კინო ახალი ფორმების ძიებაში | ინტერვიუ დიმიტრი მამულიასთან
თითქმის 7-წლიანი პაუზის შემდეგ რეჟისორი დიმიტრი მამულია საქართველოში ახალ ფილმზე მუშაობს. „სიმონ ჯაშის ცხოვრება“ - ასე ერქმევა ფილმს, რომლის გადაღებებიც შემოდგომაზე უნდა დასრულდეს და თუ ყველაფერი გეგმის მიხედვით წავიდა, შემდეგ წელს ეკრანებზეც უნდა გამოვიდეს. ფილმი შუა ხნის მწერალი კაცის ისტორიას გვიყვება. ის ჩადის გურიაში თავისი საყვარელი მწერლის, ეგნატე ნინოშვილის მშობლიურ მხარეში, რათა მასზე წიგნი დაწეროს და თავისდაუნებურად ხდება ნინოშვილისეული სასტიკი სამყაროს გმირი. პროექტი 2022 წელს, საქართველოს ეროვნული კინოცენტრისა და საფრანგეთის ეროვნული კინოცენტრის (CNC) მიერ დაფინანსდა. თუმცა, პოსტ-პროდუქციაში სხვა ევროპული ქვეყნების ინსტიტუციებიც იქნებიან ჩართულები.
მამულიას ბოლო ნამუშევარი „ბოროტმოქმედი“ ქართველმა მაყურებელმა 2019 წელს თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალზე ნახა. მანამდე, 2016 წელს მან საქართველოში კინოზე ორიენტირებული სასწავლებელი - კავკასიის ახალი კინოს სკოლა დააარსა, რომელმაც სხვადასხვა მიზეზის გამო მხოლოდ 3 წელი იარსება, მაგრამ ამ დროის განმავლობაში ათობით სტუდენტმა მიიღო კინოგანათლება და ბევრმა მათგანმა სკოლის მხარდაჭერით ფილმიც გადაიღო. დიმიტრი მამულიას კინომოყვარულები როგორც კინოთეორეტიკოსს, ისეც იცნობენ. მისი საჯარო ლექციები და ინტერვიუები თანამედროვე კინოპროცესების შესახებ არაერთხელ გამხდარა პროფესიული ინტერესის საგანი.
...
ინდიგო: დავიწყოთ იმით, თუ რა ეტაპზეა ახლა თქვენი ფილმი და რა არის სიუჟეტის მთავარი ხაზი?
დიმიტრი მამულია: ფილმის დიდი ნაწილი უკვე გადაღებულია. ამჟამად ვამონტაჟებთ გადაღებულ მასალას და რამდენიმე თვეში დავუბრუნდებით იმ ეპიზოდების გადაღებას, რომლებიც დაგვრჩა. ფილმის მთავარი გმირი არის 55 წლის მწერალი, რომელსაც სულ ორი მოთხრობა აქვს გამოქვეყნებული და გარკვეული გაგებით, შეუმდგარი მწერალია. ახლა ის თავის პირველ წიგნზე მუშაობს, რისთვისაც გურიაში ჩადის. წიგნი ეგნატე ნინოშვილზეა, უფრო ზუსტად კი, ადამიანებზე, რომლებიც იმ ადგილებში ცხოვრობენ, სადაც ასი წლის წინ ცხოვრობდნენ ნინოშვილის გმირები.
ის დადის სოფლებში, ხვდება ხალხს, აგროვებს ისტორიებს, ეძებს ნინოშვილისეულ სიბნელეს, რომელიც მისი მომავალი წიგნის მთავარ თემად უნდა იქცეს.
ინდიგო: რა გახდა ეგნატე ნინოშვილით თქვენი დაინტერესების მიზეზი? აქამდეც იყო თქვენთვის გამორჩეული მწერალი, თუ რაიმე კონკრეტულმა ისტორიამ მიგიყვანათ მასთან?
დიმიტრი მამულია: ნინოშვილი განსაკუთრებული მწერალია, ის იკვლევს ადამიანის სულში ჩაბუდებულ სიბნელეს. ქართულ ლიტერატურაში მას მგონი ანალოგი არ ჰყავს. მსგავსი მწერლები არიან დოსტოევსკი, ლეონიდ ანდრეევი... მგონია, რომ გარკვეული გაუგებრობის გამო ნინოშვილი ცოტა პერიფერიაზეა გადასროლილი. ჩვენს კულტურაში ხშირად აქცენტები არასწორად არის დასმული. ნინოშვილი ძალიან დიდი მწერალია, თემატიკის მიხედვით კი სრულიად უნიკალურია.
კადრი ფილმიდან „სიმონ ჯაშის ცხოვრება“
ინდიგო: სოციალურ აქცენტებს გულისხმობთ?
დიმიტრი მამულია: არა, პირიქით, ვფიქრობ, რომ სწორედ სოციალურმა თემებმა და სტალინის ეპოქაში ნინოშვილის პროლეტარიატის რუპორად გამოცხადებამ დასვა არასწორი აქცენტები.
მე არ ვიცი არცერთი ქართველი მწერალი, რომელიც ასე ფიზიკურად, შეიძლება ითქვას, ხელით ეხება სიბნელეს. კულმინაციურ წერტილებში ის რაღაც ენით აღუწერელ სახეხატებზე გადის, რომლებიც უსხლტებიან ყოველგვარ ინტერპრეტაციას.
ასეთია ქრისტინეს დანით დასერილი სახე, ასეთია მარინე, გოგია უიშვილის ცოლი, რომელიც დანით ხელში დასდევს თავის შვილებს...ამ წერტილებში ნინოშვილი ფაქტობრივად დოსტოევსკის დონის სახეხატებს ქმნის.
ჩვენი ფილმის გმირიც სწორედ ამგვარ ნინოშვილისეულ, ბნელ, ბოროტებასთან შეთამაშებულ ისტორიებს ეძებს, ისტორიებს, რომლებშიც კარგი და ცუდი ერთმანეთში ირევა. მე ძალიან მიზიდავს ამგვარი პერსონაჟი - შეუმდგარი მწერალი და გარკვეული აზრით შეუმდგარი ადამიანიც, რომელსაც ცხოვრებაში უამრავი პრობლემა აქვს და გზის გაკვლევას ცდილობს.
კადრი ფილმიდან „სიმონ ჯაშის ცხოვრება“
ინდიგო: თქვენს ფილმზე ცნობილი ესპანელი ოპერატორი, მაურო ჰერსე მუშაობს, რომელიც უკვე წლებია ოლივერ ლაშესთან თანამშრომლობს. გასულ წელს მათ ერთად გადაიღეს „სირატი“, რომელმაც კანის კინოფესტივალზე ჟიურის სპეციალური პრიზი დაიმსახურა. ორი თვის წინ კი ჰერსე ევროპის კინოაკადემიაზე საუკეთესო ოპერატორად დასახელდა. ამ ფილმმა ჩემზეც განსაკუთრებული შთაბეჭდილება მოახდინა და ამის ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ოპერატორული ნამუშევარი იყო. როგორ მოხვდა ის თქვენს პროექტში და როგორია მასთან მუშაობა?
დიმიტრი მამულია: „სირატამდეც“ ძალიან მომწონდა მისი ნამუშევრები ოლივერ ლაშეს წინა ფილმებში: „და იქნება ცეცხლი“ და „მიმოზები“. ჩემს პროდიუსერებს ვუთხარი, რომ ძალიან მინდოდა მასთან თანამშრომლობა. დაუკავშირდნენ, სცენარი გაუგზავნეს, წაიკითხა და დაინტერესდა. მაურო ძალიან საინტერესო ადამიანია და რა თქმა უნდა, საუკეთესო ოპერატორი. გარდა ამისა, ბევრ საკითხში თანამოაზრეა. ეს ეხება არა მხოლოდ ტექნიკურ გადაწყვეტილებებს, მას თავისი მოსაზრება აქვს ყველაფერზე, სცენარზე, გმირის ქცევებსა და გამოვლინებებზე, დიალოგზე, მიზანსცენაზე. ის შეპყრობილია იმით, რასაც აკეთებს და ქმნის ძალიან საინტერესო გამოსახულებას. გარდა ამისა, ჩემთვის მნიშვნელოვანია რომ ოპერატორის ნამუშევარი არ ჩანდეს. გამოსახულება არ იყოს ზედმეტად მხატვრული. „ლამაზი“ და დეკორატიული.
როდესაც გადაღებულ მასალას ვუყურე, მაუროს ვუთხარი, რომ განსაკუთრებით ვაფასებ მის ამ „უხილავობას“. ოპერატორები ხშირად სცოდავენ ზედმეტი მხატვრულობით, რაც ანადგურებს კინოში რეალობას. მაურო ახერხებს იპოვოს უზუსტესი ბალანსი მხატვრულობასა და რეალობას შორის, რაც თავისთავად ძალიან რთულია.
ინდიგო: ანუ მიიჩნევთ, რომ გადამეტებულმა სუბიექტურმა ხედვამ და ესთეტიკაზე ხაზგასმამ შეიძლება მაყურებელი სხვაგან წაიყვანოს ან ზედმეტად მანიპულაციური გახდეს?
დიმიტრი მამულია: არა სუბიექტურ ხედვას არ ვგულისხმობ, აქ უფრო ფოტოგრაფიულ გამომსახველობაზეა საუბარი - შუქზე, პლასტიკაზე. როცა, ვთქვათ, ზღვა, ცა, ნებისმიერი ლანდშაფტი, ძაღლი თუ ადამიანი იქცევა მხატვრულ ტილოდ, გამოსახულებიდან მიდის რეალობა. გამოსახულება აღარ სუნთქავს. ბევრი ცნობილი ოპერატორი, რომლებიც კარგ ოპერატორებად ითვლებიან, სინამდვილეში სულაც არ არიან კარგი ოპერატორები, ვინაიდან მათ არ აქვთ რეალობის გრძნობა და გამოსახულების აგებისას ხელმძღვანელობენ მხოლოდ მხატვრული, კომპოზიციური და სხვა ამდაგვარი პრინციპებით.
ინდიგო: სტორაროზე რას იტყვით? ალბათ არც ის მოგწონთ? ამ დროს ბერტოლუჩის საუკეთესო ფილმები მისი გადაღებულია.
დიმიტრი მამულია: არა, არ მიყვარს სტორარო. ბერტოლუჩი მიყვარს, მაგრამ ბევრ მის ფილმში სწორედ ეს მხატვრულობა მოდის წინააღმდეგობაში რეალობასთან. თუმცა, უნდა გავითვალისწინოთ ეპოქაც, ბერტოლუჩის სტილიც. ის რაც იმ დროს ბერტოლუჩისთვის შეიძლებოდა, დღეს ჩვენთვის არ შეიძლება. სტორაროს ჰქონდა თავისი ინდივიდუალური, თუმცა ზოგჯერ ზედმეტად დეკორატიული ხელწერა. კინოენა შეიცვალა, და შეიცვალა გამოსახულებასთან დამოკიდებულებაც.
ინდიგო: რა ცვლილებას ხედავთ ბოლო წლებში კინოენასა და ესთეტიკაში და რა მიმართულებით მიდის პროცესები? ყველა ეპოქას თავისი ენა და გამომსახველობითი საშუალებები აქვს, დღეს რა ეტაპზეა კინო რითმის, ფორმების თუ ესთეტიკის თვალსაზრისით?
დიმიტრი მამულია: ბოლო დიდი ძვრა და ტალღა კინოში იყო ნულოვანი წლების კინემატოგრაფი, რომელიც რეალურად 2000-იანებზე ცოტა ადრე, დაახლოებით 1995 წელს დაიწყო და თითქმის ოცდაათი წელი გაგრძელდა. ამ ტალღის წარმომადგენლები არიან ბელა ტარი, ბრუნო დიუმონი, კარლოს რეიგადასი, ალბერტ სერა და ბევრი სხვა. ეს იყო ძალიან დიდი მოვლენა კინოში. მას „ნელ კინოსაც“ეძახიან ხოლმე, თუმცა ეს ტერმინი არ მიყვარს. ამგვარი კინოს აღსაწერად პოლ შრედერი პოულობს ძალიან ზუსტ განსაზღვრებას, ის მას უწოდებს „ტრანსცენდენტურ სტილს“. მართალია, ნულოვანი წლების კინოს ყველა ავტორი არ არის კორელაციაში ამ სტილთან, მაგრამ მაინც შეიძლება ითქვას, რომ ეს სტილი სწორედ ნულოვან წლებში გახდა დომინანტური და სწორედ ამ დროს მიაღწია კინოენის არნახულ მრავალფეროვნებას. ამ სტილის ერთგვარი აპოთეოზია ბელა ტარის კინემატოგრაფი. ბელა ტარი ახლახან გარდაიცვალა და მინდა ვთქვა, რომ მის სიკვდილს გარკვეული სიმბოლური მნიშვნელობაც აქვს. ეს ნიშნავს, რომ ნულოვანი წლების კინემატოგრაფი დასრულდა. ეს ტალღა ისედაც ძალიან დიდხანს გაგრძელდა, არც ერთი ტალღა არ გაგრძელებულა ამდენ ხანს. არც ახალი ფრანგული ტალღა, არც ნეორეალიზმი, არც სხვა რომელიმე მიმდინარეობა.
ჩვენ ახლა გზაჯვარედინზე ვდგავართ: ამ ენით საუბარი უკვე რეტროგრადული ხდება. ეს არ ნიშნავს, რომ ნულოვანი წლების ენაზე მოსაუბრე ფილმები აღარ შეიქმნება. იმ პერიოდში შემდგარი ავტორები ჯერ ისეთ ასაკში არიან, რომ ალბათ კიდევ არაერთ გენიალურ ფილმს გადაიღებენ.
მაგრამ, როცა ახლა იწყებ, ამ წყალში შესვლა უკვე აღარ შეიძლება. კინოს შექმნის ის ინსტრუმენტები, რასაც რეალობის მიმართ მჭვრეტელობითი დამოკიდებულება ჰქვია, ამოწურულია. ეს უკვე თვალსაჩინოა. ამ ჭრილში საყურადღებოა აჟიოტაჟი იოაკიმ ტრიერის „სენტიმენტალური ღირებულებების“ ირგვლივ. ეს ფილმი არ გამოირჩევა არც მხატვრულად, არც ენობრივად და მაინც მასში არის რაღაც, რაღაც დიდი რომანული თხრობის ნაწილი, რაღაც თომას მანური, თუ ბერგმანული, და ეს აღიქმება როგორც სუფთა ჰაერი ნულოვანი წლების ენით დაღლილობის ფონზე. მიუხედავად იმისა, რომ სტილისტურად დაცლილია ყოველგვარი ტრანსცენდენტურობისგან, ეს ფილმი მაინც სხვა ხერხებით უახლოვდება რაღაც მეტაფიზიკურ წერტილს.
როგორი იყო ნულოვანი წლების კინო? ეს იყო ფორმაზე ორიენტირებული კინო და ამავდროულად ეს კინო ნარატივის, თხრობის შემცირებისკენ იყო მიმართული. რა ტიპის ნარატივს ქმნის ნულოვანი წლების კინემატოგრაფი? ავიღოთ კლასიკური სიუჟეტი, მაგალითად «ანა კარენინა». წარმოვიდგინოთ ანას ბოლო დღე, როდესაც ის მიდის რკინიგზის სადგურზე და თავს იკლავს. თხრობის მიღმა რჩება ყველაფერი, რაც ამ დღემდე იყო (ჩვენ ვიცით, რომ მან უღალატა ქმარს, ჰყავს საყვარელი და ა.შ.). ჩვენ ვაჩვენებთ მხოლოდ იმას, თუ როგორ მიდის ის ვაგზალზე. ეს შეიძლება იყოს ძალიან თანამედროვე ანა კარენინა, რომელიც ყიდულობს გაზიან წყალს, ჭამს ბურგერს, აკვირდება სადგურში გაბნეულ ბავშვებს, ეწევა სიგარეტს. ჩვენ საათნახევარი ვაკვირდებით მას და საათსა და ოცდათხუთმეტ წუთზე ის მატარებლის ქვეშ ხტება.
აი, ეს არის ნულოვანი წლების დომინანტური, რევოლუციური ნარატივის იმიტაცია. ყველა დრამატურგიული ბმა აქ გადის თხრობის გარეთ. ეს ძალიან საინტერესო სტილია, მაგრამ, როგორც ჩანს ეს სტილი მიუახლოვდა თავის დასასრულს.
ინდიგო: როგორ ფიქრობთ, ტიკ ტოკის სტანდარტის მოკლე ვიდეოებით გაჯერებულ ონლაინ სივრცეში დარჩება სამომავლოდ ადგილი კინოს კლასიკური ფორმებისთვის? არა მხოლოდ „ნელი კინოსთვის“, არამედ ჩვეულებრივი, კლასიკური 2 საათიანი კინოსთვის. მაგალითად, დღეს ახალგაზრდების ნაწილი ფილმებსა და სერიალებს აჩქარებით უყურებს, რაც ჩემთვის და ალბათ თქვენთვისაც წარმოუდგენელია. იმ ფონზე, როდესაც ბევრი მკვლევარი ყურადღების კონცენტრაციის დროის შემცირებაზე საუბრობს, ხომ არ დგება გრძელი ფორმატის კინოს მომავალი კითხვის ნიშნის ქვეშ?
დიმიტრი მამულია: ის რაზეც მე ვსაუბრობ, პირდაპირ კორელაციაში არ არის ტიკტოკის ეპოქასთან და არც მაყურებელი წყვეტს, თუ როგორი უნდა იყოს კინო. კინო არის ორგანიზმი, რომელიც თავისი ცხოვრებით ცხოვრობს. ჩიხში შევიდა არა გამოსახულების დამოკიდებულება მაყურებელთან, არამედ თვითონ გამოსახულების კვლავწარმოების, ერთი და იმავე ნიშნების შექმნის პრაქტიკა. ჩვენ უნდა მივაგნოთ ახალ, საინტერესო ფორმებს, რომლითაც კინო არსებობას გააგრძელებს.
ინდიგო: რა შეიძლება იყოს ეს ახალი ფორმები თქვენი აზრით და რა მიმართულებით შეიძლება წავიდეს კინო მომავალში?
დიმიტრი მამულია: მიჭირს რამის პროგნოზირება, მაგრამ შემიძლია გაგიზიაროთ ჩემი ინტუიცია, არა ზოგადად კინოზე, არამედ ჩემი ძიებები, რასაც ვფიქრობ დღეს, რა სცენარებსაც ვწერ. ორ მიმართულებას გამოვყოფდი:
პირველი, ძალიან მიზიდავს რომანული სტრუქტურა, ე.წ. დიდი ფორმები. ის, რაც ნულოვანი წლების ესთეტიკამ სრულიად განდევნა- ფუნდამენტური სიუჟეტები, ოჯახური საგა და ა.შ. რა თქმა უნდა ამგვარი სიუჟეტები მოითხოვენ შესაბამისი ფორმის და სტილის ძიებას. ეს ფორმა და სტილი გარკვეულწილად შეიძლება იყოს დაფუძნებული ნულოვანი წლების ესთეტიკაზე, მაგრამ უნდა იყოს მნიშვნელოვნად ტრანსფორმრებული. და მეორე, ჩემში ძალიან დიდ ინტერესს იწვევს ბოლო დროს, განსაკუთრებით ფრანგულ ლიტერატურაში გავრცელებული მიმართულება - ავტოფიქშენი.
ეს არის თხრობა პირველი პირით, დაფუძნებული ავტობიოგრაფიულ ამბავზე, მაგრამ ეს შეიძლება არ იყოს დოკუმენტური კინო. მასში შეიძლება იყოს გამოგონილი ეპიზოდებიც და სტილისტური, ან თუნდაც ფორმალისტური გადახვევებიც. კინოში ბევრი ამგვარი საინტერესო ნაწარმოები არ ვიცი, მაგრამ ახლახან ვნახე ერვე გიბერის, ძალიან დიდი ფრანგი მწერლის ფილმი, რომელიც კვდებოდა შიდსით და იღებდა თავის თავზე ფილმს. ასევე, ბოლო დროინდელი ქართული ფილმებიდან ჩემზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ანა ძიაპშიპას ფილმმა „ავტოპორტრეტი ზღვარზე“. ვფიქრობ, ამ ფორმას, როცა შენ ჰყვები საკუთარ თავზე, რაღაც ფაქტზე შენი ცხოვრებიდან, ძალიან დიდი პერსპექტივა აქვს. აი, ეს ორი ვექტორი ძალიან საინტერესოა ჩემთვის, განსაკუთრებით იმით, რომ ისინი გვიბიძგებენ ფორმის და სტილის ძიებისკენ. პარადიგმის შეცვლა ყოველთვის ბადებს ახალი ფორმის საჭიროებას.
ინდიგო: თქვენი წინა ფილმი „ბოროტმოქმედი“ 2019 წელს გამოვიდა. 7 წელი თითქოს არც ისე დიდი დროა, მაგრამ მაშინ ჯერ კიდევ სხვა რეალობა იყო. ნულოვანი წლების ესთეტიკაც შედარებით აქტუალური იყო და ფილმიდან გამომდინარე, თქვენთვისაც ჯერ ისევ საინტერესო იყო ამ სტილში მუშაობა. როგორი იქნება ახალი ფილმი?
დიმიტრი მამულია: მაშინ ნულოვანი წლების ენა ჯერ მკვდარი არ იყო, მაგრამ უკვე იყო ბებერი. ახალი ფილმი ვიმედოვნებ მთლად ნულოვანი წლების პროდუქტი არ იქნება, თუმცა ატავისტური ელემენტებისგან ბოლომდე მაინც ვერ ვთავისუფლდები. „ბოროტმოქმედშიც“ არის ეპიზოდები რომლებიც ჩემთვის გარკვეულწილად მისაღებია, მაგრამ არის ისეთი ეპიზოდებიც, რომლებსაც ახლა რომ ვიღებდე, აუცილებლად სხვაგვარად გადავიღებდი. მთავარი გმირი თითქოს ამ სივრციდან არ არის აღმოცენებული. ახალი ფილმის გმირს, ვფიქრობ ბევრად მეტი კონტაქტი უნდა ჰქონდეს რეალობასთან, ვიდრე ბოროტმოქმედის გმირს აქვს.
ინდიგო: მთავარ როლებს ვინ თამაშობენ?
დიმიტრი მამულია: პროფესიონალი მსახიობები თითქმის არ გვყავს. უფრო სწორად მხოლოდ ერთი მსახიობი გვყავს. მთავარ როლს ასრულებს ანდრო საყვარელიზე, რომელიც შეიძლება იცოდეთ ლევან კოღუაშვილის ფილმიდან, „შემთხვევითი პაემნები“. ანდრო არ არის მსახიობი, მაგრამ მას აქვს ძალიან დიდი სამსახიობო პოტენციალი.
კადრი ფილმიდან „სიმონ ჯაშის ცხოვრება“
ინდიგო: როგორია თქვენი სამუშაო პროცესი? როდის და როგორ ხდება კინოს ენისა და ფორმის განსაზღვრა? სცენარის და ძირითადი კადრირების გარდა სხვა დანარჩენიც წინასწარ არის გაწერილი თუ გადაღების პროცესში ან მონტაჟისას იბადება ან იცვლება? ზოგადად, თუ მიმართავთ ხოლმე იმპროვიზაციას?
დიმიტრი მამულია: სულ ვოცნებობ, გადავიღო იმპროვიზაციული ფილმი, მაგრამ ეს ძალიან რთულია, როცა ხარ ჩართული კონვენციურ კინოწარმოებაში. შენ გყავს ჯგუფი, 40-ზე მეტი ადამიანი, მანქანების კორტეჟი, ტექნიკა, ფილმზე მომუშავე პერსონალის საკმაოდ ძვირადღირებული საათები. იმპროვიზაციის საშუალება წარმოების ასეთ პირობებში თითქმის არ გაქვს. ამ შემთხვევაში იმპროვიზაცია ხდება რეპეტიციების დროს. მე მყავს გენიალური ასისტენტი, გიგი ჯანაშია, რომელიც თავად რეჟისორია. ის არა მარტო მუშაობს მსახიობებთან, არამედ იმას აკეთებს, რასაც თქვენ იმპროვიზაციას ეძახით, ეძებს მსახიობის მეტყველების მისთვის აუთენტურ ფორმებს, ზოგჯერ ცვლის სიტყვებს, ტექსტს, უსადაგებს მსახიობს. ძირითადად ეს სამუშაო კეთდება მოსამზადებელ პერიოდში, გადაღების დროს კი შეგვაქვს მინიმალური ცვლილებები. გადასაღებ მოედანზე სულ გეჩქარება, ცდილობ მეათე, მეთხუთმეტე დუბლზე მაინც მიაღწიო მსახიობის გამომსახველობის იმ წერტილს, რასაც ეძებ. ამიტომ, იქ სტილისტური აღმოჩენების დრო არ გაქვს.
ყოველ ჯერზე, როცა ფილმს ვიღებ, ვბრაზობ ამ პროცესზე და ვოცნებობ, გადავიღო ათკაციანი ჯგუფით, მხოლოდ თანამოაზრეებით, რომ მეტი თავისუფლება მქონდეს და როგორც მწერალი ან მხატვარი აკეთებს ამას, გზადაგზა გადაწერო და გადააკეთო ფილმი.
ვფიქრობ, არსებობს წარმოების ფორმები, სადაც ამგვარი მუშაობა შესაძლებელი ხდება. მე, სამწუხაროდ, ამგვარი მუშაობის არც ფინანსური და არც სხვა რაიმე საშუალება ამ ფილმზე არ მაქვს. საქართველო პატარა ქვეყანაა და აქ ეს კიდევ უფრო რთულია, ვიდრე დიდ ქვეყნებში, სადაც ადამიანი შეიძლება ერთ პროექტზე ჰონორარისთვის მუშაობდეს, ხოლო მეორეზე, იდეისთვის. მაგრამ ამისთვის უნდა არსებობდეს კინოინდუსტრია. საქართველოში ის არ არსებობს და შესაბამისად წარმოების ამ მოდელის შექმნა ძალიან რთულია. მაგრამ მაინც შეიძლება, რომ მხოლოდ თანამოაზრეები შეკრიბო და პატარა ჯგუფით გადაიღო ფილმი. ევროპულ კინოში არსებობს ამგვარი წარმოების უამრავი მაგალითი. ეს არის წარმოების სხვა ფორმა, სადაც შენ გაქვს ექსპერიმენტის და იმპროვიზაციის საშუალება.
ინდიგო: კინოფესტივალებზეც მინდა გკითხოთ: ბოლო წლებში ხშირად ისმის კრიტიკა, რომ მათი ნაწილი ზედმეტად კონიუნქტურული და იდეოლოგიზირებული ხდება. ასეთ პირობებში ზოგიერთ დამოუკიდებელი კინოს ავტორს შესაძლოა უწევდეს საკუთარი ხედვის ნაწილობრივ მორგება იმ ტენდენციებზე, რომლებიც საფესტივალურ სივრცეში დომინირებს. მეორე მხრივ კი, ფესტივალები კვლავ რჩება ერთ-ერთ მთავარ პლატფორმად ახალი ავტორებისთვის. რამდენად რეალური და რთულია ეს დილემა, შეინარჩუნო სრული შემოქმედებითი თავისუფლება და ამავდროულად არ დარჩე ამ სისტემის მიღმა?
დიმიტრი მამულია: ფესტივალები ბიზნესის ჩვეულებრივი ნაწილია. მათ აქვთ საკუთარი კრიტერიუმები და მიდგომები. ეს კრიტერიუმები შეიძლება იყოს პოლიტიკური, ესთეტიკური და ა.შ. ამაში გასაკვირი არაფერია. ფესტივალებისთვის საავტორო კინოც არის პროდუქტი და მას აქვს თავისი ბაზარი. და ავტორი, რომელიც თვალს ადევნებს ამ საფესტივალო კონიუნქტურას და ცდილობს ის ამოიცნოს, რა თქმა უნდა საინტერესო ავტორი არ არის. ყველაზე ცუდი კი ისაა, როცა ახალგაზრდები არიან ბებრები. ახალგაზრდობა არის თვითნებობა და ქაოსი, ყველა გარეშე კრიტერიუმი, მათ შორის საფესტივალო კონიუნქტურა მხოლოდ ზიზღს და აგრესიას უნდა იწვევდეს. ფესტივალები ახდენენ შენ მარკირებას, შენ იყავი „არავინ“ და, აი, ხარ „ვიღაც“, ამ დროს ახალგაზრდობა სწორედ ამ მარკირებაზე უარის თქმაა, ახალგაზრდობის პათოსი სწორედ ისაა როცა შენ ამბობ: „მე თვითონ ვარ ჩემი თავის მარკერი“, და არა ის, როცა ცდილობ ამოიცნო ტრენდები და „საჭირო“ თემები, იმისთვის რომ მიაღწიო წარმატებას. რთული დროა, სოციალური ველი ისეთი გახდა, რომ ყველაფერს სტატუსი განსაზღვრავს. ახალგაზრდობა კი სტატუსის გარეშე ყოფნაა.
ახალგაზრდობა არის ეროსი და არა სტატუსი. შესაბამისად, სტატუსი ანადგურებს ეროსს. ადამიანს აქვს შიში, რომ თუ არ ხარ ჩართული ამ თანამედროვე სამყაროს მიერ ხელოვნურად შექმნილ იერარქიულ სისტემაში, შენ არც არსებობ, ხარ აუტსაიდერი. მარგინალურობის შიში დღეს ერთ-ერთი მთავარი ფობიაა, მაგრამ ხელოვნების ნაწარმოებს ყოველთვის, ან თითქმის ყოველთვის, ქმნიან მარგინალები.
ინდიგო: ბოლო წლებში ჰოლივუდში დიდი ვნებათაღელვაა კინოში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებასთან დაკავშირებით. 2023 წელს სცენარისტების რამდენიმეთვიანი გაფიცვაც კი იყო - ისინი ითხოვდნენ მრავალწლიან, გარანტირებულ კონტრაქტს და პირობას, რომ მათი AI-თ ჩანაცვლება არ მოხდებოდა. ბოლო დროს რეჟისორები და მსახიობიც ხშირად საუბრობენ ამ თემაზე. მეორე მხრივ, AI კარგად შეიძლება გამოიყენო მაგალითად რთული ტექნიკური ხარვეზების აღმოფხვრაში, რასაც სხვანაირად ვერ მოაგვარებდი. რა რისკებს ხედავთ ამ მხრივ?
დიმიტრი მამულია: ზოგადად, ტექნიკური ადამიანი არ ვარ და არც ამ სფეროში ვარ დიდად ჩახედული, მაგრამ თუ ფილმს აკეთებ ვთქვათ დამნაშავეზე ან გამომძიებელზე, ხელოვნურ ინტელექტს შეუძლია სწრაფად დაგეხმაროს სელექციაში, მოგცეს მითითებები სპეციალურ დოკუმენტურ ლიტეტატურაზე. ამ თვალსაზრისით ის ინსტრუმენტია. კომერციულ კინოში ხელოვნურმა ინტელექტმა შეიძლება ბევრი რამ ჩაანაცვლოს, მაგრამ არ მგონია რომ მან შეიძლება იქონიოს სერიოზული გავლენა საავტორო კინოზე. ავტორი ხომ ეს არის გარკვეული მიკერძოებულობა, აი რაღაც ავადმყოფური სინთეტიკური პროდუქტი, ობი.
ამ გადმოსახედიდან, როცა ძმები დარდენების ფილმს უყურებ, ვთქვათ „როზეტას“, ფილმი ძალიან საინტერესოა, მაგრამ მისი ავტორები არ წარმოადგენენ არავითარ ინტერესს. და როცა უყურებ ფასბინდერის, ჯარმენის, პაზოლინის ან ერვე გიბერის ფილმებს, თავად ავტორი უფრო გაინტერესებს, ვიდრე ფილმი.
ამგვარი ავტორების შეცდომებიც საინტერესოა. მათი ფილმები ფაქტობრივად მათი კარდიოგრამაა. შეიძლება ყველაფერმა, რაც დღეს ხდება, პირიქით გამოიწვიოს სვლა ამ დიდი ავტორებისკენ.
ინდიგო: ანუ ავტორი შეიძლება „გაცოცხლდეს“?
დიმიტრი მამულია: დიახ, სამოციანი, სამოცდაათიანი წლები იყო ავტორის სიკვდილის პერიოდი. ჩვენ დროში შეიძლება პირიქით მოხდეს. ავტორი გაცოცხლდეს. ოღონდ ეს ყველაფერი არის ვარაუდი და ინტუიცია. დღეს ავტორი უფრო საინტერესოდ მეჩვენება, ვიდრე ხელოვნების ნაწარმოები, როგორც ნაკეთობა.
ინდიგო: გამოდის, რომ რაც უფრო აუთენტური, პერსონიფიცირებული და დასამახსოვრებელი იქნება ავტორი, მით მეტი შანსია ჩანაცვლებას გადაურჩეს?
დიმიტრი მამულია: მაინც და მაინც აუთენტურობაზე არ არის საუბარი, უფრო ავტორის „მონსტრულობაზე“. რა განასხვავებს ფასბინდერს, მაგალითად, ძმები დარდენებისგან? ის, რომ ის მონსტრია. ან იგივე პაზოლინი, დერეკ ჯარმენი…
ინდიგო: რა გეგმები გაქვთ ამ ფილმის მერე? ხომ არ მუშაობთ ახალ სცენარზე? იმ ფონზე, რაც დღეს ქართულ კინოში და ზოგადად ქვეყანაში ხდება, ალბათ კიდევ უფრო რთული იქნება ყველაფერი
დიმიტრი მამულია: გულწრფელად რომ ვთქვა, ამ ფილმმა ძალიან დამღალა. ორი წელი და მეტი ერთ პროექტზე რომ მუშაობ, ამ წარმოების ჯოჯოხეთში საკუთარ თავს კარგად და თითქოს ის სილაღე და პროცესისგან სიამოვნების მიღების უნარიც გერთმევა, ფრაც ძალიან მნიშვნელოვანია. მონტაჟს რომ მოვრჩები, ცოტას დავისვენებ და მერე რამდენიმე იდეა მაქვს, სხვადასხვა სირთულის. მინდა გადავიღო ერთი ფილმი მცირე ბიუჯეტით. ეს ფილმი, რომელსაც ახლა ვიღებ, ესეც ხომ მე დავწერე და ალბათ მომწონს კიდეც, რაც დავწერე, მაგრამ მასში მაინც არის გარკვეული კომპრომისი, თუნდაც ის, რომ მას აქვს კლასიკური სიუჟეტი.
თხრობის უფრო თამამი, არაკლასიკური ფორმები დიდი ვარაუდით დარჩება დაფინანსების მიღმა. გამოდის, რომ თუ გინდა დასავლურ ფონდებთან ურთიერთობა, უნდა შექმნა მეტ-ნაკლებად კონვენციური პროდუქტი, და შემდგომ წყალქვეშა დინებების ხარჯზე მოარღვიო ეს კონვენციურობა, რადგან იმპულსი, რომ რაღაც გააკეთო, სწორედ ამ სტანდარტების გარღვევის იმპულსია.
ან მეორე ვარიანტია, რომ სრულიად დამოუკიდებლად გააკეთო ფილმი. პრინციპში, ტექნიკა დღეს იმდენად გაიაფდა და ხელმისაწვდომი გახდა, რომ უკვე ამ წარმოებითი სისტემის მიღმაც შეგიძლია სცადო მუშაობა.
გირჩევთ
