/კოლონიალურობის მთავარ ლოგიკურ ხაზსა და იერარქიას; ხოლო თუკი ვლაპარაკობთ პერიფერიულ ან ნახევრადპერიფერიულ ქვეყანაზე, სტანდარტული კანონიკის დაცვა ნიშნავს, სცადო და კონკრეტულ იერარქიაში მოიპოვო უფრო მომგებიანი, უფრო მაღალი ადგილი.

თუმცა, საბოლოოდ, მაინც ყველასთვის აუცილებელია ამ სახიფათო და გაბედული ნაბიჯის გადადგმა ‒ სხვადასხვა ქვეყნისთვის სხვადასხვაგვარი გაგებით. ქვეყნებს, რომლებიც, ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების მსგავსად, ვერც გლობალურ ჩრდილოეთს უერთდებიან და ვერც გლობალურ სამხრეთს, დილემის გადაჭრა კიდევ უფრო უჭირთ: ისინი გაჭედილნი არიან კოლონიალობის სხვადასხვა, მაგალითად, რუსულ და დასავლურ ფორმებს შორის.

ერთ-ერთი ლოზუნგი, რომელსაც რუსეთის იმპერია/საბჭოთა კავშირი/რუსეთის ფედერაცია ყოველთვის დაჟინებით იმეორებდა, ასე ჟღერს: ჩვენ არასდროს გვყოლია დაქვემდებარებული კოლონია. გამოდის, ისინი ჯიუტად უარყოფენ ფაქტს, რომ სხვათა ტერიტორიებს ითვისებდნენ და ხშირად ადგილობრივ მოსახლეობას ჟლეტდნენ კიდეც.

ასე რომ, მაგალითად, რუსეთისთვის, საჭიროა საკუთარი იმპერიული წარსულისა და აწმყოს აღიარება და მისი კრიტიკული ანალიზი. მან ამაზე უნდა დაიწყოს ლაპარაკი, ნაცვლად იმისა, ფარად აიფაროს ანტიკოლონიური არგუმენტები და თავი იმართლოს, როგორც „დასავლეთის მსხვერპლმა“, რისი მოწმენიც დღეს გავხდით (მაგ: ბაღებსა თუ სკოლებში ბავშვების იძულება, პუტინის გამოსვლები დაიზეპირონ, როგორც ისტორიის ერთადერთი სწორი ვერსია).

თუკი მივუბრუნდებით სასაზღვრო სივრცეებს, რომლებიც არც ჩრდილოეთს ეკუთვნის და არც სამხრეთს (მათ რიცხვში ცალსახად მოიაზრება უკრაინაც და საქართველოც), დავინახავთ, რომ კოლონიალობის ამ განსხვავებულ ფორმებს შორის არჩევანის გაკეთება სულ უფრო რთულდება, რადგან სცენაზე სულ უფრო მეტი ახალი მოქმედი პირი გამოდის. ასე ცხადდება, რომ საბოლოოდ, იდეალური გამოსავალია თავდაღწევა ზემოდან ქვემოთ (ნეო)კოლონიური კონტროლისგან, თუმცა სასურველია, ეს მოხდეს არა უხეში და სისხლიანი ფორმით, არამედ კომპლექსური, ფარდობითი, განივი და ჰორიზონტალური ქსელების შექმნით, რომლებიც ხელახლა გააბამენ სოციალურ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და კულტურულ კავშირებს და დაეხსნებიან იმპერიულ მარყუჟებს, როგორიცაა დასავლეთი ან რუსეთი.

ეს ბევრად რთულია, ვიდრე დასავლეთში გამოგონებული თამაშის წესების დაცვა. თუმცა, მეორე მხრივ, დღეს უცნაურად შესაძლებელიც მოჩანს, რადგან მოდერნულობის სისტემა აშკარა სისუსტეებსა და მარცხს ავლენს კონკრეტულად რუსეთის უკრაინაში შეჭრის კონტექსტში. მეტიც, ძვრები, რომელთა მოწმენიც ვართ, შეიძლება გახდეს საფუძველი მომავლისადმი რწმენის დასაბრუნებლადაც.

ქავერ ილუსტრაციაში გამოყენებულია თავისუფალი უნივერიტეტის ვიზუალური ხელოვნების, არქიტექტურისა და დიზაინის სკოლის (VA[D]DS) კომუნიკაციის დიზაინის კურსის სტუდენტის არჩილ წერეთლის ილუსტრაციები.



logos

შენი დახმარებით კიდევ უფრო მეტი მაღალი ხარისხის მასალის შექმნას შევძლებთ გამოწერა